Բեկորէն՝ Ամբողջականութիւն

«Մահ չկա՛յ», կը գրէր Գա­րե­գին Նժդեհ։

«Մահ չկա՛յ։  Յաղ­թե­լով նրանք՝ մահն ար­հա­մար­հող խի­զախ­նե­րը, պա­տե­րազմ­նե­րի քմահաճ Աստ­ծոյ ցան­կու­թեամբ  կա՛մ մնում են կեն­դա­նի, կա՛մ ընկ­նում քա­ջե­րի մա­հով – ան­մա­հա­նում։

Մահ չկայ Փառ­քի դաշ­տում ըն­կած քա­ջի հա­մար, որովհե­տեւ նրա սխրա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի ար­ձա­գան­գը յա­ւեր­ժօ­րէն պի­տի ապրի իր ժո­ղովր­դի սրտի եւ եր­գե­րի մէջ։

Մահ չկայ նրա հա­մար, ով հեգ­նել գի­տէ մա­հը, որովհետեւ  սերունդ­նե­րը  հպար­տու­թեամբ  պի­տի վկա­յեն,        թէ ո՞վ ինչ­պէ՞ս խիզա­խեց ու ըն­կաւ։

Մահ չկայ, մեռ­նում է փոք­րո­գին, վախ­կո­տը, մե­ռածն է մեռ­նում։

Մահն ան­գի­տակ­ցող խի­զախ­նե­րի հա­մար չկա՛յ մահ։

Քա­ջե­րի յա­րու­թիւնն է մա­հը
»։

Գարեգին Նժդե­հի այս խօս­քե­րը դիպ­ուա­ծով չէ որ լի­ո­վին կը յարմա­րին Աշոտ Ղուլ­եան, Բե­կոր Աշո­տին։ Անոնք ար­դէն իսկ գրուած էին իրեն եւ իր նման­նե­րուն հա­մար, իրենց այդ վե­հա­գոյն տի­պա­րի ան­ժա­ման­ցե­լի տես­լա­կա­նին մէջ։

Աշոտ Ղուլ­եան ծնած է Պա­քու, 1959-ին։ Ծնող­քը ծա­գու­մով Արցախի Խնձրիս­տան գիւ­ղէն էր, սա­կայն գոր­ծի հար­կադ­րան­քով հաս­տատ­ուած էր Պա­քու։

Ման­կու­թեան ըն­թաց­քին ան կը կորսնց­նէ իր 6 տա­րե­կան եղբայրը, Ար­թուր, հիւան­դու­թեան պատ­ճա­ռով։

Պա­տա­նի տա­րի­քին Աշոտ իր ըն­տա­նի­քին հետ կը տե­ղա­փոխ­ուի Ստե­փա­նա­կերտ։ Այն­տեղ կ’ամ­բող­ջաց­նէ իր դպրո­ցա­կան ուսումը։

1977-էն 1979 կը կա­տա­րէ իր զի­նուո­րա­կան ծա­ռա­յու­թիւնը, խորհր­դա­յին բա­նա­կին մէջ։ 1985-ին կ’ամուս­նա­նայ Նելլիի հետ, որու հետ պի­տի ու­նե­նան 3 զա­ւակ­ներ՝ Ար­թուր, Հմայ­եակ եւ Բեկոր։

Բազ­մա­տա­ղանդ ար­հես­տա­ւոր էր Աշոտ՝ դեր­ձակ, շի­նա­րար, վարորդ, փա­կա­նա­գործ։

Աշոտ Ղուլ­եան 1988-էն շատ առաջ ար­դէն նուիր­ուած էր Արցախի ազա­տագ­րա­կան շար­ժու­մին։ Իսկ խորհր­դա­յին կարգերու փլուզ­ման քա­ո­սին մէջ երբ այդ շար­ժու­մը ստա­ցաւ նոր թափ, առա­ջին օրե­րէն իսկ, նա­խազ­գա­լով թէ քա­ղա­քա­կան գործու­նէ­ու­թիւնը շու­տով պի­տի վե­րած­ուի մար­տա­կան բախումի, Աշոտ կը ձեռ­նար­կէ զի­նամ­թեր­քի յղաց­ման, արտադրու­թեան եւ պատ­րաս­տու­թեան։

