Մունտառ Երեւան

[Այս վերլուծական յօդուածը յետ-խորհրդային «Երեւան»ի մասին է: ]

Կեղծ ու շինծու քաղաք մըն է այժմու, «արդի» Երեւանը, լման կտրուած, անջատուած՝ իրականութենէն. ոչ միայն մնացեալ երկրի իրականութենէն, այլ որեւէ իրականութենէ: Պլպլուն mirage մը, կեղծիքի անապատին մէջ:

Արուեստական, մակերեսային, առանց խորքի եւ ոգիի, խաբուսիկ vitrine մը դարձած է այդ վայրը, որ իսկապէս գեղեցիկ իսկ չէ, այլ իր «այժմէական» վիճակով՝ տխեղծ է եւ անճոռնի, եթէ քիչ մը լաւ նայիս – դեռ չխօսելու համար հոտերուն մասին… – :

Ծայրայեղօրէն շպարուած, գոյնզգոյն տարօրինակ հագուստներով եւ խենթ գլխարկներով, հոգին խախտած, միտքը ցնորած խեղճ կնոջ մը կը նմանի, որ անվերջ խնդալ կը ձեւացնէ, բայց որու ծիծաղը անգամ ահաւոր է:

Այդտեղ կ’ապրին կարգ մը հայանուն էակներ, որոնք, ամենալկտի հիդոնիզմին յանձնուած, տարրական Հաւատքը հեգնելով՝ տեւական գինարբուքի մը մէջ գրկախառնուած «հին աստուածներուն» հետ, իրենք զիրենք կը կարծեն Լոնտոնի կամ Նիւ Յօրքի ամենաառաջադէմ թաղերուն մէջ, մինչ, մի քանի քիլոմեթր անդին արդէն, երկիրը տակաւին քսաներորդ դար չէ հասած, եւ կը քաշկռտուի, կը տապլտկի իր կէս-կատար գոյութեան ճահիճին մէջ, հոգեվարքի մէջ հիւանդի մը նման, դեռ կեանքին կառչիլ ջանացող վիժուկի մը պէս: Նեղացուցիչ չէ երեւոյթը: Տխուր է: Օտար հողի վրայ օտարանալը գիտէինք, սակայն հայկական հողի վրայ այդ աստիճան այլասերում, ստորակայութեան բարդոյթներ, ազգային ինքնութեան մերժում, կատաղի ինքնաժխտում, անսպասելի էր…

Ամառուան ամիսներուն, այս «նոր» Երեւանը, մանաւանդ իր շողշողուն Կենտրոնով, կը դառնայ հիմնականօրէն՝ խաղավայր մը. lunaparc, looney-toon park, Disneyland-ի նման, բայց դեռ մի քանի աստիճան աւելի ցած մակարդակի:  Մօտ քսանհինգ հատ «փառատօններ» տեղի կ’ունենան այդտեղ, ներառեալ բացառիկ «Տոլմայի Փառատօնը»… չէ, երանի թէ կատակ ըլլար, գոնէ այդ վերջինը… :

Այդ ամառնային փակագիծին մէջ, կարգ մը տեղացիները իրենք ալ կ’ապաստանին այդ կեղծ ու ցնորական մթնոլորտին մէջ: Որպէս ժամանակաւոր փախուստ: Գինովութիւն:

Զբօսարջիկներն ալ կու գան, ալիք առ ալիք, կ’ողողեն այդ պատրանքներու պղպջակը, կը պտտին, կը խաղան, կը զուարճանան, կ’երթան: Հիացա՜ծ… Հմայուա՜ծ: Երկրէն ոչ մէկ բան տեսած կամ հասկցած:

Հայ այցելուներու պարագային, ոմանք ալ իրենք իրենց այդպէս արտակարգօրէն երջանիկ կը ձեւացնեն, կարծես թէ՝ փափկանկատութեամբ… Մեղքնալով… Կամ, իրենք իրենց իսկ չընդունելու համար դաժան, անողոք իրականութիւնը… Քիչ թէ շատ գիտակից ինքնախաբէութեամբ: Յամառութեամբ…

