Կեցցէ՛ հակայեղափոխական Սփիւռքը

« Հիասթափության աղբյուր կարող են լինել եւ են
Սփյուռքի մեր շատ սիրելի որոշ կառույցներ: »
- dixit Ն. Փաշինյան, 20 Ապրիլ 2020, Երեւան

Հմմմ….

Այլազան պատճառներով եւ միտումներով, թիւրիմացութեամբ կամ ճարպիկութիւններով, ոմանց մօտ տարածուած է այն սխալ տպաւորութիւնը թէ Հայոց Սփիւռքի որեւէ նշանակալից հատուածը՝ հմայուած բարեացակամութիւն, համակրանք եւ մինչեւ իսկ հիացմունք ունի, կամ երբեւիցէ ունեցաւ, Հայաստանում գոյացած այդ ինչ-որ փաշինյանիզմին հանդէպ:

Այս պատրանքը, այս կեղծիքն ու խաբկանքը – թերեւս նաեւ՝ ինքնախաբէութիւնը -, չեն դիմանար իրողութիւնների որեւէ հանդարտ եւ առարկայական ուսումնասիրութեան, անցած քսան երէք ամիսների վրայ, շարունակաբար:

Այսինքն, ոչ թէ՝ սկիզբը կար այդպիսի խոր ու լայնածաւալ եռանդ կատարուածի նկատմամբ, որ սակայն հետզհետէ ու աստիճանաբար սկսաւ պակսիլ, նուազիլ, այլ՝ ամենասկիզբէն իսկ, չկար երբեք այդպիսի բան:

Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկիայէն սեռած՝ Դասական Սփիւռքի բոլոր բանիմաց շրջանակներուն մէջ, այժմ ուրեմն, ամէն պարագայի հիասթափութեան հարց չկայ: Քանզի երբեւիցէ չստեղծուեցաւ իսկ որեւէ յատուկ խանդավառութիւն, Հայաստանի մէջ այդ նորագոյն իրարանցումին, արտառոց թաշխալային նկատմամբ, զորս ոմանք կ’ուզեն անպայման կոչել «յեղափոխութիւն» (այս յօդուածում, կ’ընդառաջենք անոնց այդ փափաքին, դաւայ… բան մըն ալ պիտի տաս, վերջապէս…) :

Սկիզբէն ի վեր, Սփիւռքի թունդ «յեղափոխականները», հիմնականօրէն՝ իրենց երկիրը լքած ու փախած հայաստանցիներն են:

Անոնց կողքին, կան նաեւ աւանդական, Դասական Սփիւռքի սակաւաթիւ հայեր, որոնք՝

.  կամ Հայաստանի մասին շատ բան իսկապէս չեն գիտեր (ասոնցմէ ոմանք երբեւիցէ այցելութեան իսկ չեն գացած այդտեղ, կամ ալ զբօսաշրջիկային եւ զուտ զգացական պտոյտ մը կատարած են – չենք ըսեր՝ մակերեսային, քանի որ նրանցից ոմանց պարագային գոնէ, խնդրոյ առարկայ զգացումները, ընդհակառակն, կրնան արտակարգօրէն խորունկ հանդիսանալ – ),

.  կամ ուղղակի, անձնապէս շահագրգռուած են այժմու վարչակարգով (իմա՝ անկէ արդէն այս կամ այն կերպով, այս կամ այն տեսակի անձնական շահ մը կը ստանան, կամ դեռ կը յուսան ստանալ),

.  կամ ալ, մեղմօրէն ըսելու համար՝ հոգեբանական դժուարութիւն մը ունին Հայաստանի իրականութիւնը տեսնելու, կամ տեսնելով հանդերձ՝ ընդունելու (ասոր ալ պատճառը բաւարար տեղեկութիւններու պակասն է, ինչպէս նաեւ հետաքրքրականօրէն հակասական «հայրենասիրութիւն» մը, որ մէկ կողմէն՝ վիպապաշտ իտէալացումն է այլապէս դաժան իրականութեան, միւս կողմէն՝ «է՜հ, ոչինչէն լաւ է, պէ…», կամ նոյնիսկ՝«լաւ չէ բայց իշտէ, ինչ ընենք… մերն է եւ միակն է որ ունինք» մօտեցումներուն կը համապատասխանէ:

Կան նաեւ Դասական Սփիւռքի այն տեսակի փոքրաթիւ հայերը, որոնք միշտ ու մշտապէս, ինքնաբերաբար, կողմնակից են Հայաստանի օրուայ իշխանաւորներին: Ինչ որ ել ըլլան կամ ով որ ել լինեն անոնք՝ սովե՜տ, ՀՀՇ՜, ղարաբաղցիները… կարեւոր չէ…: Այս մօտեցումն ալ հիմնուած է այն սխալ ըմբռնողութեամբ վրայ թէ՝ իշխանութեան դէմ կեցուածք արտայայտելը, վարչակարգը քննադատելը, համազօր է՝ «Հայաստանի դէմ» լինելու… վա՜յ… կ’ըլլայ մը, եաօ, ատանկ բան…

Որպէսզի վերոնշեալ վերջին տեսակի սփիւռքահայերը չշփոթուին ուրիշների հետ, հարկ է նշելը թէ՝ երբ որ Հայաստանի Պետութիւնը դրսում ներկայացնող ոեւէ անձ այցելէ օտար երկիր մը, ով որ ըլլայ ան, այդտեղ իր հետ հանդիպող կամ իրմով զբաղուող Դասական Սփիւռքի հայերը, բոլորը, նրա հանդէպ յարգալից կերպով կը վերաբերուին: Սակայն ոչ թէ քանի որ անոնք բոլորը այդ անձին քաղաքական խմբաւորման համակիրներն են: Այլ, անոնց մէջ կան նաեւ շատեր, որոնք լաւապէս գիտեն զանազանել անձը՝ պաշտօնէն, տարրանջատել իշխանութիւնը՝ Պետութիւնից, նոյնիսկ եթէ ներքին գետնի վրայ՝ լրիւ հակակարծիք են այդ պաշտօնական այցելուին հետ – կամ մինչեւ իսկ վիճելի կը համարեն անոր ձեռք բերած պաշտօնին եւ իշխանութեան հիմունքները, իրաւացիութիւնը… – :

*******

Այժմ հիմնաւորենք վերեւ պարզուած հաստատումները:

Ինչո՞ւ այսպէս եղաւ, եւ է:

Խի՞ ՝ Դասական Սփիւռքը, զանգուածային կերպով, երբեւիցէ իսկապէս չխանդավառուեցաւ «Հայաստանի Գարուն»ով (այս յորջորջումը աւելի ճշգրիտ եւ պատշաճ է, ակնարկելով անմիջապէս ներքեւի պարբերութեան նիւթին, քան թէ այն սուտ ու կեղծաւոր, այդ իբրեւ թէ «թաւիշ»ը) :

ա)   Միջին եւ Մերձաւոր Արեւելքի Դասական Սփիւռքի համայնքներում, ուր տեղի ունեցաւ Հայոց Սփիւռքի Ոսկեդարը, եւ ուր մինչեւ այսօր յատկապէս զօրեղ կը մնան հայերի ազգային ինքնութիւնը, գիտակցութիւնն ու յանձնառութիւնը, շատ քիչ, սակաւաթիւ հայեր պիտի գտնէք, որոնք երբեւիցէ համակրանք ունեցան ըլլան իմքայլականութեան նկատմամբ:

Դրա հիմնական բացատրութիւնը պարզ է: Յատկապէս այդ տարածաշրջանում, հայերը խորապէս գիտակից են թէ ինչ է նշանակում՝ Արեւմուտքի ազդեցութեամբ, Արեւմուտքի քաջալերանքով, ձեռնավարութեամբ եւ կազմակերպութեամբ, յեղափոխութիւն կատարել… (Ի դէպ, յեղափոխական դերակատարներէն ոմանք, ներառեալ կարկառուն պարագլուխները, կարող է որ գիտակից իսկ չլինեն թէ իրենք լոկ խամաճիկներ են, որոնց թելերը օտար ուժերի ձեռքն է: Ամենայաջող յեղափոխութիւնները այդպէս կ’իրագործուին: )

Իրենց ապրած երկրում կամ շուրջը, նշեալ տարածաշրջանի հայերը տեսած ու ապրած են, տակաւին իրենց մորթին վրայ կը զգան, թէ ինչպէս պետութիւններ կը քանդուին, երկիրներ կը քայքայուին, ազգեր կը խորտակուին, ժողովուրդներ կը տանջուին, այդ «յեղափոխութիւնների» ուղիով, հմուտ միջոցներով:

Մի խօսքով՝ այդ հայերը շատ լաւ գիտեն իսկական հոտը, այդ «գարուններուն»…

Կարեւոր է ընդգծելը թէ վերեւ պարզուած դիրքորոշումն ու նրա բացատրութիւնը, տարբեր չափերով, ի զօրու են Հայոց Դասական Սփիւռքի մնացեալ բոլոր երկիրներում:

Արդարեւ, սփիւռքեան բոլոր համայնքների բաղադրութեան մէջ, շարունակական ալիքներով, մեծաթիւ – եւ մասնաւորապէս աշխոյժ ու գործունեայ – են՝ Միջին եւ Մերձաւոր Արեւելքից տեղափոխուած հայորդիները: Որոնց այդ տեւական հոսքը տակաւին ընթացքի մէջ է:

բ)   Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ (ԱՄՆ եւ Քանատա), վերոնշեալ ա) եւ բ) վերլուծական բացատրութիւնների լոյսին տակ, կ’աւելնայ յաւելեալ ազդակ մը եւս՝ այս ցամաքամասին վրայ, մարդիկ ընդհանրապէս շատ աւելի ուղեղային են (cerebral), քան թէ զգացական: Հանդարտ, հաւասարակշռուած, չափաւոր, զուսպ եւ պաղարիւն են: Իրենց մօտ հիմնականօրէն կը տիրապետեն իրապաշտութիւնը, բանականութիւնն ու տրամաբանութիւնը:

Հայերն ալ այդտեղ դարձած են այդպէս:

Իսկ ոեւէ հայ որ պարզապէս իր խելքն ու միտքը գործածէր, ի սկզբանէ պիտի տեսնէր Հայաստանի «յեղափոխութեան» մութ երեսները, ծայրագոյն վտանգները, ինքնաքանդիչ սայթաքումներն ու չափազանցութիւնները, կամ պարզապէս՝ կատարուածի յետին անիմաստութիւնն ու անհեթեթութիւնը:

Այս ցամաքամասին վրայ, նաեւ պէտք է նկատի առնել որ, հայաստանցի – բայց ոչ միայն – թունդ ամերիկամոլներէն զատ, շատ մը այլ ծագումի հայեր, նամանաւանդ – բայց ոչ միայն – «հին ամերիկահայերը», ինքնաբերաբար եւ շատ բնականաբար, հակառուս են: Եւ անոնք այս հիման վրայ է որ, որոշ չափով, յոյսեր առին Հայաստանի վերջին իրադարձութիւններով:

Անշուշտ նաեւ լուրջ է հաւանականութիւնը որ, մանաւանդ ԱՄՆի պարագային, այդտեղ կան ուղղակի իրենց կառավարութեան ծառայող հայ գործակալներ, յատկապէս կազմակերպութիւններու մէջ: ( Հարկաւոր է նշելը թէ այս տեսակի հայերը, բոլորը, դաւաճաններ չեն: Անոնց մէջ կան ոմանք որոնք, անձնապէս անշահագրգիռ մօտեցումով եւ ամենայն անկեղծութեամբ, իսկապէս կը հաւատան թէ, այդ ուղիով, կարող են օգնել Հայութեան: Իրենց կառավարութիւնն ալ, յատուկ վարպետութեամբ, շատ լաւ գիտէ օգտագործել ու շահագործել այդ ազնիւ միտումները:  )

