Օփերայի շուրջ՝ կարգին cacophony

Երկու օր է ի վեր, Երեւանի Քաղաքապետարանը սկսած է  «ապամոնդաժել» Օփերայի շուրջի սրճարանները, մինչ դժգոհ քաղաքացիներ կը ջանան կասեցնել գործողութիւնը: Ոստիկան-մոստիկան ամէն կողմ, զայրացած ցուցարարներ, ճիչեր, բախումներ, եւայլն., դեհ լաւ… այլեւս սովորական պատկերը, Նոր Հայաստանին:

Եկէք նախ եւ առաջ պատկան բառապաշարը զտենք, եւ նաեւ յստակացնենք: «Ապամոնդաժելը», հայերէն լեզուով, քակել, հատել կամ ջլատել պիտի նշանակէր: Սակայն այստեղ այդ բառերն ալ ճշգրիտ կերպով չեն նկարագրեր իսկական եղելութիւնը, քանի որ կատարուածը լայնածաւալ քանդում է: Բոլորս լաւապէս տեսանք  քանդելու ծառայող այդ խոշոր մեքենաները, որոնք անցած են գործի:

Հետաքրքրական է, սակայն… Անցած գրեթէ արդէն մէկ տարուայ ընթացքին, Հայաստանի եւ յատկապէս Արցախի կապակցութեամբ, ընդհանրապէս համայն Հայութեան առնչութեամբ, Երեւանի մի քանի սրճարաններու քանդումէն անհամեմատօրէն շատ աւելի ծանր եւ մտահոգիչ իրադարձութիւններ տեղի ունեցան, կացութիւններ գոյացան: Այդ ամէնը դեռ հրատապ նիւթեր են: Սակայն ահա, Երեւանի մէջտեղ սրճարաններու քանդումը ցարդ ամենաշատ յուզումի պատճառ կը դառնայ, գոնէ Երեւանի բնակիչներուն համար:

Յարգելի ընթերցողը հասկցաւ ուրեմն որ նիւթը, ինքնին, յատուկ նշանակութիւն մը չունի, ինծի եւ իմ նմանների համար: Ոչ անձնական, ոչ գաղափարական, ոչ ալ որեւէ այլ մակարդակի վրայ:

Սակայն ահա մի քանի դիտողութիւններ՝

ա.  Օրինական տեսանկիւնէ, կատարուածը շշմեցուցիչ է: Անհնար է երեւակայելը որ ոեւէ նորմալ երկրի մը մէջ, այս կերպով կրնայ տեղի ունենալ այս տեսակի գործողութիւն մը: Առաջ որ ոեւէ բան քանդուի, սրճարանի սեփականատէրերը գոնէ առիթը կ’ունենան դատարանի մը առջեւ իրենց պարագան ներկայացնելու, ապա, դատարանի որոշումով եւ դասաւորումով, անոր ճշդած մասնայատուկ պայմաններով, պարագայ առ պարագայ՝ տեղի կ’ունենայ – կամ ոչ – քանդումը:

Այսպիսի կոպիտ, վայրագ  ու յանկարծակի մօտեցում մը, ենթադրել կու տայ թէ Քաղաքապետարանը այդքան ալ վստահ չէ իր որոշումի օրինական հիմունքներուն, եւ հետեւաբար, անմիջապէս եւ արագօրէն կ’ուզէ քանդումը կատարել, առաջ որ դատարան մը յանկարծ կասեցնէ այդ որոշման գործադրութիւնը, կամ զայն ենթարկէ որոշակի պայմաններու:

Միւս կողմէն, այս զուտ օրինական առարկութիւնս հաւանաբար շատ ալ իմաստ չունի, Հայաստանի պարագային, նկատի ունենալով թէ ինչ է «դատարանների» վիճակը այդտեղ… Անկախ դատական իշխանութիւն չկայ այդ երկրում, հետեւաբար, այժմու դրութեամբ, երկու իրարու հակադրուած որեւէ կողմին համար ալ, այդտեղ դատարան երթալը համազօր է քազինօ երթալու: Գոնէ առաջ, ի հարկին, միայն մէկ կողմի կամքին կ’ենթարկուէին դատարանները: Հիմա արդէն ամէն բան կարելի է, եւ հակառակը: Քաոսային վիճակը աւելի ընդհանրացած է, եւ որեւէ կողմ շանս մը ունի օգտուելու դատարանի կողմնակալութենէն, ըստ խնդրի բնոյթին, ըստ դատաւորին, ըստ ճնշումի աղբիւրին եւ  միջամտութեան մակարդակին, եւայլն.

