Այսօր [17.07.2021], Եվրոպական Խորհրդի նախագահի կողքին կանգնած, Նիկոլ Փաշինյանը յայտնեց՝ «Ոչ պաշտոնական աղբյուրներից ստացած տեղեկությունների համաձայն՝ Ադրբեջանը մտադիր է նոր ռազմական բախումներ հրահրել Արցախում եւ հայ-ադրբեջանական սահմանին» :

Թէ Փաշինյանը ինչ է ասում, կամ ինչ չի ասում, թէ տեղեկութիւնը «ոչ պաշտոնական աղբյուրներից» է, կամ չգիտեմ… ուրտեղից (լաւ է որ այստեղ պատկերաւոր բան մը չըսեմ…), այս նիւթին մէջ, այդ ամէնը՝ երկրորդական բաներ են:

Իսկ էականը, արդէն ստոյգ է: Բացայայտ եւ ակնյայտ է՝ այս ընթացքով, անկարելի՛ է որ թուրքերը չվերսկսին իրենց յարձակումը:

Ու չկա՛ն՝ բաւարար տեղատւութիւն, դեռ յաւելեալ զիջումներ, չկան, որպէսզի այդ միջոցաւ կարենանք խուսափիլ Աղէտին այդ դեռ յաջորդ, յառաջիկայ հանգրուանից:

Այսինքն, առաւելագոյնը իսկ եթէ տակաւին զիջի Հայաստանը, թուրքերը պիտի չգոհանան: Այդ ալ պիտի առնեն, եւ պիտի շարունակեն ուզել, ուզել: Մինչեւ որ բան չմնայ տալիլ, եւ այն ժամանակ՝ պիտի յարձակին:

Իսկ այլեւս նաեւ յստակ է, որ հայերը՝ ոչ մի բան չեն կարող անել:

Այս խնդիրը այլեւս լիովին, բացառապէս, Փութինին խնդիրն է:

Մինչ, այս հանգրուանին այլեւս բնաւ յստակ չէ թէ, նա՝ ի՞նչ է անում, ի՞նչ է մտածում: Ի՛նչ է ուզում:

Վրաստանի եւ Ուկրաինայի պարագային, երբ որ ՆԱՏՕի առաջխաղացքը անցաւ կարմիր գիծերը, այդ երկիրներուն մէջ՝ սկսաւ պատերազմ: Իբրեւ թէ այդ երկիրների բնիկներն են կռւում՝ Արեւմուտքին միացած այդ երկրի «պաշտօնական ուժերի» դէմ: Մինչ իրականում, ռուս զինուորներ են որ կռւում են՝ երկրի պաշտօնական իշխանութիւնների դէմ:

Սուրիոյ մէջ, նոյնանման ծրագիր մըն է որ փրկեց Պաշար-Էլ-Ասատի վարչակարգը: Սակայն այդտեղ տեղացի կռուողներ ալ իսկապէս կան, որ կռւում են՝ արեւմտեան ուժերի նոյնպէս տեղացի, երկրին քաղաքացի գործիքների դէմ:

Մեր պարագային, ինչպէ՞ս պիտի ընթանայ կացութիւնը…

Անկարելի է որ թուրքերը կանգ առնեն:

Արդէն հրաշքի պէս բան մը եղաւ (կամ աւելի շուտ՝ անյայտ սակարկութեան մը արդիւնքը…), որ ընդունեցին առկախել իրենց յաղթական յարձակումը, տեւական առաջխաղացքը, երբ որ կարող էին յաւելեալ մի քանի ժամից, ողբացեալ «Արցախ»ի այդ մնացորդն ալ՝ կուլ տալ:

* * *

Այլեւս արդարացի, մեզի համար զարհուրելի մտահոգութիւն մը կայ: Այն, որ Ռուսաստանը ԱՆԿԱՐՈՂ է, անզօր է՝ կասեցնելու ՆԱՏՕի ռազմական առաջխաղացքը, Հարաւային Կովկասում: Զինեալ յաղթական առաջացում մը, ներխուժում մը, որ արդէն հասած է ուղղակի Ռուսաստանի դարպասներին առջեւ:

Երկու ամիսէ աւելի, թուրք զինուորները ներխուժած են Հայաստան:

Այս ուղղութեամբ, Ռուսաստանի տակաւին չմիջամտելը, բացայայտ խախտում մըն՝ է Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ կնքուած դաշինքների:

«Մեկնաբանութեան» հնարքներ չկան: Ինչպէս որ եղաւ Արցախի պարագային, որու իրապէս չէին վերաբերիր այդ պաշտօնական դաշինքները:

Թուրքերի, ՆԱՏՕի ռազմական լոկ ներկայութիւնը միայն՝ Հայաստանի մէջ, Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ի վեր ամենածանր պարտութիւնն է Ռուսաստանի համար. եւ նրա դէմ ամէնշանակալից, որոշիչ յաղթանակը, ՆԱՏՕին համար:

Ուրեմն, Փաշինյանին այսօրուայ ըսածը (թէ, թուրքերը ուզում են շուտով վերսկսիլ պատերազմը)՝ չափազանց հաւանական է: Անկախաբար տեղեկութեան «աղբիւրներից». կամ նոյնիսկ եթէ որեւէ աղբիւր չկայ, եւ իր ասածը՝ պարզապէս իր նախատեսութիւնն է: Իր իրաւացի վախն է:

Ահազանգը, իսկական է: Եւ շատ հրատապ է, անմիջական է:

Սակայն եթէ ինք, Փաշինյանը, Փութինին մարդը չէ – կամ չդարձաւ՝ այդպէս… -, ինք դեռ յոյս ունի որ փրկութիւնը գալու է Արեւմուտքից: Եւ այդ պատճառով է ուրեմն որ նա իր այդ վերոգրեալ յայտարարութիւնը ըրաւ, այդ եւրոպացի միմոսին կողքին:

