Հայ Ազգի Դամբանական

Անոնք որոնք զիս երկար ժամանակներէ ի վեր կը ճանչնան, կամ կարդացած են իմ անցեալի յօդուածներս (վերահրապարակուած՝ այս Պլոկին մէջ), իրենց աչքերուն պիտի չհաւատան որ այժմ կը գրեմ հետեւեալը՝ իր իշխանութեան ժամանակ, Լեւոն Տէր-Պետրոսյանը՝ ճիշդ էր:

Իսկապէս:

Մինչեւ 1997-98, մարդուն համոզումները, կեցուածքն ու ըսածները՝ հիմնաւորուած էին: Տեղին էին: Եւ մանաւանդ՝ ատենին…

Հիմա սակայն, որպէսզի լաւ հասկցուինք, այստեղ մնացեալ ըսածս ալ պէտք է կարդալ ու ըմբռնել… ՝

Էն վախտ, ԼՏՊ-ն ճիշդ էր, քանի որ ինքը՝ «իր ապրանքը լաւ գիտէր»: Ինք շատ աւելի լաւ կը ճանչնար Հարաւային Կովկասի հայերը, քան թէ՝ մենք, Դասական Սփիւռքի, ազգային գիտակցութեամբ տոգորուած, Հայոց յարատեւ Պայքարի գործօն յանձնառութիւնը ստանձնած, Հայերս: Քանզի, ի դէպ, ԼՏՊ-ն շատ լաւ կը ճանչնար նաեւ Սփիւռքի միւս հատուածները…: Բայց այդ մէկը, մենք ալ լաւ գիտէինք: Եւ այդ պատճառով է որ յոյս մը առինք՝ վերանկախացած Հայաստանով:

1997-էն ետք սկսած ժամանակամիջոցին համար, ուրեմն, կը սկսի այժմու աղէտի կապակցութեամբ պատասխանատւութիւնը, ոչ թէ ԼՏՊ-ին, ոչ թէ այն հայերին որոնք խնդիր չունէին իր եւ իր կեցուածքին հետ, այլ՝ մնացեալ Հայութեան: Լինեն անոնք Հարաւային Կովկասի բնիկներ կամ Դասական Սփիւռքի հայորդիներ:

Սակայն ափսոս, 1998-էն մինչեւ մեր այժմու, անասելի ազգային պարտութիւնը՝ չյաջողեցանք, չկարողացանք՝ նշանակալից կերպով ու բաւարար չափով փոխել հայ ժողովուրդի միւս հատուածները: Թերացանք, այդ ուղղութեամբ: Բաւարար ճիգ ու աշխատանք, բաւարար յարատեւութեամբ եւ նուիրումով, չկատարեցինք:

Չկարողացանք դարմանուիլ, մաքրուիլ ու սրբագրուիլ: Չկարողացանք առաջանալ, վերականգնիլ, Հա՛յ դառնալ, որպէսզի այսօր կարենայինք ըսել, թէ՝ սխալ էր Լեւոն Տէր-Պետրոսյանը:

Եւ այդ պատճառով ալ, ահա, քառորդ դար ետք, ստիպուած ենք ընդունելու թէ, այո, ճիշդ էր, եւ տակաւին ճիշդ ու ճշմարիտ բաներ է ասում հիմա, Լեւոն Տէր-Պետրոսյանը:

Չէք կրնար երեւակայել թէ ստորագրեալը ինչ կը զգայ (կամ դեռ աւելի վատ, թէ ինչպէս, գոնէ այս պահին՝ ոչինչ կը զգայ), այս հաստատումը արտայայտելով:

Հայ Ազգը, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ, չէր սկսեր – խմել չգիտցող, վատ գինովի պէս – երերալու, պատից պատ զարնուելու՝ Ապրիլ 2018-ին, ու վերջապէս չէր իյնար ու զգետնուեր, խածներ փոշին իր դարձեալ կորսնցուցած հողին՝ Նոյեմբեր 10, 2020-ին, եթէ մինչ այդ, լրիւ ոտքի կանգնած լինէր:

Սակայն մեր նահատակները չէ, որ այդպէս մեռան, ոչ: Անոնք կրակից՝ անցան դէպի Լոյս, ազատեցան, փրկուեցան: Մենք ենք, մնացեալներս, վերապրողներս, որ այդ դժոխային վիճակին մատնուեցանք…

Նիկոլ Փաշինյանն ու իր վարչակարգը՝ ախտանշաններ են միայն:

Անոնց քաղաքական անհետացումով չէ, որ պիտի բուժուին մեր էական, թերեւս անբուժելի ախտերը: Այսինքն, այդ սխալ յոյսով ալ չտարուիք, այդ պատրանքով չխաբուիք, նորէն: Ինչպէս որ եղաւ, ի միջի այլոց եւ օրինակի համար միայն, փաստօրէն՝ երբ որ ԼՏՊ-ն եւ իր վարչակարգը վերջ գտան:

Ներողութիւն՝ մեր նորագոյն նահատակներուն: Բայց նաեւ, երանի իրենց. ոչ թէ որովհետեւ մեր այժմու վիճակը չտեսան (քանի որ, Վերեւից, վստահաբար հետեւում են), այլ քանի որ իրենք, իրենց անասելի զոհաբերման նկատմամբ՝ գիտակից Հայերիս անհուն ցաւով, հոգեկան անբուժելի վէրքերով – եւ նաեւ խղճահարութեա՛մբ – պիտի չապրին տակաւին, կարիքը չունին դեռ ապրիլ փորձելու, ձեւացնելու, այս աշխարհին մէջ, ցմահ:

Առանց Արցախի, առանց Շուշիի, Հայաստան չկայ:

Ձեզի պահեցէք, այդպիսի «հայաստան» մը:

Հայդուկ Շամլեան

15 Նոյեմբեր 2020

Նիւթին առնչուող այլ յօդուածներ (ոչ-լրացուցիչ ցանկ) ՝

Աքսորուած Ազատութիւնը (1992)

Մերկացած Սուտը (1992)

Հիւանդ Անկախութիւնը (1993)

Անկախութեան Օտարումը (1996)

Առաջին Նախագահին վերջին սխալները (20 Ապրիլ 2015) 

«Լե՜ւոն, Լե՜՜ւոն…», բնօրինակ դո՛ւխը (2019)

Վերադարձ դէպի Գլխաւոր Մուտք