Ուրեմն լաւ, մոռնանք օրինականութիւնը: Ժամանակ եւ ճիգ չվատնենք, այդպիսի անիմաստ նկատառումներով…

բ.  Կ’ըսուի թէ այս սրճարաններու քանդումը կը համապատասխանէ Երեւանի բնակիչներու մեծամասնութեան կամքին, ցանկութեան: Եթէ այդպէս է, շատ բարի: Վերոնշեալ օրինական առարկութիւնը մէյ մը որ մէկդի դրինք, եւ ենթադրելով որ Քաղաքապետարանի ծրագրի այժմու բոլոր ջատագովները երբեւիցէ չեն վայելած այդ սրճարանները, տուեալ քաղաքի բնակչութեան այդ կամքն ու ցանկութիւնը գերադաս են:

Միայն թէ, այդ պարագային, պէտք է նաեւ նկատի ունենալ որ, անցեալ վարչակարգի ներքոյ, բազմաթիւ եւ բուռն բողոքներ կային շատ մը այլ նոյնանման նիւթերու մէջ: Օրինակի համար, կատաղի  գանգատներ, անհուն անէծքներ կային Հիւսիսային Պողոտայի նկատմամբ: Այդ ալ քանդելո՞ւ է արդեօք նոր Քաղաքապետարանը…

Այսինքն, այս կէտին վրայ ալ, կայ՝ կամայականութեան հարց: Ինչ որ, բնականօրէն, կը գրգռէ այլազան կասկածներ… Վերջապէս, այդ երկրին մէջ, ըսի-ըսաւը կը համարուի անհերքելի իրողութիւն, եւ որեւէ դաւադրական վարկած՝ հաստատ, առարկայական տուեալ:

Իսկ Երեւանի բնակիչների տիրապետող կամքի այս նիւթով, յուսանք որ անոնք նկատի առած են նաեւ զբօսաշրջիկութեան ազդակը… Բայց ոչինչ, երեւի եթէ այդ ուղղութեամբ հանրային եկամուտի պակաս գոյանայ, խնդիրը կը լուծուի տուրքերու եւ հարկերու բարձրացումով, ինչպէս որ կը տեսնենք գրեթէ բոլոր ոլորտներում, ամիսներէ ի վեր:

գ.   Հարաւային Կովկասը իրօք չափազանցութիւններու եւ ծայրահեղութիւններու աշխարհ է… Կարելի՞ չէր Քաղաքապետարանին այս ծրագիրը մի քիչ աւելի նուրբ, հաւասարակշռուած, չափաւոր, հանգրուանային կերպով կիրառել…

Այստեղ եւս, այսքան հապճեպ կերպով գործելով, նոր իշխանութիւնները այն տպաւորութիւնը կու տան թէ մտահոգ են որ շուտով պիտի կորսնցնեն ժողովրդային համակրանքը, հետեւաբար իրենց բարոյական հեղինակութիւնը, եւ առաջ որ հասնի այդ արդէն մօտակայ պահը, արագ-արագ կ’ուզեն կատարել ինչ որ կարող են…

Զարմանալի է որ 70% տոկոսով, ազատ ու խանդավառ քուէներ ստացած իշխանութիւն մը (եւ անշուշտ յատկապէս Երեւանի Քաղաքապետարանը երկրի կառավարութեան մասնաճիւղն է, ինչպէս միշտ), այսքան արագ մտահոգ է իր հեղինակութեան… «ապամոնդաժումով»:

Այս տեսանկիւնէն, կարելի է մտածել որ, եթէ չըլլային՝ անցեալ մի քանի ամիսներու ընթացքին, այլազան ոլորտներու մէջ, ժողովուրդին վիճակուած մեծաթիւ եւ շարունակական յուսախաբութիւնները, հիասթափութիւնները, այսքան իրարանցում չէր գոյանար, սրճարաններու քանդումի այս միջադէպի պատճառով: Այսինքն, կարծես արդէն «գաւաթը յորդեցնող կաթիլ»ի ազդակ մը կայ այստեղ:

դ.   Սրճարաններու այս միջադէպը նաեւ խորհրդանշական իմաստ մը ունի, որ կ’ամփոփէ անցեալ գրեթէ մէկ տարուայ կացութիւնը, Հայաստանի մէջ:

Արդարեւ, կամ հայեր, որոնց համար այս օրերուն ամէն բան շատ պարզ ու հեշտ է՝ սեւ կամ ճերմակ… Ինչպէս որ ընտրարշաւի սկիզբը բոլորիս բացատրեց հենց ինքը, Երեւանի այժմու Պատուարժան Քաղաքապետը: Երանի՛ այդպիսի հայերուն: Որքան դիւրին է իրենց համար ամէն բան:

Սակայն մնացեալներս, խեղճ մոխրագոյններս, այսպիսի իրադարձութիւններու առջեւ, երբ որ կատարուածը եղածին լոկ քանդումն է, չենք կրնար վերջնականապէս որոշել թէ լա՞ւ է, թէ վատ է, մինչեւ որ չտեսնենք թէ, շօշափելի իրականութեան մէջ՝ ի՞նչ է լինելու քանդուածին տեղը կառուցուելիքը: Կամ նոյնիսկ՝ լինելո՞ւ է այդպիսի բան… Եթէ չի լինելու, կամ ել աւելի վատն է լինելու, ապա ափսոս քանդուածին. քանզի գոնէ ոչինչէն լաւ էր, կամ նորից նուազ վատ էր…

Երեւանի Գլխաւոր Ճարտարապետը – որու երկրպագուն եղած եմ -, իր երգերէն մէկուն մէջ լաւապէս կ’արտայայտէր այս միտքը՝

« Ձեզ չեն ների – երբ ետ դառնաք, երբ որ մարեն յիմար կրքերը,
Երբ քանդելուց յետոյ նորէն կը պահանջուեն շինարարները: »

(Հետաքրքիր է, այդ միեւնոյն երգի աւարտին, ան բառացիօրէն կ’երգէ նաեւ սեւերի եւ ճերմակների մասին… Ճիշդ, ինչպէս զինք պաշտօնի նշանակած Երեւանի Արժանապատիւ Քաղաքապետը… )

ե.  Ամէն պարագայի, հիմա որ գործողութիւնը սկսած է, ճիշդ կամ սխալ, անհրաժեշտ է որ Քաղաքապետարանը երթայ մինչեւ ծայր, լիովին կիրառէ իր որոշումը:

Արդարեւ, ամբոխահաճութիւնը ազդու միջոց մըն է իշխանութեան հասնելու, սակայն անկէ ետք եթէ շարունակուի, կ’անդամալուծէ կառավարումը:

Նոյնիսկ եթէ շնորհիւ փողոցի ուժին է որ գոյացան այժմու իշխանութիւնները, նորէն ալ՝ իրենց ծրագիրները դատապարտուած են ձախողութեան, եթէ ամէն քայլափոխի տեղի պիտի տան ու յանձնուին փողոցի պոռչտուքին, ամբոխի պահանջներուն, այս կամ այն խմբակի աղմուկին:

Հիմա է իսկական արժանիքը «քայլ առնելու»… Փոխանակ տեւաբար տեղքայլ ընելու, կամ նոյնիսկ դէպի ետեւ երթալու, այս կամ այն խմբակին բողոքներուն պատճառով: Ո՞ւր գնաց այդ սոսկալի դո՛ւխը: Թէ ոչ, արդէն մնաց միայն… ծուխը (ուրեմն ոչ իսկ այդ, «անծուխ Հայաստան»ի մէջ…)  :

Կ’եզրափակեմ արտայայտած առաջին նկատողութեամբս՝ պատերազմի լայնածաւալ բռնկման շեմին ենք: Եւ այս անգամ, նոյնիսկ դարձեալ յաղթելու պարագային, անասելի կորուստներ պիտի կրենք… Մինչ մի քանի ամիսէն, կնոջս եւ մեր զաւակներուն հետ, նորէն պիտի մեկնինք Շուշի, մէկ ամիս մնալու, ուղղակիօրէն ժողովուրդին ծառայելու համար, այդտեղ… Հետեւաբար, թոյլ տուէք որ այդքան ալ յուզուած չըլլամ Երեւանի սրճարաններու նիւթով…

Մ. Հայդուկ Շամլեան

14 Մարտ 2019

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