Բայց այստեղ եւս, եթէ Ռուսատանի պիտի չմիջամտէ, պիտի չգործադրէ իր պաշտօնական, տառացի, տարրական  պարտականութիւնները Հայաստանի նկատմամբ… լաւ… ուրեմն, ի՞նչ ենք անելու մենք…

Այդ պարագային, կարելի չէ այպանել որ ոմանք դեռ երազում են, որ հեսա, Արեւմուտքը մեզի կ’օգնէ… Գետին մէջ խեղդուողը, մնացած շունչին վերջին երկվայրկեաններուն, քովէն լողացող սեւ օձին իսկ կը փաթթուի…

* * *

Նկատի ունենալով կացութեան օրհասական բնոյթը, մէկդի դնենք սին աղմուկը, ապարդիւն իրարանցումները:

էական եւ անմիջական կացութիւնը, ամենագործնական բացատրութեամբ, հետեւեալն է՝

Թուրքերը՝ Ադրբեջան-Նախիջեվան միջանցք են ուզում…

Բայց ախր, միջանցքի խօսք ՉԿԱՅ, 09 Նոյեմբեր 2020-ին ստորագրուած հրադադարի համաձայնութեան մէջ: Զորս, ի դէպ, տրորագրած է նաեւ Ռուսաստանը… Որ սակայն չի հակասում թուրքերին, երբ որ նրանք այդ միջանցքն են պահանջում, տեւական լուրջ սպառնալիքներով, արդէն ռազմական վերջնագիրներով: Զինուորական ներխուժումո՛վ, արդէն իսկ:

Բայց… ի՞նչ «միջանցք», ակամ…

Այդպիս բան՝ ՉԷ ԳՐՈՒԱԾ այդտեղ: ՉԸ-ԿԱՅ:

Միջանցք՝ յօ՛խ, օղլում:

нет такого, товарищ!

Դրա վերաբերեալ միմիակ բանը որ այդ հրադադարի ստորագրուած փաստաթուղթին մէջ գրուած է, հետեւեալն է՝

« 9.    Տարածաշրջանում բացվում են բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը։  Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Ադրբեջանի Հանրապետության և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության արևմտյան շրջանների միջև տրանսպորտային հաղորդակցության անվտանգությունը՝ երկու ուղղություններով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների անարգել երթևեկություն կազմակերպելու նպատակով:  Տրանսպորտային հաղորդակցության վերահսկողությունն իրականացնում են Ռուսաստանի ԱԴԾ Սահմանապահ ծառայության մարմինները: »

Հաճիք, մէկ հատ մըն ալ կարդացէք, եւ ինծի ըսէք՝ դուք այդտեղ տեսա՞ք որեւէ բառ, որ կը նշանակէ թէ՝ թուրքերը նոր ճանապարհ մը պիտի բանան, կառուցեն, Հայաստանի մէջ. որուն վրայէն, Թուրքիայէն Ադրբեջան պիտի երթան ու գան:

Ո՞ւր են, այդ բառերը…

Աւելցենք որ վերոյիշեալ 09 Նոյեմբեր 2020-ի համաձայնութեան հիման վրայ, 11 Յունուար 2021-ին՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի գերագոյն ներկայացուցիչները համատեղ պաշտօնական յայտարարութիւն մը ստորագրեցին եւ հրատարակեցին:

Անոր մէջ, նոյնպէս, Ադրբեջան-Նախիչեվան «միջանցք»՝ չկայ:

Այդպիսի միջանք մը թուրքերուն կրնար շնորհուիլ, այո – յատկապէս Քի Ուէսթի բանակցութեամբ -, եթէ անոր դիմաց, գոնէ ԼՂԻՄի սահմաններով Արցախ մը մնար, ընդունուա՛ծ, որպէս անջատ պետութիւն ճանաչուած՝ Ադրբեջանի՛ կողմէ: Եւ ուրեմն լրիւ խաղաղութեան համաձայնագրով:

Ոչ թէ՝ պատերազմէ, հազարաւոր զոհերէ ետք… Ոչ թէ, Հատրութի, Շուշիի բռնագրաւումով… Եւ առանց որեւէ վերջնական լուծումի, առանց նշոյլ մը գոնէ պաշտօնական, կայուն խաղաղութեան:

* * *

Մինչ, թրքական այս նոր պահանջի հիման վրայ է որ պիտի վերսկսի, պիտի դարձեալ բռնկի եւ շարունակուի ՆԱՏՕի թրքական, յաղթական յարձակումը՝ Ռուսաստանի՛ դէմ: Հայկական հողի վրայ:

Անգամ մը եւս կրկնենք՝ վերջին պատերազմի հրադադարի պայմանագրին մէջ, ո՛-րե-ւէ բան չկայ… zero, zilch, zip, nada… ոչի՛նչ՝ Ադրբեջան-Թուրքիայ որեւէ նոր ճամբայի մասին, Հայաստանի հողին վրայէն:

Ընտրութիւններէն ի վեր, մեր հաւաքական այս սառած վիճակը, կը յիշեցնէ վերջին պահի հանդարտութիւնը դատապարտեալին, երբ որ՝ ծանր պարանը արդէն վիզին շուրջ անցած, գլուխը կախ, նա անխռով կը սպասէ որ զինք բարձրացնեն կախաղան: Թերեւս նոյնիսկ, որոշ զսպուած անհամբերութեամբ մը…

Մ. Հայդուկ Շամլեան

17 Յուլիս 2021

Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք 
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց 
Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն 
Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք