Քորոնավիրուսին օգուտը…

Ստորագրեալը, այս պլոկում հրատարակուած նախորդ յօդուածին մէջ, հաստատօրէն յայտնած է իր կարծիքը թէ Հայաստանի այժմու վարչակարգը պէտք է որ մնայ ու գոյատեւէ, մինչեւ խորհրդարանային յաջորդ հերթական ընտրութիւնները, 2023-ին: Այսու կը շեշտեմ թէ նոյնիսկ պատահում է որ մերթ ընդ երթ համակրանքի նմանող բաներ մըն ալ զգամ Նիկոլ Փաշինյանին եւ իր շրջապատի կարգ մը – սակաւաթիւ – անդամների նկատմամբ, եւ որոշ տեսակի եւ բնոյթի յարձակումներ նրանց դէմ, անախորժ կը համարեմ – հասկնալով հանդերձ որ այդ է դժբախտաբար սովորական ու «բնական» կենցաղը, այդ երկրին մէջ – : Այս բոլորով հանդերձ, մինչեւ այն ատեն որ մի քանի էական սխալներ չեն սրբագրուած՝ անդադար, անխնայ եւ անխոնջ կերպով պիտի քննադատեմ ու պիտի հարուածեմ խնդրոյ առարկայ վարչակարգը, եւ յատկապէս նրա գլխաւոր պարագլուխը:

Տեսութիւն մը կայ որ վերջերս կը լսուի, ըստ որուն, մեզանից ոմանք ցանկանում են որ Հայաստանում քորոնաժահրի համաճարակը շարունակուի կամ նոյնիսկ վատթարանայ, որպէսզի նրա «օգուտը» քաղուի, վարչակարգի դէմ ներազգային պայքարում:

Լո՞ւրջ…

Անշուշտ, կարելի է հեշտօրէն խաղալ այդ մօտեցումին հետ, ամէն անգամ որ ոեւէ մէկը քննադատէ կառավարութիւնը՝ քորոնավիրուսի նկատմամբ նրա կոպիտ սխալներին, շարունակական ապիկարութեան եւ մնայուն բացթողումներին համար:

Սակայն իսկապէս հաւատալը որ այդ քննադատութիւնը կատարւում է որեւէ «հրճուանքով», պարզապէս անիմաստ է:

Ամէնահիմնական, էական, բնազդային տրամաբանութեամբ, (խօսքը լինելով այն հայերի մասին որոնք հետաքրքրուած են Հայաստանով, մնացեալներին համար արդէն այս նիւթերը գոյութիւն իսկ չունին)՝ այդ երկիրը բնակողն ալ, չբնակողն ալ, ունի այդտեղ ազգականներ, ընտանիքի անդամներ, ընկերներ եւ մտերիմներ;  հետեւաբար, ո՞նց կարող է ոեւէ մէկը ուրախանալ, թէ մի քանի շշմեցուցիչ սխալների պատճառով, ժահրը յաջողեցաւ այդտեղ մուտք գործել եւ այդքան արագօրէն ու լայնօրէն տարածուիլ, թէ հիմա համաճարակը դարձած է արդէն անսանձ ու անվերահսկելի, մինչ առողջապահական համակարգը փլուզման եզրին է, եւ դեռ այլ զարհուրելի, ողբերգական նկատառումներ;  ինչպէ՞ս կարելի է որ ոեւէ հայ ուրախանայ այս վիճակով եւ ընթացքով, երբ որ իր անձին եւ/կամ իր հարազատներին, մօտիկներին ու սիրելիներին կեանքերը եւս վտանգուած են: Ամէն օր, ամէն վայրկեան:

Սառնասիրտ ու անզգամ, շնական վերլուծումով անգամ, նոյնպէս անտրամաբանական է վերոգրեալ տեսութիւնը, եւ կարող է նոյնիսկ գործածուիլ հակառակ ուղղութեամբ:

Արդարեւ, համաճարակը աւելի շուտ – ու շատ աւելի -«օգտակար» է՝ վարչակարգին, ներքաղաքական եւ նոյնիսկ արտքաղաքական առումներով՝  

