Կոյր Աշուղէն՝Կոյր Վանական, Հին աստուածներու դողը երկնքում

. Նիկոլ Փաշինյանի վարչակարգը պէտք չէ որ, երբեք, գոյութիւն ունենար:

. Անոնք որոնք աջակցեցան եւ զօրակցեցան՝ ժողովրդավարութեան ծպտումի տակ, neo-պոլշեվիկեան ֆաշինյանիզմին (վրիպակ չէ… եւ հակասական ալ չէ, ոչ…), հիմա ինչ որ ալ ըսեն կամ ընեն, մեղսակից են՝ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տակաւին գոյատեւող այս դժոխածին վարչակարգի յանցաւոր սխալներուն պատճառով՝ Հայ Ազգի կրած անասելի կորուստներուն եւ վնասներուն, Հայաստանի վերջնական խորտակումին:

Նրանց բոլորին ձեռքերուն վրայ եւ խիղճերուն խորքը, առ յաւէտ, պիտի մնայ հազարաւոր երեխաներու ազնուական արիւնը. զորս թափուեցաւ, հոսեցաւ յորդառատ, եւ այս անգամ ոռոգեց հողեր՝ որոնք մերը չեն այլեւս. որոնց նորէն տիրացան թուրքերը:

. Անոնք որոնք անպայման չզօրակցեցան այդ ինքնասպանական, հայաքանդ շարժումին, սակայն՝ թերացան, անտարբեր կամ կրաւորական մնացին, բնաւ կամ բաւարար չարտայայտուեցան, այն ժամանակ երբ որ տակաւին հնարաւոր էր առաջքը առնել այս անիծեալ վարչակարգի գոյացման, հիմա ինչ որ ալ ընեն եւ ըսեն, պիտի կրեն պատասխանատւութեան բաժին մը՝ տեղի ունեցած – եւ տակաւին ընթացքի մէջ – Հայոց Մեծ Աղէտի առնչութեամբ:

. Ամէն դէպքում, այժմ հրատապ եւ անհրաժեշտ է որ՝ Փաշինյանը եւ իր լրիւ վարչակազմը, ամենաարագ կերպով (արդէն շա՛տ ուշ եղաւ) – քաղաքական իմաստով – անհետանան Հայաստանի եւ Արցախի «պետական» ոլորտներէն:

( «Պետական»ը, չակերտներու մէջ, քանի որ իսկապէս, բառացիօրէն – այսինքն, ըսելու ձեւ չէ – ՝ այս պահին եւ նոյնիսկ կանխատեսելի ապագային, հայկական պետութիւն գոյութիւն չունի: ) :

. Երեկ [Շուշիի ժամով], «Հայաստանի Զինեալ Ուժերու բարձրագոյն սպայակազմը» (այո, այդ ամէ՜նն ալ, չակերտներու մէջ…), յայտնեց թէ Հայաստանի կառավարութիւնը (լաւ, չակերտները պիտի թարգեմ, սակայն՝ մէկ ա…) անատակ է, եւ հետեւաբար պէտք է որ հրաժարի:

. Ցարդ, այդ յայտարարութիւնն ալ – ինչպէս որ բազմաթիւ այլ, մինչդեռ որքան լուրջ հնչող, հրաժարականի կոչեր -, մնաց ապարդիւն:

. Ֆաշինեանական վարչակարգին դէմ պայքարող քաղաքական ուժերը չկարողացան անմիջապէս, ամենաազդու պահին, օգտագործել բանակին վերոյիշեալ, բառացի զօրակցութիւնը՝ իրենց գործողութիւններուն:

Լման մէկ օր արդէն, մսխեցին այդ արտասովոր առիթը: Ժամանակ եւ ջանքեր վատնեցին՝ անգամ մը եւս, խօսքերով, զուր շարժուձեւերով: Հաւանական է որ, ափսոս, դեռ յաւելեալ օրեր եւս պարապի պիտի երթան, այս ուղղութեամբ:

Բանակը իրենց յայտնեց թէ իրենց հետ է, իրենց կողմէն է: Սպայակազմը իր յայտարարութեան մէջ նոյնիսկ բացայայտ կերպով զգուշացուց ոստիկաններուն, որ՝ զուսպ մնան: Ազատութեան Հրապարակի վրայէն մինչեւ իսկ ռազմական սաւառնակներ ալ անցան, պատգամը դեռ աւելի յստակ դարձնելու համար:

Լաւ, դեռ աւելի ինչի՞ կարիքը ունի, փողոցի ժողովրդային շարժման ձեռնարկած Ընդդիմութիւնը… Աւելի ուժեղ բարձրախօսներո՞ւ, թերեւս… Եռագոյն ներկուած խօսափո՞ղի մը…

. Ոեւէ հայ պէտք չունի մեռնելու, պէտք չէ՛ որ մահանայ, այս խնդրին մէջ:

Հայերի միջեւ, որեւէ մահացու – կամ պարզապէս ծանր – բռնութիւն, պէտք չէ որ տեղի ունենայ: Մեր անցեալի եղբայրասպան կռիւները արդէն անսովոր, արտակարգ չափերով են – թէ քանակային եւ թէ վայրագութեան աստիճանի իմաստներով – :

Սակայն հակա-փաշինյանական գործիչներն ու ցուցարարները որեւէ արդիւնքի պիտի չհասնին, եթէ շարունակեն փաստօրէն վախնալ ընդհարումներէ՝ տակաւին – ստամոքսային հաւատարմութեամբ – վարչակարգին ծառայող ուժային գործակալներու հետ: Որոնք հիմա, ի դէպ, տառացիօրէն բախումի դիրք բռնած են՝ բանակին դէմ…

. Լաւ հասկցուինք՝ ոչ ոք ստիպուած չէ որեւէ բան ընելու, Հայ Ազգը ձերբազատելու համար այս պատուհասէն («փրկելը» ճիշդ բառը չէ, քանի որ փրկելիք շատ բան չմնաց արդէն…) : Սակայն եթէ կ’ուզէք իսկապէս բան մը ընել՝ ըրէք – առանց որեւէ ողբերգութեան – :

Թէ ոչ, այդ բոլո՜ր ճառերը որ Ազատութեան Հրապարակի վրայ կ’արտասանէք, կրնաք պարզապէս թերթերու մէջ հրատարակել: Եւ նաեւ կրնաք, անշուշտ, բարձրորակ ժողովներ ալ գումարել, սարսափելի բանաձեւներ որդեգրել, եւայլն. Եւ այդպէս, ամէն մարդ իր տունը թող երթայ, ու սպասէ մինչեւ 2023, հերթական ընտրութիւնները:

(Հա, մէյ մըն ալ, երբ որ 16-17 կուսակցութիւններու կազմակերպած այժմու միմիակ փողոցի շարժումը առկախուի, եալլա՝ պօ՛յը տեսնենք այդ միւս լուսանցքային խմբակներուն, շողշողուն անուններով՝ երկուքուկէս անդամներէ բաղկացած եւ տասնեակ մը ֆէյսպուքեան թունդ համակիրներ ունեցող, ուրուականային «կուսակցութիւններուն», «դաշինք»ներուն, մաշինքներուն : Տենանք, թէ անո՞նք ինչ կ’ընեն… Խնդիրը այն է որ, անոնք ընդհանրապէս լաւ խօսիլ իսկ չեն գիտեր…) :

. Այդ զզուելի էակը, ինքնակամ չի հրաժարիր: Երբե՛ք: Որե՛ւէ պարագայի:

Իսկ քանի որ ընդհանրապէս բոլոր ժողովուրդներուն մէջ, սակայն ի մասնաւորի եւ դեռ քիչ մըն ալ աւելի՝ հայ ժողովուրդի պարագային, թուաբանական գետնի վրայ՝ տգէտները, ապուշները կամ պարզապէս մոլորեալները, միշտ, մեծամասնութիւն կը կազմեն, զանգուածային մեծամասնութիւն, անհնար է Հայ Ազգի այս օրհասական խնդիրը լուծել՝ ժողովրդավարութեան բա՜րձր, վեհագոյն չափանիշներով:

. Թէ ասկէ ետք, այլեւս ուր կը հասնի կամ չի հասնիր կացութիւնը, յստակ չէ:

