«Դաւաճան»ին բազմամիլիոն մեղսակիցները

Նիկոլ Փաշինյանը չէ, համայն Հայութեան վիճակուած այժմու Մեծ Աղէտին հիմնական յանցաւորը:

Իրմէ առաջ կու գան, յանցանքի կամ պատասխանատւութեան աստիճանի կարգով ՝

ա) անոնք որոնք, ի սկզբանէ, թոյլ տուին որ գոյանայ այժմու վարչակարգը,

բ) անոնք որոնք Փաշինյանն ու իր խմբակը ընտրեցին,

գ) անոնք որոնք ընտրութիւններուն չմասնակցեցան,

դ) եւ բոլոր այն հայերը, Հայաստանէն ներս կամ դուրս, որոնք զօրակցեցան «փաշինյանութեան»

ե) բոլոր այն հայերը, որոնք համակիրներ չէին «փաշինյանութեան», սակայն այնուհանդերձ կամ մնացին չէզոք, կամ ել՝ բնաւ կամ բաւարար չափով չարտայայտեցին իրենց տարակարծութիւնը, առարկութիւնները եւ մտահոգութիւնները, այդ կործանիչ շարժումին դէմ, մինչեւ որ արդէն՝ ուշ է:

Յանցանքի կամ պատասխանատւութեան նիւթով, վերեւի գոնէ երեք կէտերը կը վերաբերին նաեւ փաշինիանիզմի արտադրանք՝ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունեանին, զինք այդ պաշտօնին հասցնողներին:

Այս պահին, վերոնշեալ հայերից շատեր՝ բուռն կերպով, քննադատում են Փաշինյանը:

Զանոնք լսելը հիմա աւելի՛ անտանելի է, քան զինք:

*****

Պատերազմը սկսելէն ետք, պատերազմի ընթացքին, զինադադարի փաստաթուղթը հանրային տեղեկութիւն դառնալէն առաջ, անկէ շաբաթներ առաջ, գոնէ՝ երկու անգամ, Փաշինյանը հանդիպում ունեցաւ բազմաթիւ քաղաքական ուժերու եւ խմբակներու ներկայացուցիչներուն հետ: Անոնցմէ մէկը գոնէ քաջութիւնը ունեցաւ, զինադադարէն ետք, խոստովանելու որ այդ հանդիպումներու ընթացքին, Փաշինյանը իրենց տեղեակ պահեց թէ ինչ ուղղութեամբ կ’ընթանան կացութիւնը եւ ինք: Եւ իրենք ալ իրեն յայտնած են, թէ՝ համաձայն չեն: Այդքան բան:

Ուրեմն անոնցմէ ոչ մէկը, մնացեալ խոնարհ մահկանացուներէս վստահաբար աւելի լաւ գիտնալով կացութիւնը՝ որեւէ կերպով հանրութեան չտեղեկացուց նշեալ հանդիպումներու այդ բովանդակութիւնը, զինադադարէն առաջ:

Նաեւ, անոնցմէ որեւէ մէկը՝ ո՛չ մէկ գործնական բան կատարեց, կանխելու համար դէպքերու ընթացքը եւ աւարտը:

Հիմա, այդ նոյն քաղաքական ուժերն ու խմբակները, այդ հանդիպումներուն մասնակցած իրենց նոյն ներկայացուցիչներով՝ դաւաճա՜ն, դաւաճա՜՜՜ն գոռալու վրայ են, փողոցը:

Լաւ, թէ որ այդպէս է, ինչպէ՞ս բնորոշել իրենց վերոյիշեալ վարքագիծը, իրենց իսկ այժմ մատնանշած դաւաճանութեան նկատմամբ: Եթէ ոչ, բառին բուն իմաստով՝ մեղսակցութիւն: Կամ՝ վախկոտութիւն: Անզօրութիւն:

Այդպիսի լկտի չախխալներու առջեւ, Ապրիլ 2018-էն մինչեւ Հոկտեմբեր 2020 տեղի ունեցած տեղատւութիւնը շարունակուեցաւ ուրեմն, պատերազմը սկսելէն ետք իսկ: Մինչ վերեւ պարզուած իրականութեան լոյսին տակ, ոմանք արդէն շաբաթներ առաջ գիտէին, թէ դէպի ուր է ընթանում ամէն բան:

«Պետական գաղտնիք» ? Նախ, ինչ «պետութիւն», ակամ… Յետոյ՝ այլեւս օրինական գաղտնիք-մաղտնիք կը մնա՞յ, երբ որ տեղեակ ես երկիրը պիտի կորսուի, երբ որ, ըստ հիմա ըսուածին, տեղի կ’ունենայ դաւաճանութիւն, որ չէր հասած դեռ իր յանգումին:

Դաւաճանութիւնը գաղտնի պահեցին, յանուն պետականութեան, քանի որ պետական դաւաճանին խօսք տուած էին զայն չբացայայտե՞լ… Մի հատ եւս կարդացէք այս նախորդ բանաձեւումը… Մինչեւ որ Հատրութը եւ Շուշին կորսնցնենք: Մինչեւ որ լրիւ Հայ Ազգը խորտակուի:

*****

Եւ այսպէս, այժմ, Փաշինյանը կը մատնանշեն, որպէս կարծես թէ բացառեալ պատասխանատուն Հայ Ազգի թաղումին, Արցախի կորսուած հողերուն տակ, ի միջի այլոց՝ անոնք որոնք, արագօրէն ծնկաչոք, երկիրն ու պետութիւնը հեշտօրէն յանձնեցին, նուիրեցին, փողոցային ամբոխին (ՀՀԿ); յեղափոխութենէն առաջ ու ընթացքին իր տառացի դաշնակիցները (ԼՀԿ); յեղափոխութեան ընթացքին իր հետ համագործակցած, ապա յուշագիր ստորագրողները (ԲՀԿ); իր նշանակումով՝ իրեն ծառայող ԱԱԾին պետի պաշտօնը կատարած անձ մը; մինչեւ իսկ իբրեւ թէ արմատական այդ անհեթեթ խմբակցութեան պարագլուխները, Քուռկիկ Ջալալիին աջ սրունքէն սերած, որոնք գերբնական չարիքներու դէմ իր «թիկունքը» պահելու դիւցազներգական յայտարարութիւններ կ’ընէին պարբերաբար, մինչ իրենց զէնքի ընկերները դեռ բանտին մէջ նստած էին, եւ իրենք ալ նոյնպէս բանտ վերադառնալու ճանապարհին կը գտնուէին (թէեւ անկէ առաջ, նախ Կուր գետը պիտի հասնին ու անցնին, Ազրպէյճանը անէացնեն որպէս երկիր, յետոյ մի հատ ել, հեսա, ԱՄՆին պարտադրեն որ նա Միսթըր Ուիլսոնին որոշումը գործադրէ), եւայլն. եւայլն. [ո՛չ, պիտի չնշեմ ՀՅԴ-ն, քանի որ հենց որ անոր անունը հնչէ, հոփ, բոլո՜ր միւսները մէկէն կը մոռցուին, եւ միմիակ պատասխանատուն յանկարծ ան կը դառայ, իր երեկ տոկոսանոց քուէներով. նոյնիսկ անոնք որոնք երկու տարի այպանեցին որ Դաշնակցութիւնը ինչո՞ւ չի սատարեր Փաշինյանին, հիմա, նոյները, վստահաբար զայն խստօրէն պիտի քննադատեն, որ ինչո՞ւ նա աւելի ազդու կերպով չգործեց Փաշինյանին դէմ… ասանկ է… Հայութեան մէջ եթէ կայ մէկ հատ բացարձակ ճշմարտութիւն, այն է թէ, միշտ ու ընդմիշտ՝ մեղաւոր է Դաշնակցութիւն…]

Եւ, աչքերը բացուած են վերջապէս բիւրաւոր հայերու, որոնք լրացուցիչ կերպով ներկայացուած են վերոգրեալ՝ ա)-էն ե) կարգերում:

Ուրեմ պէտք է որ Շուշին կորսնցնէինք, վրան ալ՝ հինգ հազար զոհեր ունենայինք, որպէսզի անոնց գոնէ մէկ մասը, ուշքի գան…