.  արտակարգ դրութեան շնորհիւ, քաղաքական արգելումներ, սեփական իրաւունքների նկատմամբ ոտնձգութիւններ, խօսքի ազատութեան կաշկանդում, յաւելեալ շեղումներ ու սայթաքումներ՝ դէպի ոստիկանապետութիւն;

.  մնացեալ բոլոր ու անհամար թերութիւնների, ձախողութիւնների եւ խոստումների դրժման արդարացման ծառայող հրաշալի պատճառաբանութիւն; 

.  միջազգային մուրացկանութեան նպաստաւոր պատրուակ – մինչ այդ գործընթացը ուղղակի կը նուազեցնէ որեւէ երկրի ինքնիշխանութեան աստիճանը – ; 

.  Արցախի վերաբերեալ աղետալի ուղղութեամբ ընթացող բանակցութիւնների դանդաղացում;

.  եւայլն., եւայլն.

Վերջապէս, այս համաճարակը կրնայ դժբախտաբար տեւել տակաւին մինչեւ մէկ տարի: Յատկապէս Հայաստանի պարագային, բազմիցս այդպէս յայտնեց ինք, Փաշինյանը իսկ:

Ուրեմն ի՞նչ… այս պատճառով, մինչեւ մէկ տարի, ամէն մարդ պիտի լռէ, գլուխը կախ, իր անկիւնը պիտի քաշուի (ոմանց պարագային, բանտի խուցին անկիւնը, առանց որեւէ դատավճիռի, մինչ դեռ աւելի դանդաղացած են արդէն իսկ անվերջանալի դատական գործընթացները), եւ այսպէս, երկու տարի քաոսային վիճակէ ետք, տակաւին գոնէ տարի մը եւս լրիւ պիտի յանձնուինք, թող պիտի տանք որ այս վարչակարգը իր ամէն ուզածը ընէ՞… կամ աւելի ճիշդ՝ որեւէ կառուցողական բան չընէ…

Ընդգծենք նաեւ որ այս պահին, աշխարհի տարածքին, վստահաբար միայն Հայաստանի պարագային չէ, որ կառավարութիւնը խիստ – եւ արդարացի -քննադատութիւնների թիրախ է, Ընդդիմութեան եւ ընդհանրապէս ներքաղաքական հակառակորդների կողմէ:

Իսկ, համաճարակին հետ այն պատկերաւոր զուգահեռը թէ՝ արտաքին թշնամիի դէմ պատերազմի ընթացքին, պէտք է որ գոյանայ ներազգային զինադադար, այդ սկզբունքը թող չքարոզեն գոնէ այժմու վարչակարգի անդամներն ու համակիրները:

Ոչ միայն քանի որ իրենք սկսան եւ տեւաբար սնանեցին այս ներքին պատերազմը, եւ մինչեւս օրս շարունակեմ են իրենց վառած հրդեհին վրայ յորդառատ իւղ թափել,  անդադար գրգռել ու հրահրել ներազգային լարուածութիւնները, բեւեռացումն ու պառակտումը, միջհայկական ոխերն ու ատելութիւնը, այլ նաեւ, ի մտի ունենալով իրենց վարքագիծը, Ապրիլ 2016-ի պատերազմի ընթացքին: Երբ, խնդիրը տարրականօրէն հիմնաւորուած քննադատութիւնը չէր իսկ, այլ՝ ծայրագոյն ցնորաբանութիւնը, ամենախելագար, ծայրայեղ դաւադրապաշտութիւնը:

Էն վախտ ալ, ուրեմն, իրենք կը ցանկանային որ պարտուի՞նք… որ աւելի շատ զոհե՞ր ունենանք, յաւելեալ տարածքնե՞ր կորսնցնենք… Ոչ: Այնուհանդերձ, անխղճօրէն  օգտագործեցին այդ կացութիւնը, որպէս ներքաղաքական պատեհութիւն: Բացարձակապէս անհիմն, երեւակայական եւ ստորին հնարքներով, ռազմաճակատում մեր երեխաների նահատակութիւնը շահագործեցին որպէս ճանապարհային նպաստաւոր միջոց,  ի նպաստ՝ դէպի իշխանութիւն իրենց առաջխաղացքին:

Մինչ այսօր, ժահրի ներխուժումին եւ համաճարակի տնօրինման կապակցութեամբ իրենց ուղղուած քննադատութիւնները, ոչ միայն խորապէս հիմնաւորուած են, այլ գոնէ մասամբ, անհերքելի են: Դեռ մի քանի օր առաջ, իրենք իսկ իրենց բերաններով ընդունեցին եւ խոստովանեցան թէ քորոնավիրուսով հիւանդացած գոնէ երկու անձեր մեռան, մահացան, առողջական համակարգի թերացման պատճառով:

Վերոգրեալ նկատողութիւնների լոյսին տակ, կատարենք  այստեղ հետեւեալ էական բացայայտումը:

Ամենաբարձրագոյն աստիճանի հաւանականութեանբ, գրեթէ ստոյգ բան է, որ Հայաստանի այժմու վարչակարգի անգիտակցութեան եւ ընդհանուր յիմարութեան պատճառով է, որ քորոնավիրիւսը մուտք գործեց՝ Արցախ:

Ցանցառ բնակչութեամբ, աշխարհէն կտրուած, աշխարհագրական եւ վարչական յատուկ վիճակի մը մէջ գտնուող վայր մըն է, Արցախը: Հանրային, գործօն օդակայան չունի անգամ: Որպէս գործածելի ճանապարհ, ընդամէնը երկու հողային մուտքեր ունի միայն: Հայաստանէն, միայն:

Հետեւաբար, առարկայական, անժխտելի իրողութիւն է որ կորոնավիրուսը Արցախ հասաւ ու կրնար հասնիլ միայն, Հայաստանէն:

Հայաստանի մէջ, պահ մը – թէկուզ, արդէն ուշ – , Էջմիածին քաղաքը փակեցին, կանխել ջանալու համար համաճարակի տարածումը: Անկէ ետք Հայաստանի այլ շրջանների մուտք ու ելքն ալ պարբերաբար արգիլուեցան:

Անհնա՞ր էր, վայրկեա՛ն առաջ, նոյն ձեւով պաշտպանել Արցախը: Որու պարագային, որքան աւելի հեշտ, ազդու եւ արդիւնաւէտ կերպով կրնար տեղի ունենալ այդ պատսպարումը:

Ոչ միայն Արցախի այդ նախնական պաշտպանութիւնը տեղի չունեցաւ, այլ դեռ վրան ալ, այս յատուկ խնդրում՝ շշմեցուցիչ, յանցագործային անփութութիւն ցուցաբերեցին Հայաստանի իշխանութիւնները:

( Այո, կարելի է նաեւ ասել որ որոշ պատասխանատւութեան բաժին մըն ալ ունին Արցախի իշխանութիւնները: Բայց այստեղ քննարկուած դէպքերի կապակցութեամբ, տուեալ կացութեան մէջ, որքա՞ն խօսք ունէին կամ ունին, անոնք… Երկու տարի է ի վեր, անոնք հայոց ներքաղաքական պատերազմին կամ պատանդները դարձած են, կամ ալ հակառակ կողմի հետ խոնարհաբար – կամ խորամանկօրէն… – համագործակցողներ: )

Արցախի նախագահական ընտրութիւններուն, երբ որ այդ առիթով արդէն արտակարգ համախմբումներ տեղի պիտի ունենային, մինչ համաճարակը արդէն բռնկած էր Հայաստանի մէջ, որեւէ տեսանկիւնից՝ անիմաստ ու անհեթեթ, իսկ Արցախի նկատմամբ՝ վարկաբեկիչ եւ նուաստացուցիչ նկատառումներով, Հայաստանի կառավարութիւնը խիստ անհրաժեշտ նկատեց այդտեղ ուղարկել եւ օրերով տեղաւորել հայաստանցի դիտորդ-հսկիչներ… «Ազատ Արցախը Ողջունում է Ձեզ», Քորոնավիրուս ! (Գորիսի ճանապարհի պաստառին տարբերակով) :