Այս ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին է որ, փոր­ձար­կու­մի ըն­թաց­քին պատահած ար­կած­նե­րու բե­րու­մով, երեք ան­գամ ծան­րօ­րէն կը վի­րա­ւոր­ուի, ու ար­դէն կը սկսի իր մարմ­նին մէջ ամ­բա­րել պայթու­մի բե­կոր­ներ, որոնք կամ անհ­նար էր դուրս հա­նել, կամ ալ ինք ժա­մա­նակ չէր տար որ բուժ­ուին, եւ որոնց այս­պէս շարունա­կա­կան կու­տա­կու­մի պատ­ճա­ռով շու­տով ան պի­տի ստա­նար իր Բե­կոր – կամ ռու­սե­րէ­նով նոյ­նի­մաստ՝ Աս­կոլ­կա – ծած­կա­նու­նը։

Զէն­քի պատ­րաս­տու­թեան այս հանգր­ուա­նէն ետք, որու ընթացքին ան յատ­կա­պէս նոր հրա­ցան մը կը հնա­րէ, Բե­կոր կը լծուի զի­նամ­թեր­քի ընդ­յա­տակ­եայ փո­խադ­րու­թեան գոր­ծին, եւ առա­ջին օրէն կը մի­ա­նայ ֆե­տա­յա­կան շար­ժու­մին։

Կար­ծէք ոչինչ փոխ­ուած էր Ռու­բէ­նի, Գէ­որ­գի, Սե­րո­բի եւ միւսներուն օրե­րէն ի վեր…

Կռուի ու կրա­կի մկրտու­թիւնը Բե­կոր Աշոտ կը ստա­նայ Հայաստա­նի սահ­մա­նա­մերձ Իջե­ւա­նի շրջա­նին մէջ, ուր Հայաստա­նի հո­ղի վրայ ներ­թա­փանց­ման մի­տում­նե­րով հաւաքուած էին ազե­րի-թուր­քե­րը, մինչ յե­տա­գա­յին փաստուեցաւ որ մի­ա­ժա­մա­նակ՝ Թուրքիան արեւ­մուտ­քէն կը պատ­րաստ­ուէր շա­րու­նա­կե­լու 1918-1923-ի քե­մա­լա­կան ծրագիրը, վերսկ­սե­լով ի մի­ջի այ­լոց Սար­դա­րա­պա­տի ճակատամար­տը…։

Կար­ծէք ոչինչ փոխ­ուած էր Ռու­բէ­նի, Արա­մի, Դրո­յի, Համազասպի, Քեռիի եւ միւս­նե­րուն օրե­րէն ի վեր…

Ան­կէ ետք Բե­րոր Աշոտ կը մաս­նակ­ցի ֆե­տա­յա­կան բազ­մա­թիւ գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րու եւ կռիւ­նե­րու։

Անոնց­մէ նշենք Քել­բա­ջա­րի մէջ գտնուող օմօ­նա­կան­նե­րուն զինամ­թերք հասց­նող ատր­պէյ­ճա­նա­կան ռազ­մա­գուն­դի մը վրայ յար­ձա­կու­մը, եւ անոր ամ­բող­ջա­կան բնաջն­ջու­մը։

1990-ին, Աշոտ Ղուլ­եան կ’ան­դա­մագր­ուի Հայ յե­ղա­փո­խա­կան դաշ­նակ­ցու­թեան շար­քե­րուն։ Կը նշա­նակ­ուի մար­տա­կան խմբապետ։

Կար­ծէք ոչինչ փոխ­ուած էր Ռու­բէ­նի, Գէ­որ­գի, Սե­րո­բի… Խա­չի­կի, Աբո­յի եւ միւս­նե­րուն օրե­րէն ի վեր…

Սա­կայն Բե­կոր Աս­կոլ­կա-Աշոտ առա­ջին­նե­րէն կ’ըլ­լայ որոնք կը հասկ­նան թէ ֆե­տա­յա­կան այ­լա­զան խում­բե­րը հար­կա­ւոր է այ­լեւս վե­րա­ծել հա­մա­հայ­կա­կան կա­նո­նա­ւոր բա­նա­կի, ու ան կը մաս­նակ­ցի այդ զի­նուո­րա­կան անհ­րաժեշտ կա­ռոյ­ցի կերտ­ման։

1991-ին, երբ որ կը սկսի կազ­մա­ւոր­ուիլ Ար­ցա­խի բա­նա­կը, անոր առա­ջին մի­ա­ւո­րի կո­րի­զը կը հան­դի­սա­նայ Բե­կոր Աշո­տի ջո­կա­տը, եւ ան կը նշա­նակ­ուի այդ վաշ­տի հրա­մա­նա­տար։

Ան կը մաս­նակ­ցի պա­տե­րազ­մի մար­տե­րու մեծ մա­սին՝ Ասկերան, Հադ­րութ, Շա­հում­եան, Վե­րին Շէն, Բուզ­լուխ, Մանաշիթ, Մա­լի­բեկ­լու, Խո­ճա­լու, Կրկժան, Լես­նոյ, Քա­րին­տակ, Շու­շի, Լա­չին, Մար­տա­կերտ, Կու­սա­պատ, Մա­ղա­ւուզ, Սրխա­վենդ, եւայլն, եւայլն…

Այդ կռիւ­նե­րէն ամէն մէ­կը ար­դէն ինք­նին դիւ­ցազ­նա­մարտ մը կը հան­դի­սա­նայ, եւ ար­ժա­նի է ան­ջատ յի­շա­տա­կու­մի եւ ոգե­կոչ­ման, եւ կ’երե­ւի ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին կ’ընենք ատի­կա, սա­կայն Բեկոր Աշո­տի զի­նուո­րա­կան ամե­նէն հան­րա­ծա­նօթ, հռչա­կա­ւոր եւ պատ­կե­րա­ւոր իրա­գոր­ծու­մը հա­ւա­նա­բար Շուշիի ազատագրման իր եւ իր վաշ­տի որո­շիչ մաս­նակ­ցու­թիւնն է։

1992-ի Յու­նիս 8-ի այդ գոր­ծո­ղու­թեան ըն­թաց­քին, ուր ծայր տուաւ հայ ու­ժե­րու յաղ­թա­նա­կի վճռա­կան ըն­թաց­քը, Բե­կոր Աշոտ իր զի­նուոր­նե­րուն հետ ձո­րի խոր­քե­րէն, բեռ­նա­ւոր­ուած զինամթերքով, ժայ­ռե­րուն կառ­չե­լով – ու ժայ­ռե­րուն վստա­հե­լով -, գի­շերուան մէջ կը մագլ­ցի մին­չեւ Ճտրտու­զի դաշ­տը, եւ առաւօտեան առա­ջին շո­ղե­րուն հետ առա­ջի­նը կը մտնէ գրաւուած քա­ղա­քը, ամ­բող­ջա­կան անակն­կա­լի բե­րե­լով թուրք-ազե­րի­նե­րը։

Այս առաս­պե­լի ան­ցած գոր­ծո­ղու­թեան շնոր­հիւ, հայ­կա­կան մնաց­եալ զօ­րա­գուն­դե­րու յա­ջոր­դող յար­ձա­կու­մով, պա­շար­ման ու սար­սա­փի կ’են­թարկ­ուի թշնա­մին։ Ծանր ու եր­կար կռիւէ ետք, եթէ տա­կա­ւին թոյլ չտրուէր որ թուր­քե­րու մնա­ցոր­դա­ցը լեղապատառ փախ­չի ու ան­հե­տա­նայ, թշնա­մի մեռ­եալ­նե­րու թիւը ար­տա­կարգ աս­տի­ճա­նի պի­տի հաս­նէր։

24 Օգոս­տոս 1992-ին, Դրմբոն գիւ­ղի ազա­տագ­րա­կան մար­տի ընթաց­քին ին­կաւ Բե­կո­րը։ 33 տա­րե­կան էր։ Այ­րի ձգեց Նել­լին, եւ այ­նու­հե­տեւ հօր­մէ որբ՝ իրենց երեք կո­րիւն­նե­րը։

Ար­ցա­խը եղաւ իս­կա­կան ան­կիւ­նա­դարձ, հա­յոց պատ­մու­թեան ժա­մա­նա­կա­կից հանգր­ուա­նին մէջ։

Տաս­նի­նե­րորդ դա­րու կի­սուն ծայր տուած հա­յոց ազատագրական շար­ժու­մը, դի­մա­նա­լով անա­սե­լի հալածանքներու եւ բռնու­թեան, ջար­դե­րու ու ցե­ղաս­պա­նու­թեան, սփիւռք­եան աք­սո­րին ու ձուլ­ման, մօտ երեք քա­ռորդ դար խորհրդա­յին ազ­գաս­պա­նու­թեան ու մա­հա­ցու կա­պանք­նե­րուն, եւ տա­կա­ւին դի­մադ­րե­լով այ­լա­զան ու բազ­մա­թիւ այլ երեւոյթներու, դէպ­քե­րու, հա­շիւ­նե­րու եւ սադ­րանք­նե­րու որոնց բո­լո­րի հա­սա­րա­կաց եւ կու­տա­կուող մի­տումն էր հայ ազ­գի ու ժո­ղո­վուր­դի վերջ­նա­կան ան­է­ա­ցու­մը, այս­պէս ան­հա­մար ու ծայրա­գոյն դժուա­րու­թիւն­ներ եւ խո­չըն­դոտ­ներ դի­մագ­րա­ւած, տրա­մա­բա­նու­թեան ու բա­նա­կա­նու­թեան դէմ առա­ջա­ցող այդ փրկա­րար շար­ժու­մը, մեզ վեր­ջա­պէս հաս­ցուց մին­չեւ Արցախեան յաղ­թա­նա­կը, եւ այն­տեղ, չհա­սաւ տա­կա­ւին իր լրումին, սա­կայն մտաւ էա­կան նոր հու­նի մէջ, թե­ւա­կո­խեց յատկա­ն­շա­կան նոր դրուագ մը։

Ան­շուշտ, արիւ­նա­յորդ խա­ւար­նե­րը ճեղ­քող այս պատ­մա­կան ընթաց­քը պի­տի չկա­րե­նար հաս­նիլ մին­չեւ այս­տեղ, եթէ չ’ըլ­լար գո­նէ 1918-ի հրաշ­քի հա­մա­զօր իրա­գոր­ծու­մը։

Սա­կայն այդ ալ, վեր­ջին վեր­լու­ծու­մով, դի­մադ­րո­ղա­կան իրադար­ձու­թիւն կը հան­դի­սա­նայ։

Ար­ցա­խի մէջ, վեր­ջա­պէս հա­կա­յար­ձա­կո­ղա­կա­նի ան­ցաւ հայութիւնը։

Քա­ղա­քա­կան սպա­ռու­մի հա­մար կրնանք պա­տա­հա­ծը ներկայաց­նել որ­պէս պաշտ­պա­նո­ղա­կան կա­ցու­թիւն, կեն­սա­կան ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թեան մի­ջո­ցա­ռում, սա­կայն եթէ ատի­կա իրօք ճիշդ էր շար­ժու­մի սկզբնա­կան շրջա­նին, երբ թուր­քը կարծեց թէ իր սո­վո­րա­կան բրտու­թեամբ ու հրէ­շա­յին վայրագութեամբ դարձ­եալ պի­տի չէ­զո­քաց­նէ հա­յը, յա­ջոր­դող առճա­կա­տու­մը բա­ւա­կան տար­բեր ըն­թացք ստա­ցաւ։

Այս­պէս, վեց դար շա­րու­նակ գա­լար­ուե­լէ ետք մու­թի, տառապանքի եւ ար­եան մէջ, տե­ւա­պէս բնաջնջ­ման ան­դուն­դի եզեր­քին, տե­ւա­պէս խոշ­տանգ­ուած, իրա­ւա­զուրկ, զգետն­ուած եւ ու­ժաս­պառ, հա­յու­թիւնը Ար­ցա­խի մէջ, Ար­ցա­խի շնոր­հիւ, ամբողջո­վին ոտ­քի ելաւ, իր ճա­կա­տա­գի­րը վճռա­կա­նօ­րէն իր ձեռ­քե­րուն մէջ առաւ, եւ պատ­մու­թիւնը յե­ղաշր­ջեց։

Առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով, հա­յը ան­կուշտ գա­զա­նին արիւնկ­զակ դուն­չէն ետ կը բռցնէր իր էու­թե­նէն գո­նէ մէկ մաս մը, կրա­կի ու­ժով եւ զօ­րու­թեամբ կը տի­րա­նար իր իրա­ւուն­քին, կը փրկէր իր գո­յու­թիւնը, կը փրկէր իր պատիւը, կ’ազա­տագ­րէր իր պա­պե­նա­կան հո­ղե­րուն մէկ մա­սը, կ’ազա­տագ­րէր ինք­զինք ու իր ազ­գա­յին ամ­բող­ջա­կան ինք­նու­թիւնը։

Կռիւի եւ կրա­կի մէջ վե­րած­նած, յա­րու­թիւն առած հայ ազ­գա­յին ինք­նու­թիւնը իր մի­աս­նա­կա­նու­թեան վե­րա­տի­րա­ցաւ Ար­ցա­խի սրբաց­եալ հո­ղին վրայ։

Աշ­խար­հի ամէն կող­մե­րէն, տար­բեր վայ­րե­րու եւ մի­ջա­վայ­րե­րու մէջ գտնուող հա­յեր, մոռ­նա­լով իրենց փո­խա­դարձ բո­լոր տարակար­ծու­թիւն­նե­րը, բո­լոր վէ­ճերն ու քէ­նե­րը, նոյ­նա­ցան, մէկ դարձան, մէկ աղա­ղակ, մէկ ոռ­նոց, մէկ բա­զուկ եւ մէկ բռունցք։

Դար­ձանք այս­պէս մէկ բռունցք, փշրե­լու հա­մար մեր ներ­քին շղթա­նե­րը, փշրե­լու հա­մար Չա­րի ու­ժերն ու թշնա­մին, բա­խե­լու եւ խոր­տա­կել սկսե­լու հա­մար հա­տուց­ման եւ ար­դա­րու­թեան մեր առ­ջեւ ընդ­միշտ փա­կուող կա­պար­եայ ու մեր արիւ­նով ու ար­ցուն­քով ներկ­ուած դար­պա­սը, մէկ առ մէկ փշրել սկսե­լու համար անոր հա­զա­րամ­եայ կղպանք­նե­րը:

Ազա­տագ­րե­ցինք մենք զմեզ, ազա­տագ­րե­ցինք մեր մի­աց­եալ հոգին, մեր գո­յու­թիւնը եւ մեր ապա­գան։

Յան­կարծ այժ­մէ­ա­կա­նա­ցած, ան­մի­ջա­կան իրա­կա­նու­թիւն դարձած սրբա­զան ասաց­ուածք­նե­րու կամ լո­զունք­նե­րու կար­գին – Ազա­տու­թիւն կամ Մահ, միայն զէն­քով կայ հա­յոց փրկու­թիւն, Արիւ­նով եւ քրտին­քով Հայ­րե­նիք կը կերտ­ուի, Սահ­ման քա­ջած զէնն իւր­եանց…-, որոնք այս ան­գամ իրենց դրա­կան նշանակութեան մէջ կը դառ­նա­յին իրա­կա­նու­թիւն, նա­եւ ու մանա­ւանդ հիմ­նա­կան նշա­նա­բան մը դար­ձաւ իրա­կա­նու­թիւն՝ Մէկ ազգ, մէկ ժո­ղո­վուրդ, մէկ Հայ­րե­նիք…

Պատ­մա­կան այս կա­պը, այս շաղ­կա­պու­մը, 1988-էն մին­չեւ տասնի­նե­րրորդ դար վե­րա­հաս­տա­տուող այս գա­ղա­փա­րա­կան կա­մուր­ջը, բնա­զան­ցա­կան հա­ղոր­դու­մը, յա­տուկ պատ­կե­րա­ցում ստա­ցաւ նա­եւ ֆե­տա­յի­նե­րու վե­րա­դար­ձով։

Պայ­քա­րի սկիզ­բը, որ­պէս ուղ­ղա­կի վե­րա­մարմ­նա­ցում՝ մօտ մէկ ու կէս դար առաջ հա­յոց լեռ­նե­րը բարձ­րա­ցած կի­սաստ­ուած­նե­րու, 1920-ական եւ 1970-80-ական թուա­կան­նե­րուն անոնց պատ­գա­մի փո­խան­ցու­մը ապա­հո­ված ժա­ռան­գորդ­նե­րու հանգր­ուա­նէն ետք, յան­կարծ մէջ­տեղ ելան նոր ժա­մա­նակ­նե­րու ամ­բող­ջա­կան ազատա­մար­տիկ­նե­րը։

Նմա­նու­թիւնը շշմե­ցու­ցիչ էր իրենց եւ հի­նե­րուն մի­ջեւ։

Նախ­նի­նե­րու շուն­չը շնչող ու ներշն­չող, անոնց նայ­ուած­քով, անոնց քալ­ուած­քով, անոնց գա­ղա­փա­րա­կան բա­ցար­ձակ ընբռնո­ղու­թեամբ, անոնց կեց­ուած­քով եւ կռուի աւան­դոյթ­նե­րով, Ար­ցա­խի սկզբնա­կան ֆե­տա­յի­նե­րը մին­չեւ իսկ ֆի­զի­քա­պէս, դէմքի գի­ծե­րով ու մարմ­նա­յին կազմ­ուած­քով, եր­բեմն հագուածքո՛վ ան­գամ յար եւ նման էին օս­ման­եան օրե­րուն տունտեղ ձգած, զէն­քին նոյ­նա­ցած եւ մէ­կով հա­րիւ­րի, հա­զա­րի դէմ կռուի ելած ֆե­տա­յի­նե­րուն։

Անոնց­մէ էր Բե­կոր Աշո­տը։

Եւ նոյ­նիսկ երբ որ յե­տա­գա­յին ան դար­ձաւ կա­նո­նա­ւոր զի­նուոր – որով­հե­տեւ Ար­ցա­խի պա­տե­րազ­մը նա­եւ ծնունդ տուաւ ազ­գա­յին բա­նա­կին, որ­պէս ու­րիշ երա­զա­յին կար­ծուող ձգտու­մի մը իրակա­նա­ցում. բա­նակ մը որու մէջ, վե­րո­յիշ­եալ միասնականութեան որ­պէս յե­տին իրա­կա­նա­ցում, միաձուլուեցան հա­յոց աշ­խար­հի բո­լոր մար­տա­կան ու­ժե­րը,- նոյնիսկ երբ Բե­կոր Աշո­տը, ուղ­ղա­կի մաս­նակ­ցե­լով հա­յոց զինուո­րա­կան կա­ռոյ­ցի կերտ­ման, դար­ձաւ անոր աս­տի­ճա­նա­ւոր ան­դա­մը, ան պա­հեց եւ շա­րու­նա­կեց փո­խան­ցել, իր օրի­նա­կով իր շուրջ տա­րա­ծել հայ ֆե­տա­յու վե­հա­գոյն յատ­կա­նիշ­նե­րը՝ սառնա­րիւն վճռա­կա­մու­թիւն, մա­հա­ցու հան­դար­տու­թիւն, բացար­ձակ յանդգ­նու­թիւն եւ վա­խի յաղ­թա­հա­րում, կռուի մէջ միա­ժա­մա­նակ բա­րո­յա­կան անեղ­ծու­թիւն եւ կա­տար­եալ անզիջողու­թիւն, ան­վե­րա­պահ նուի­րում եւ անձ­նա­կան ծայրագոյն զո­հա­բե­րու­թիւն, ինք­նու­րաց կեդ­րո­նա­ցում, մարտական ազն­ուա­կա­նու­թիւն, հա­ւա­տաց­եալ առա­քի­նու­թիւն, հա­յոց ինք­նա­տիպ ու հա­րա­զատ ար­ի­ա­կա­նու­թեան նախ­նա­կան ակունք­նե­րէն հո­սող ամե­նա­հին ու ամե­նա­բարձր ար­ժէք­նե­րու գի­տակ­ցու­թիւն, բա­ցա­յայ­տում եւ գոր­ծադ­րու­թիւն …։

Մեր ընտր­եալ ժո­ղո­վուր­դի ընտր­եալ զա­ւակ­ներն են ասոնք։

Եւ իրենց առա­քե­լու­թիւնն ու պատ­գա­մը կու գան վե­րէն, շատ բարձ­րէն, 7000 տա­րի­նե­րու եւ երկ­նա­յին ան­թա­փան­ցե­լի ակունքնե­րու առա­ջին սրբաց­եալ հո­սու­մէն, ցե­ղա­յին գերակայութեան իս­կա­կան, ոչ թէ այ­լա­մերժ կան նեղ­հո­գի, այլ խո­րա­պէս բա­րի, ար­դա­րա­դատ եւ կա­ռու­ցո­ղա­կան, մար­դան­ուէր եւ հա­մայն աշ­խար­հի ծա­ռա­յող ու նպաս­տող աս­պե­տա­կան գերմարդ­կա­յին կո­չու­մի խոր­քե­րէն։

Սա­կայն Ար­ցա­խը վեր­ջա­ւո­րու­թիւն չէ, այլ նոր սկիզբ։

Հա­յոց Պատ­մու­թեան յիշ­եալ ար­դի հո­լո­վոյ­թին յան­գու­մը չէ ան, այլ նա­խան­շա­նը միայն անոր այժ­մու ու գա­լիք ըն­թաց­քին։

Չենք ակ­նար­կեր տա­կա­ւին ար­ցախ­եան ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան վե­րա­բե­րող առ­կախ հար­ցին, հիւ­սի­սա­յին եւ հիւ­սիս-արե­ւել­եան տա­կա­ւին բռնագ­րաւ­ուած տա­րածք­նե­րու ազա­տագր­ման անհրա­ժա­րե­լի հրա­մա­յա­կա­նին։ Ատի­կա ինք­նին մաս կը կազ­մէ ներ­կայ հանգր­ուա­նին։

Ար­ցա­խը առա­ջին քայլն է հա­յու­թեան ամբող­ջա­կան վերականգնու­մի հո­ղա­յին ու աշ­խար­հագ­րա­կան բաժ­նին։

Այն­տեղ ան­հեր­քելի­օ­րէն փաստ­ուե­ցաւ թէ, որ­քան որ ալ ժամանակ անց­նի, որ­քան որ ալ մեծ ու բազ­մա­թիւ ըլ­լալ խոչընդոտ­նե­րը, թշնա­մի ու հա­կա­ռակ ու­ժերն ու մի­ջոց­նե­րը, հայու­թիւնը կա­րող ու ատակ է իր բո­լոր ձգտում­նե­րը իրագործելու, բո­լոր դի­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը նուա­ճե­լու, եւ ան ամբող­ջա­կան վճռա­կա­մու­թեամբ ու ան­յաղ­թե­լի խո­յան­քով անպայ­ման կը տի­րա­նայ իր բո­լոր իրա­ւունք­նե­րուն, – արդարութիւն, վրէժ, կամ գո­նէ մխի­թա­րու­թիւն կ’ապա­հո­վէ իր ամէն պա­րա­գա­յի ան­դար­մա­նե­լի կո­րուստ­նե­րուն հա­մար, – իր ձեռ­քով կը պատ­ժէ իր բազ­մա­դար­եան դա­հի­ճը, – բո­լոր հարկաւոր մի­ջոց­նե­րով հա­տու­ցում կը խլէ՝ իր դէմ կա­տա­րած ոճի­րով հա­մայն Մարդ­կու­թեան եւ Աս­տու­ծո՛յ դէմ ոճիր ու անքաւե­լի մեղք գոր­ծած Չա­րի խա­ւար­եալ առաք­եա­լէն։

Դեռ աւե­լի յստակ խօ­սե­լու հա­մար, Ար­ցա­խէն ան­դին, Ար­ցա­խէն ետք, Ար­ցա­խի մէջ կա­տար­ուա­ծը առա­ջին գործ­նա­կան եւ իս­կա­կան քայլն է դէ­պի Նա­խի­ջե­ւան, դէ­պի Ջա­ւախք, դէ­պի Սի­փան, Նեմ­րութ եւ տա­կա­ւին բռնագ­րաւ­ուած մեր բո­լոր արեւմտ­եան հողե­րը։

Դա­տարկ ճա­ռա­խօ­սու­թեան թող չվե­րագր­ուին այս հան­դարտ հաս­տա­տում­նե­րը։

Յի­շենք, որ այդ­պէս կը նկատ­ուէր նա­եւ 19-րդ դա­րու առա­ջին կայ­ծեր ար­ձա­կած գոր­ծօն գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւնը, սա­կայն ան շու­տով դար­ձաւ ան­դի­մադ­րե­լի եւ սրբաց­նող հրդեհ, եւ ար­դէն յան­գե­ցաւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան դիւ­ցազ­ներ­գա­կան վե­րած­նուն­դին։

Ճառ կը նկատ­ուէր Մա­յիս 28-ի ոգե­կո­չում­նե­րու առն­չուող գաղափա­րա­բա­նու­թիւնը, մին­չեւ իսկ Եռա­գոյ­նի մեր­ժու­մով, եւ ահա վե­րան­կա­խա­ցաւ այժ­մու Հա­յաս­տա­նը եւ դարձ­եալ ծածանեց այդ դրօ­շը, իր ամ­բող­ջա­կան իմաս­տով եւ նշանակութեամբ։

Իսկ տա­կա­ւին մին­չեւ հա­զիւ 20 տա­րի­ներ առաջ, ոմանք քմծիծաղով, հեգ­նան­քով ու ծաղ­րան­քով կը հա­կազ­դէ­ին Ար­ցա­խի ազա­տագ­րու­թեան վե­րա­բե­րող խօս­քե­րուն, գաղափարախօսութեան, եւ մին­չեւ իսկ գոր­ծե­րուն… Ետ­քը գիտենք ինչ եղաւ։

Սա­կայն այ­սօր կան նա­եւ ու­րիշ նշան­ներ, ար­տա­քին գետ­նի վրայ փաս­տա­ցի երե­ւոյթ­ներ, որոնք ցոյց կու տան թէ օտար­նե­րը իրենք, նե­րառ­եալ ուղ­ղա­կի թշնա­մին, գի­տա­կից են հա­յու­թեան հո­ղա­յին վե­րա­կեր­տու­մի յիշ­եալ ըն­թաց­քին։