*****

Սակայն հանգիստ եղէք, թէ՛ խնդրոյ առարկայ քաղաքական գործիչներ, եւ թէ՛ ՝ փաշինյանութեան, ուղեղը հալեցնող վիրուսից վարակուած անհատ հայեր: Դաւաճանութեան մեղսակցութեան հարց չունիք, գոնէ:

Քանի որ Փաշինյանը դաւաճան մը չէ: Ոչ ալ, ի դէպ, ուղղակի եւ գիտակից գործակալը, արտաքին ինչ-որ ուժերու: Պարապ վարկածներ են, այդ ամէնը:

Նիկոլ Փաշինյանը, պարզապէս՝ կատարեալ յիմար մըն է: Ինքնասիրահարուած, փառամոլ, եսամոլ ապուշ մըն է: Բառին տառացի իմաստով՝ խելագար մը:

Եւ Հայութեան զանգուածային հատուած մը, ներառեալ ուսեալ, զարգացած, բանիմաց եւ փորձառու մարդիկ, զինք համարեցին՝ Հայաստանի Փրկութիւնը: Հմայուեցան՝ իր մինչդեռ ակնյայտ յիմարութեամբ, շշմեցուցիչ անխելքութեամբ, զզուելի, քանդիչ ու խորտակիչ չաթլախութեամբ:

Մնացեալը հիմա հնարքներ են, որպէսզի դուք ձեզ ջանաք խաբել, թէ՝ ինչպէ՞ս եղաւ, որ այդպիսի՝ ուղեղային խանգարում ունեցող անձ մը, անկիրթ, տգէտ, անատակ, գոռոզ, սնապարծ, մեծամիտ եւ խղճալի էակ մը, յաջողեցաւ ձեր բոլորին այդպէս խաբել: Երկուքուկէս տարիներ շարունակ:

Այս պարագային՝ իրօք խաբուողն է, որ աւելի յանցաւոր է:

*****

Դեռ մինչեւ այս օրս, Մեծ Եղեռնի համազօր վիճակի մը մէջ, շաբաթ մը եղաւ արդէն, դեռ՝ Փաշինյան կը խաղցնենք կոր…

Ինչո՞ւ:

«Պետութի՞ւնը» խնայելու համար: Ի՞նչ պետութիւն… Այն քիչը իսկ, որ կար մինչեւ Ապրիլ 2018, անկէ ետք այդ ալ արդէն լրիւ քայքայուեցաւ, վերջացաւ:

Վախի՞ պատճառով… Որմէ՞… Ֆէյսպուքի ամբոխէ՞ն… Թէ, «It»ի ծաղրածույին, ՏիսիՔոմիքեան դժոխածին Ճոքըրին կողքին տակաւին կանգնած, գլուխնին սեւ քակուլներ անցուցած – որպէսզի ողբերգական կրկէսը, ամբողջական ըլլայ -, իր սեփական քմայքներուն ծառայող անձնական պահակներէն: Որոնց համար երեւի տանելի է, նորմալ բան է, ինչ որ կատարուեցաւ:

Կոչեմ Մեռելո՛ց
Ողբամ ապրողա՛ց

*****

Փաշինյանի եւ իր գարշելի վոհմակին քաղաքական անհետացումով, հիմա՛ միայն այն անհետացումը պահանջող բիւրաւոր հայեր կան, ներառեալ եւ մանաւանդ՝ զարգացած եւ բանիմաց անձեր, որոնք պիտի չկարենան մաքրել իրենց խիղճը, ոչ ել ցմահ սրբել, նաեւ իրե՛նց ձեռքերուն վրայ՝ մեր երեխաների արիւնը:

Բայց այդ ալ թերեւս մխիթարական է, յալլա…

Դեռ հայկական ձեռքերու վրայ ալ կը մնայ այդ արիւնը, գոնէ փոխաբերական իմաստով: Քանի որ այն հողը որուն վրայ տառացիօրէն հոսեցաւ, յորդառատ, հիմա թուրքին կը պատկանի:

Հայդուկ Շամլեան

16.11.2020

Վերադարձ դէպի Գլխաւոր Մուտք