գ)   Հարաւային Ամերիկայի պարագային, ուր մինչդեռ «յեղափոխութեան մշակոյթը» պէտք է որ ազդած ըլլար իրենց, հայերը նոյնպէս զգուշութեամբ մօտեցան Հայաստանի ներքաղաքական իրարանցումին:

Նախ, որովհետեւ տեղի ունեցածը միայն քաղաքական բնոյթ չի կրէր: Հետեւաբար, անոնք ի սկզբանէ ունեցան արդէն գաղափարական վերապահութիւններ:

Այդ ազգային ազդակին վրայ աւելցնենք որ, նոյնիսկ այդ ցամաքամասի ոչ-հայ ժողովուրդներուն, բնիկներուն համար, յեղափոխական ամենազօրեղ աւանդութիւնները կը բովանդակեն հակա-ամերիկեան խորունկ տրամադրութիւններ: Մինչ, Հայաստանում տեղի ունեցած յեղափոխութիւնը, իր քարոզած իբրեւ թէ վեհ «արժէքներով» – որոնք բոլորը, բացառապէս, քաղաքական գործիքներ են -,  կը կրէ ԱՄՆի ծանօթ ու բացայայտ դրոշմը: Իսկ Հայաստանի նոր վարչակարգին  շեշտակի կերպով ցուցաբերած արմատական «նէօլիպերալիզմը»  յատկապէս վանողական է, Լատինական Ամերիկայի ժողովուրդների ակունքային հոգեբանութեան եւ գաղափարաբանութեան մէջ:

Կրկնենք նաեւ որ այստեղ եւս, ինչպէս համայն աշխարհում, «յեղափոխութեան» գործիքով քարուքանդ դարձած արաբական երկիրներէն տեղափոխուած են ու տակաւին կը տեղափոխուին մեծաթիւ հայեր, որոնք անձնապէս եւ հաւաքականօրէն՝ աղետալի հետեւանքներն ու անասելի վնասները տեսած ու ապրած են Հայաստանում տեղի ունեցած իրադարձութիւնների – ոչ հեռաւոր անցեալին մէջ – ողբերգական նախադէպերին:

դ)    Որպէս նշանակալից դասական սփիւռքահայութիւն, կը մնան եւրոպացիները: Ի մասնաւորի՝ ֆղղղանսացիները: Դեհ լաւ, անոնց մէջ կաղող էք թեղեւս գտնել համեմատաբաղ մի քիչ աւելի շատ «յեղափոխականներ»: Քանզի այդ երկրում մարդիկ անդադար ու տեւաբար դէմ են իրենց օրուայ իշխանութեան, միշտ լարուած եւ ջղային են, բողոքող ու գանգատող են, փողոց իջնել շատ կը սիրեն… այդ ամէնը՝ հաւաքական բնորոշ խասյաթ է, այդտեղ:

Սակայն դժբախտաբար, եւրոպացած հայերը Հայաստանը շփոթում են իրենց ապրած երկիրներուն հետ, որոնք բաւականին կայացած, կազմաւորուած եւ ուժեղ են –  եւ իրենց սահմաններին վրայ գոյութենական պատերազմի մէջ չեն գտնուիր -, հետեւաբար կրնան դիմանալ ներքին բողոքի մնայուն շարժումներին, ընթացիկ ու նախատեսելի, այլեւս սովորական դարձած իրարանցումներին:

*******

Վերեւ պարզուած մասնայատուկ բացատրութիւններին աւելցնենք ընդհանուր, էական նկատողութիւն մը:

Փաշինյանիզմը կը բնորոշուի խորապէս ապազգային հակումներով, ծայրահեղ ազատական գաղափարաբանութեամբ (կամ ել, այդ ուղիով՝ որեւէ գաղափարաբանութեան չգոյութեամբ, գաղափարական ունայնութեամբ), Հայոց աւանդական եւ էական արժէքների եւ մինչեւ իսկ Հաւատքի դէմ համակարգային հեգնանքով եւ արհամարհանքով, կոպիտ յարձակումներով, քանդիչ ոտնձգութիւններով:

«Հայաստան, առանց հայերի» արտայայտութիւնը, առաջին ըմբռնողութեամբ, կը վերաբերէր հողային տարածքին համեմատ՝ բնակչութեան քանակին:

Ընթացիկ «յեղափոխութեան» առիթով (քանզի փաստօրէն, իշխանութեան տիրացած անձինքը կը շարունակեն իրենց յեղափոխութիւնը, պաշտօնապէս իրենց իսկ ղեկավարած երկրի պետական հիմնարկութիւնների եւ նոյնիսկ քաղաքացիների մի մասի դէմ…), Դասական Սփիւռքի այլեւս չի կրնար անտեսել – կամ շարունակել՝ չտեսնել ձեւացնել… – թէ վերոյիշեալ խօսքը, Հայաստան առանց հայերի», խորագոյն մակարդակի մը վրայ, կապ չունի Հայաստանի սահմաններէ ներս ժողովուրդի մը մարմնային ներկայութեան հետ: Այլ աւելի ճիշդ, փաստօրէն կը վերաբերի՝ այդ բնակչութեան ազգային ինքնութեան, ազգային գիտակցութեան, էութեան:

Դասական Սփիւռքի յանձնառու, ազգային գիտակցութեան տէր հայերս, եօթանասուն տարիներ, անասելի ջանքերով տեւաբար պայքարեցանք ձուլումի, օտարացման եւ այլասերման ահաւոր հոսանքներուն դէմ:

Անկախութեան վերականգումէն ետք, կարծեցինք թէ շնորհիւ անկախ Հայաստանին է որ պիտի փրկուի ու պահպանուի Հայութիւնը, հարազատ Հայկականութիւնը: Թէ՝ այդտեղ կարող ենք ապաստանիլ, որպէսզի մեր երեխաները հայ մնան, հայ ըլլան:

The joke is on us, ինչպէս կ’ըսեն…

Արդարեւ, երեսուն տարիների իրականութիւնը եւ ընթացքը՝ հակառակ վիճակն է որ հաստատեցին:

Մինչ կը կարծէինք թէ Հայոց Սփիւռքին վերապահուած է այն ինքնախաբէութիւնը թէ՝ կարելի է օտար երկիրների մէջ հայ մնալ, այժմ, տեսնել ուզողին համար ակնյայտ իրողութիւնը այն է թէ՝ Հայաստանի մէջ ալ կայ, լուրջ տարողութեամբ, օտարացում:

Հայաստանի հայերն ալ ուրեմն (ներառեալ ի մասնաւորի Դասական Սփիւռքէն այդտեղ տեղափոխուած, ազգասէր տեսակի մի քանի հայերը – միւսները այդտեղ են այլ պատճառներով կամ նպատակներով – ), թող չունենան ինքնախաբէութիւնը թէ՝ չէ՜, դա ինչ խօսք է, չի՛ կարելի:

Well, կարելի է: Եւ արդէն այդպէս է:

Այսօր, յատկապէս Երեւանում, ուր կ’ապրի երկրի բնակչութեան մէկ երրորդէն աւելին, կան՝ Անկախութենէն ի վեր արդէն երկու, երեք սերունդների պատկանող հայանուն տարօրինակ էակներ, որոնք աւելի օտարամոլ ու այլասերած են, քան թէ Դասական Սփիւռքի իրենց տարեկիցներից անոնք, որոնք – իրենց տուներուն, հայկական դպրոցներուն, եկեղեցիին եւ համայնքային այլազան միութիւնների մէջ ու ընդմէջէն – ստացած են եւ կը շարունակեն ստանալ ազգային դաստիարակութիւն:

Ի դէպ, իրենց երկիրը լքած հայաստանցիները աւելի վտանգուած են օտարացումով, քան թէ Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկիայէն սեռած, Հարազատ Սփիւռքի հայերը:

Իսկ մինչ՝ հասկնալի ու բնական է որ օտարութեան մէջ հայը օտարանայ, անհամեմատօրէն աւելի սարսափելի, քստմնելի եւ ցաւագին է տեսնել՝ հայ, որ օտարանում է հայկական հողի վրայ:

Ընդհանուր վերլուծումով, երկուստեք բացառութիւնները անշուշտ նկատի ունենալով (նոյնիսկ ծայրահեղ – ու այդ պարագային աւելի լուսանցքային – բացառութիւնները), հասարակաց  իրողութիւնը այն է թէ Անդրկովկասի հայանուն բնիկները ունին հայկական հողը, մինչ Հայոց Դասական Սփիւռքը ունի հայկական ոգին:

Իսկ նոյնիսկ եթէ Սփիւռքը դատապարտուած է կորսնցնելու այդ ոգին եւս, նախընտրելի է օտար երկրում օտարանալ, քան թէ հայկական հողի վրայ օտարանալ: 

Աշխարհի տարածքին մեր շատ մը գաղութներուն մէջ, տակաւին, աւելի շատ հայու ազգային ոգի, ազգային գիտակցութիւն եւ գաղափարաբանութիւն կայ, աւելի շատ մեր աւանդական էական արժէքներու նկատմամբ գնահատանք, յարգանք եւ գուրգուրանք կայ, Հայկական Հարցի եւ Հայութեան ապագայի նկատմամբ աւելի խոր ու բովանդակալից ըմբռնողութիւն, հաւատք, նուիրում եւ կամաւոր յանձնառութիւն կայ, քան թէ Հայաստան անունը կրող այդ երկրում: Ուր հիմնականօրէն, մարդիկ հետաքրքրուած են միայն ու բացառապէս իրենց անձնական հանգիստով, նիւթական յաջողութեամբ, անհատական բարօրութեամբ ու վայելքներով (խօսքը կարիքաւորներուն մասին չէ, նոյնիսկ՝ ընդհակառակն. եւ օհ, ի դէպ, Դասական Սփիւռքն ալ, որ բառացիօրէն ցեխի մէջէն, Մեծ Եղեռնից ճողոպրածների դողդոջուն ձեռքերով կառուցած թէնէքէյէ բնակարաններու տակէն՝ ինքզինք հաւաքած ու կազմակերպած է, վերականգնած ու ոտքի ելած է, ճակատը բարձր, վստահաբար ունեցած է եւ ունի տակաւին սուր կարիքաւորներ) :

*******

Երեսուն տարիների ընթացքին, Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկիայն սեռած, վերապրած, Հարազատ Սփիւռքի ներդրումը՝ Հայաստանի մէջ, նիւթական առումով, աստղաբաշխական է: Ոչ միայն համեմատաբար այդ Սփիւռքի կարողութիւններուն եւ իր կարիքներուն, այլ նոյնիսկ առարկայականօրէն:

Զոհողութեան, զոհաբերութեան, նուիրումի բոլոր իմաստներով ու երանգներով եւս, աննիւթական առումով եւս, Հարազատ Սփիւռքը իր բաժինը վստահաբար տուաւ ու կատարեց, աւելիո՛վ, ի նպաստ կովկասեան Հայաստանին:

Մնացեալը՝ մեր ձեռքը չէր: Մեր կամքէն կախեալ չէր, բնաւ ու երբեւիցէ:

Ամէն պարագայի, դրամէ, նիւթական ներդրումէ զատ, այժմու Հայաստանը երբեք ուրիշ բանով հետաքրքրուած չէր, Սփիւռքի կապակցութեամբ: Մնացեալը, երբ որ կար, տարբեր աստիճանների՝ ձեւակերպութիւն էր: Յաճախ, այդ նիւթական ներդրումը խթանելու միտումով:

Իսկ այժմու վարչակարգը այդ ձեւակերպութեան տարրական ճիգն ալ այլեւս չի կատարում, ոչ իսկ որպէս քաղաքավարութիւն: Երեւի, ապազգային կամ նոյնիսկ հակաազգային մօտեցումները աւելի հասոյթաբեր կը նկատեն, դրամական այլ, դեռ աւելի յորդառատ աղբիւրների ուղղութեամբ…

Սակայն Դասական Սփիւռքի համայնքներն ալ իրենց նիւթական կարիքները ունին: Ժամանակը հասաւ որ այլեւս ըստ այնմ չափաւորուին, ազգային նկատառումներով, Հայաստանի վրայ մսխուած գումարները:

Զուտ մարդասիրական օժանդակութիւնը, այլ նիւթ է: Հարկաւոր է սակայն զայն անջատել ազգային մղումներով, իղձերով եւ յոյսերով, եւ յատկապէս Հայ Դատի կապակցութեամբ գործնական ակնկալութիւններով, գաղափարական ներշնչումով՝ չափազանցեալ նիւթական ներդրումներէ:

Հայաստանի վերջին իրադարձութիւնները, 2018ի գարունէն ի վեր տեղի ունեցող – ու երեւի անվերջանալի – իրարանցումը, խանդավառ վերադարձ/յարատեւ շրջապտոյտը՝ մօտ երեսուն տարիներ ետեւ, պարզապէս բաժակը յորդեցնող վերջին կաթիլը հանդիսացան:

Մօտ երեսուն տարի յուսալէ, հաւատալէ, համբերելէ ետք, ուրեմն, ահա այժմ…  վերադարձ մը՝ երեսուն տարի ետեւ: Դեռ վրան ալ, իբրեւ թէ դէպի առջեւ երթալու, դէպի «նորը» գնալու յաւակնութեամբ:

Շնորհիւ Հայաստանի այս նորագոյն իրադարձութիւններուն, Դասական Սփիւռքի մէջ այլեւս լուրջ տարողութեամբ հարցման նշաններ գոյացան, Հայաստանի նկատմամբ սոյն Սփիւռքի յանձնառութեան գոնէ չափին վերաբերեալ, ի հեճուկս իր հիմնական եւ հրատապ կարիքներուն, ի վնաս իր գոյատեւման:

Հիմա այլեւս հաստատուեցաւ թէ Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկիայէն սեռած Հայոց Սփիւռքը, իր գոյութեամբ եւ իր գործունէութեամբ, փաստօրէն անհրաժեշտ ու կենսական է, իր իւրայատուկ տեղը եւ դերը ունի տակաւին՝ Հայ Ազգի գոյատեւման համար:

Հայութեան ազգային ինքնութեան ապահով պահպանումին համար, ազգային վեհագոյն ձգտումներու հետապնդման առումով, մեր Յարատեւ Պայքարին համար, բաւարար չէ այժմու Հայաստանը: Նոյնիսկ, ցաւօք՝ ընդհակառակն…

*******

Այս ամէնով հանդերձ, Դասական – աւելի ճիշդ՝ Հարազատ – Սփիւռքը, մեծամասնութեամբ, Հայաստանի այժմու կացութեան նկատմամբ՝ «հակայեղափոխական» չէ:

Այլ՝ չէզոք է,  կրաւորական է, սպասողական դիրքի վրայ է: Ոմանք մտահոգութեամբ, ոմանք ալ՝ ոչ իսկ, այլ պարզապէս քովնտի հետաքրքրութեամբ: Բոլոր պարագաներուն, վերատեսութեան ենթարկելով, այժմէականացնելով դիրքերն ու դիրքորոշումները՝ Հայաստանի նկատմամբ:

Երբ որ Դասական Սփիւռքը կը նայի Հայաստանի անցեալ մօտ երեսուն տարիներին, ապա կը տեսնէ նրա այժմու, ներկայ վիճակին, ամենախոր մակարդակի մը վրայ՝ «հիասթափութիւն» չէ որ կ’ապրի, չէ:

Այլ՝ Զարթօնք:

Մ. Հայդուկ Շամլեան

23 Ապրիլ 2020, Քանատա

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