Անկէ ետք ալ դեռ քանի անգամներ, մինչեւ ու ներառեալ Արցախի նոր նախագահին ընտրութիւնը տօնող խուռներամ խնճոյքը, երբ որ հետզհետէ կը սաստկանար համաճարակը Հայաստանի մէջ, լոկ ձեւական, իմաստազուրկ առիթներով, դեռ վրան ալ՝ անհամաչափ թիւով անձերէ բաղկացած պատուիրակութիւններով, Հայաստանի իշխանաւորները գնացի՜ն հա գնացին, Արցախ, աննշան բաներ խօսելու, փիառային պատկերներ առնելու, եւ ուտել-խմելու համար: «Բարի Գալուստ Արցախ», Քորոնավիրո՛ւս ջան !! (Վարդենիս ճանապարհի տարբերակ) :

Արցախի նոր նախագահի անբիծ պատուին եւ անհուն փառքին նուիրուած վերոյիշեալ շնորհաւորական, գիրկ-գիրկի կերուխումի պարագային, Փաշինյանը անկէ ետք յայտնեց, թէ վարակուած է քորոնաժահրով: Յաջորդող ապաքինման յայտարարութեան ժամանակագրութեան հիման վրայ, շեշտակի կարելիութիւն է որ այն պահին երբ, փափկագոյն խորովածի ճզզացող ծուխին մէջ եւ թթի արաղի բուրաւէտ գոլորշիներում, այդպէս լայն ժպիտներով իրարու գրկախառնուած էին Հայութեան պանծալի վերնախաւերը, Արցախի մէջ, Փաշինյանը արդէն վարակակիր էր: (Չնայած, ինք կարող է առարկել թէ ոչ, ընդհակառակը, ինք այդտեղէն է որ վարակուեցաւ…)

Ամէն դէպքում, հիմա արդէն, Արցախի մէջ համաճարակը անխուսափելի է: Եւ վերեւ պարզուած իրողութիւնների լոյսին տակ, դրա հիմնական պատասխանատուն՝ Երեւանի իշխանութիւններն են:

Եւ խօսում ենք այստեղ ուղղակի, բառացիօրէն՝ պատերազմական տարածաշրջանի մը մասին… Ռազմական գօտիի մասին…

Բայց պէտք է լռենք, հա՞… Որովհետեւ Հայաստանը «պատերազմ»ի մէջ է, քորոնաժահրին դէմ…

Հայոց Պատմութեան մէջ, շատ յաճախ, արտաքին թշնամիները կարիքը չեն ունեցած իսկ որեւէ բան անելու, այլ պարզապէս հանգիստ բազմած ու իրենց տեղից դիտած են, թէ մենք ինչպէս մենք զմեզ կը փճացնենք:

Ներկայ ժամանակաշրջանը այդ պատմական դրուագներից մէկն է, ապահովաբար:

Թերեւս փոփ-քորն պէտք է որ ուղարկենք Էրտողանին եւ Ալիէվին: Մարդկութիւն է:

Որ մտածես, թերեւս այս ուղղութեամբ ալ Հայաստանում ընթացող համաճարակը, իր արդէն իսկ ծանրագոյն աստիճանն ու դեռ ճգնաժամային մռայլ հեռանկարը նկատի ունենալով, կարող է օգտակար հանդիսանալ:

Թերեւս թուրքերը մեզի կը մեղքանան, կ’ընդունին վերջապէս հաշտուիլ: Կը բարեհաճին խաղաղութիւն շնորհել մեզ: Մինչեւ իսկ կարող են փոխզիջումներ անել:

Ո՞վ գիտէ…

Հայդուկ Շամլեան / 11 Յունիս 2020

21 Մայիս 2020, Արցախ

Վերադարձ դէպի գլխաւոր մուտք