Որոշ տեսանկիւնէ մը, արդէն այդքան կարեւոր ալ չէ. քանի որ արդէն բանը բանից անցած է, ամենաէական վնասները անդառնալի են:

Յանցաւորներուն պատիժը ետ պիտի չբերէ Արցախը, ոչ ալ այդ աշխարհէն մեկնած հազարաւոր երեխաները:

. Սակայն այս ամէնը ըսելէ ետք, առ ի յարգանք բացառապէս վերջին պատերազմի մեր հազարաւոր նահատակներուն, այստեղ չեմ կրնար չըսել ու չարձանագրել նաեւ հետեւեալը ՝

Բարձր է հաւանականութիւնը որ «հայկական բանակը» պատասխանատւութեան լուրջ բաժին մը ունի, տեղի ունեցած Հայոց Մեծ Աղէտի կապակցութեամբ:

Այդ դիտանկիւնէն, ռազմական բարձրաստիճան ղեկավարներու երեկուայ առած քայլը, նրանց համար օգտակար պիտի հանդիսանայ, որ երբեք չգիտնանք թէ՝ ճիշդ ինչ եղաւ եւ մանաւանդ՝ ինչ չեղաւ, վերջին պատերազմի ընթացքին…

Եւ այդպէսով, կառավարութեան հրաժարականի կոչը հրապարակած այդ բոլոր բարձրաստիճան սպաները, երբեք պիտի չդիմագրաւեն, ոչ իսկ… էական հարցականներ:

Այլեւս իսկական, կանոնաւոր եւ հաւատալի քննարկում տեղի չ’ունենար, այդ ուղղութեամբ: Այլ, պիտի լսենք միայն, քաղաքական իշխանութեան եւ ռազմական ղեկավարութեան միջեւ փոխադարձաբար՝ ենթակայական եւ կամայական, անստուգելի մեղադրանքներ, թէական վերագրումներ, զրպարտութիւններ:

. Արդարեւ, ըստ ծանօթ ասացուածքին՝ «պատերազմի ամենաառաջին զոհը՝ Ճշմարտութիւնն է» :

Սակայն միշտ չէ, եւ բոլոր երկիրներու պարագային չէ, որ պատերազմի աւարտէն ետք ալ, նուազագո՛յն չափով, ոչ իսկ՝ ճշմարտութեան (դա շատ խոշոր բառ է… նամանաւանդ գլխագիրով…), այլ գոնէ՝ հաստատ իրողութիւններու, տարրական իրականութեան նշանակալից նշոյլ մը անգամ, չի բացայայտուիր:

. Եւ այսպէս, այս անգամ մը եւս, ոչ մէկ լոյսի շող պէտք չէ որ խանգարէ երբեք մեր խրոխտ խարխափումները, պատէ-պատ զարնուելով՝ տեւական ուղեղախախտումը, մոլորումն ու յիմարացումը, Պատմութեան մեզի վերապահած, բացառեալ ու բացառիկ փապուղիին մէջ:

. Եւ կը մնանք ուրեմն մշտական խաւարներուն ծոցը:

Ու այդ պատճառով ալ, «Հայաստան»ի ղեկին կը յաջողին տիրանալ, ինչպէս որ տեղի ունեցաւ երեք տարիներ առաջ՝ խաւարասէրները ( = «սառսուռ» ճճիին հայերէնը… իւրայատուկ միջատ մը, որու համար կ’ըսէն թէ՝ այնքան դիմացկուն է, որ կը վերապրի մինչեւ իսկ հիւլէական պայթումի) :

Մ. Հայդուկ Շամլեան

26.02.2021 [Շուշիի ժամով]


« Կռիւը կեանքի համար է, Աբեղա, հոս անապատ է: »
(Կոյր Վանականը, «Հին աստուածներ», Լ. Շանթ)
…………….
« Եւ պատմեցէք ձեր ցաւերն անպատում, Որից Աստուած գուցէ դողայ երկնքում։ »
(«Կոյր Աշուղը», Ա. Ահարոնեան)

Վերադարձ դէպի Գլխաւոր Մուտք