Անիծեալ Ամիսը

2005 թուին, Արցախի մէջ ընտանեկան երկարատեւ կեցութեան մը ընթացքին, Շուշի քաղաք, այցելեցինք բնակիչներ, իրենց տուներուն մէջ, որպէսզի զիրենք ճանչնանք եւ իրենք ալ մեզ ճանչնան:

Այդ առիթով, ճամբորդական նօթեր առած էի: Ահա անոնցմէ մէկ հատը, գրուած ուրեմն 2005-ին՝

«  Արթուրն ու Լիանան ունին երեք զաւակներ, Ինկա, Իննա եւ Սարգիս, բոլորն ալ ծնած՝ զինադադարէն ետք։

Երկուքն ալ կ’ապրէին Ազրպէյճան, մինչեւ պատերազմի սկիզբը։

Արթուր մասնակցած է կռիւներուն։ Զրահապատ կը վարէր։

Ինը տարեկան մանչը, Սարգիսը, համոզուած է որ իր հայրը կը գտնուէր առաջին իսկ զրահապատին մէջ որ մտաւ Շուշի, առանց անդրադառնալու թէ իր բարեբախտ շփոթին փաստը ցուցադրուած է քաղաքի մուտքին իսկ, դամբանական գրութեամբ մը:  Արդարեւ, իր հայրը աւելի շուտ բաղդաւոր է որ մաս չէր կազմէր նիւթի առարկայ այդ առաջին հրասայլի ռազմական անձնակազմին, որու բոլոր անդամները սպաննուեցան, բառացիօրէն հրկիզուեցան իրենց կռիւի մեքենային մէջ իսկ:

Մինչեւ 1988, Արթուրը եւ Լիանան միշտ ապրած են ազերիներու հետ։ Սակայն Արցախեան շարժումի սկիզբէն իսկ Արթուր սկսած է գործել։ «Հայրենիքը կանչեց», կը բացատրէ հակիրճ կերպով։ Յետոյ, Ազրպէյճանի հայերու ջարդերէն ետք, ան կը միանայ մարտիկներու շարքերուն։

Լիանա կը յիշէ այն օրը երբ, Պաքուի մէջ, պատշգամին վրայ կը գտնուէր երբ տեսաւ երիտասարդ ազերիներ, որոնք խումբերով հասան եւ ինքնաշարժներէն դուրս ելան, վարը, փողոցին մէջ, մոլեգնոտ եւ ահարկու դէմքերով, ակնյայտօրէն ծարաւ` հայու արեան։ Կը յիշէ թէ ինչպէս այդ պահուն մայրը յանկարծ պոռաց, որ ետեւ քաշուի։ Մայրը որ, աւելի ուշ, կացին մը եւ վառելանիւթի աման մը զետեղած էր իրենց յարկաբաժնի դրան մօտ։ Աղջկան բացատրելով որ երբ թուրքերը գան, պէտք է փորձել մի քանի հատը սպանել, մեռնելէ առաջ… Եւ մանաւանդ, ողջ չիյնալ իրենց ձեռքերը:

Ամփոփելու համար թէ ինչ տեղի ունեցաւ այդ ժամանակաշրջանին, Արթուր իր հաստ ափերը ամուր կը սեղմէ իրարու հետ, եւ` «համայն Ազգը մէկ եղաւ», կ’ըսէ։

Զինադադարէն յետոյ, Արթուրն ու Լիանան ժամանակ մը Հայաստանի մէկ այլ շրջանը կը բնակին։ Սակայն քանի որ յաճախ խօսք կ’ըլլար թէ բախումները դարձեալ պիտի սկսին, Արթուր կ’որոշէ որ տեղափոխուին Շուշի։ Յանկարծ հեռու չըլլալու համար, այն պարագային որ պատերազմը վերսկսի։

Այժմ, Արթուրը պզտիկ ու անկայուն գործ մը ունի, Լիանան ուսուցչուհի է։ Կ’ապրին համեստ ու պարզ տան մը մէջ։

Կը պատահի որ Լիանան մէկ–երկու առիթով փախչոտ արցունքներ սրբէ ձեռքովը, բայց ընդհանրապէս լայն ժպիտ մը կը լուսաւորէ անոր դէմքը։

Իրենց զաւակները զուարթ են, խնդումերես։ Մեծ աղջնակը դաշնակ կը նուագէ, եւ երգել կը սորվի։ Ամէնէն փոքրիկ դուստրը դեռ նոր քալելու սկսած է։ Մանչ զաւակը, Սագօն, շատ աղուոր կը գծէ։  »

Ահա, այստեղ կը վերջանայ 2005 թուականի ճամբորդական այս նօթագրութիւնս:

Տասնըմէկ տարիներ ետք,  այդ փոքրիկ տղան որ նախապէս նշեցի, ան որ վստահ էր թէ իր հայրը կը գտնուէր այդ առաջին զրահապատին մէջ որ Շուշի մտաւ, քաղաքի ազատագրման օրը, ան որ այդպէս լաւ գծել գիտեր, ուրեմն այդ տղան, Սարգիսը, սպաննուեցաւ պատերազմի ընթացքին, Ապրիլ 2016-ին:

Քսան տարեկան էր: Զինուորական ծառայութիւնը աւարտած էր, սակայն ուզեց, որպէս կամաւոր, մասնակցիլ այն սաստիկ կռիւներուն որոնք սկսան Ապրիլ 2016-ին սկիզբը եւ, հակառակ «քառօրեայ պատերազմ» բանաձեւումին, շարունակուեցան այդ ամսուայ ամբողջ տեւողութեան:

Սարգիսը խրամատի մը մէջ էր: Ծանօթ մարտավարութեամբ մը որուն սովորութիւնը ունին, ազերի թուրքերը ուրիշ հայ զինուոր մը վիրաւորած էին, սակայն դիտմամբ՝ ոչ տակաւին մահացու կերպով: Ան այդպէս հոգեվարքի մէջ էր, խրամատէն դուրս: Թշնամիին նպատակը զայն դեռ ողջ պահել էր, գիտնալով որ ուշ կամ կանուխ իր ընկերներէն մէկը դուրս պիտի գայ իր դիրքէն, զայն փրկել ջանալու համար: Եւ այդպէս ալ եղաւ, այս անգամ եւս:

Սարգիս դուրս ելաւ իր խրամատէն, եւ թշնամիի գնդակներուն տակ, յաջողեցաւ իր ընկերը շալակել կռնակին վրայ, փորձելով անոր հետ դուրս գալ կրակէն: Սակայն երկուքը մէկ ինկան, գնդակներու տարափին տակ: Դեռ երրորդ ընկեր մը փութաց իրենց օգնութեան, ինք ալ կեանքը վտանգելով որպէսզի իր ընկերներուն կեանքերը փրկէ, սակայն ափսոս, ի զուր:

Ուրեմն երեք տարի առաջ էր, Ապրիլ 2016ի, որու ընթացքին, հայ-թրքական պատերազմի արցախեան ռազմաճակատի վրայ, մեր զոհերու թիւը՝ զինուորական և քաղաքացիական, 120-ի մօտ է:

Անիծեալ ամիս, անկասկած, 1915-էն ի վեր, հայերուն համար:

Հայդուկ Շամլեան

...
Սարգիս Գասպարյան, 2005ին,
Շուշիի «Արամ Մանուկեան» մանկա-պատանեկան Ճամբարի ընթացքին:
 
Մարտի դաշտի վրայ սպաննուած, Ապրիլ 2016ին:
...
Զոհուած հերոսը, կանգնած իր ընտանիքի գլխին, 2005 թ.

..

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