Հոկտեմբերին արդէն, քաղաքը կ’իյնայ իր մութ ու թանձր մռայլութեան մէջ, կը դառնայ խոժոռ, ցուրտ ու թաց, ճնշող: Փակուած ու լքուած amusement parkի մը պէս: Բացօդեայ սրճարանները կ’անհետանան, սակայն տեւապէս անհոգ վերնախաւ մը կը շարունակէ իր կոպիտ վայելքը, ճոխ եւ անճաշակ հիւրասենեակներու, չափազանցեալ կերպով շքեղ ճաշարաններու մէջ: Ժողովուրդը, միայն այդտեղէն փախչելու մասին կը մտածէ:

Մեր երազային Հայրենիքը, Արաքսի ափէն միւս կողմ, մեր երազանքով կերտուած ու պահպանուող, անյայտ եւ աներեւոյթ Երկիրը, աւելի իրական է, աւելի իսկական եւ իմաստալից է, քան թէ այդ պատրանքի վերածուած «քաղաքը», իր այժմու ողորմալի վիճակին մէջ:

Խոր ցաւով, 

Հայդուկ Շամլեան
05.07.2019

Յ.Գ.1    Սակայն անշուշտ սիրահարուածին համար, սիրահարութեան առարկայի տգեղութի՛ւնը անգամ գեղեցիկ կը թուի ըլլալ… վայ որ սակայն սիրահարութիւնը անցնի… եւ անխուսափելի է որ անցնի, ուշ կամ կանուխ… յարատեւ յանձնառութեան համար, նախընտրելի է ուրեմն բաց աչքերով դիմագրաւել իրականութիւնը…

Յ.Գ.2 Երեւանի նկատմամբ կոյր եւ չափազանցեալ սիրոյ, լեղապատառ պաշտամունքի զգացումը, դարձած է այլեւս ազգային առումով վնասակար, հաւաքականօրէն ինքնաքայքայիչ, երբ որ այդ աստիճան լքուած, անտեսուած եւ դատարկւում է մնացեալ ամբողջ երկիրը, մինչ Երեւանը տեւաբար աւելի թաղւում է սին ու արուեստական հաճոյքների, ինքնահաճ թեթևսոլիկութեան, խանդավառ օտարամոլութեան եւ այլասերման ճահիճում:

Դեռ կարող էք պատրանքներով խաբել յատկապէս Դասական Սփիւռքի հայերի մի մասը, որոնք հիմնականօրէն՝ հպանցիկ ու մակերեսային զբօսաշրջիկութեան համար կու գան այդտեղ, սակայն այլեւս բոլորս յիմարների տեղ մի դնէք հաճիք:

Յ.Գ.3/այժմէականացում/ Դեկտեմբեր 2020 ՝

Յետ-սովետական «Երեւան»ի՝ լրիւ սուտ ու կեղծիք լինելը, հիմնական պատճառներից մէկն է, որ Արցախը – եւ հազարաւոր երեխաների կեանքերը – կորսնցուցինք, ու հասանք այժմու աղէտալի վիճակին:

Երեսուն տարիներէ ի վեր, կարծես թէ ամբողջ երկիրը՝ միմիակ այդ մէկ կարծեցեալ քաղաքն է միայն, որ հետզհետէ վերածուեցաւ բացառապէս երեւակայական ներկայացումի մը, սին պղպջակի մը, եւ շարունակում է տեւաբար խրիլ այդ սուտ, խաբուսիկ եւ վատառողջ իբրեւ թէ «իրականութեան» մէջ:

Իսկ ներկայիս, աւելի քան երբէք, անշուշտ… քանզի հիմա աւելի անհրաժեշտ դարձաւ ծածկել լման երկրին իսկական, ողբերգական իրականութիւնը, այս արուեստական քաղաքին անիմաստ, զզուելի, անհեթեթ ցուցափեղկին միջոցաւ… Որից առաջին հերթին, խաբւում են միայն նրա կարգ մը բնակիչները – զորս սակայն ամբողջ երկրի բնակչութեան շուտով կէսը կը հանդիսանան… -, առաւել, մնացեալ երկրին՝ գաւառական բարդոյթներէ տառապող մեծաթիւ տարրերը, դժբախտաբար մեծ մասամբ պատանիներ եւ երիտասարդներ… 

Վերադարձ դէպի Գլխաւոր Մուտք