Այս­պէս, եթէ սե­ղան­նե­րու շուրջ կը սա­կար­կեն Ար­ցա­խի մա­սին, արդ­եօք իս­կա­կան նպա­տա­կը այս հո­ղա­շեր­տով փա­կել չէ՞ մեր հո­ղա­յին պա­հան­ջա­տի­րու­թիւնը…

Աւե­լին, Թուրք­իոյ կող­մէ ծրա­գի­րը այն չէ՞, որ Ար­ցա­խի չակերտեալ «զի­ջու­մով», «շնոր­հու­մով» հա­յե­րուն, ան լու­ծած ըլլայ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­տուց­ման խնդի­րը…

Իսկ շրջա­նին մէջ գոր­ծող օտար ու­ժե­րը նա­եւ չե՞ն փոր­ձեր մեզ հե­ռու պա­հել, սկսե­լու հա­մար եւ ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն՝ Ջա­ւախ­քէն, Ար­ցա­խի ճա­կա­տը միշտ հրա­տապ պա­հե­լով, թէ ռազ­մա­կան եւ թէ քա­ղա­քա­կան գետ­նի վրայ։

Ռազ­մա­վա­րու­թիւն մը որ, որոշ չա­փով, մին­չեւ հի­մա յա­ջո­ղած է ար­դէն, քա­նի որ այժ­մու դրու­թեան մէջ բա­ւա­րա­րա­չափ մի­ջոց­ներ չու­նինք, փու­թա­լու հա­մար Ջա­ւախ­քի օգ­նու­թեան, երբ իս­կա­պէս ճգնա­ժա­մա­յին պա­հեր կ’ապ­րին այն­տեղ մեր ազ­գա­կից­նե­րը։

Միայն հա­մա­հայ­կա­կան ծայ­րա­գոյն ահա­զանգ մը, ամ­բող­ջա­կան զօ­րա­շարժ մը կրնայ այդ կա­ցու­թիւնը շտկել, սա­կայն այդ չէ ցարդ տի­րող վի­ճակն ու տրա­մադ­րու­թիւնը…

Հա­յաս­տա­նի ան­խախ­տե­լի վե­րա­կանգ­նու­մը յստակ վտանգ է շրջա­նին մէջ՝ թուր­քե­րուն, վրա­ցի­նե­րուն եւ իրենց բազ­մա­թիւ զինուո­րա­կան, քա­ղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան դաշ­նա­կից­նե­րուն հա­մար, եւ հե­տե­ւա­բար հա­մայն աշ­խար­հը կը ցան­կայ եւ կը ջանայ մեր յա­ռաջ­խա­ղաց­քը, մեր վե­րա­կեր­տու­մը սահմանափակել միայն Ար­ցա­խով։

Սա­կայն մենք պար­զա­պէս ար­դէն մե­զի պատ­կա­նա­ծը ետ առնելով չէ որ պի­տի զի­ջինք որե­ւէ իրա­ւուն­քէ, որե­ւէ նպա­տա­կէ, որե­ւէ ար­դար պա­հանջ­քէ եւ պայ­քա­րէ։

Դիւա­նա­գի­տա­կան սե­ղան­նե­րու եւ քա­ղա­քա­կան սե­ղա­նիկ­նե­րու շուրջ կը կար­ծեն թէ պի­տի կա­րե­նան սա­կար­կել՝ Բե­կոր Աշոտներու թա­փած ար­եան հաշ­ւոյն, թէ պի­տի առեւ­տուր կատա­րեն՝ տա­լով ամէն ինչ եւ ստա­նա­լով ոչինչ եւ ոչ մէկ բան այլ միայն այն… որ ար­դէ՛ն մերն է, ար­դէն միշտ մե՛րն է եղած – Բե­կոր Աշո­տի եւ իր նման­նե­րու կա­տա­րա­ծը պի­տի քան­դեն, անոնց յի­շա­տա­կը հեգ­նեն ու պղծեն, զա­նոնք իս­կա­պէս սպա­նեն ու ան­հե­տաց­նեն, որ­պէս­զի իրենք ջա­նան պաշ­տօ­նա­կան ու­ռու­ցիկ ձե­ւա­կեր­պու­թիւն­նե­րով, զա­ւեշ­տա­յին ձա­խող թա­տե­րա­կա­նու­թեամբ փո­շի սփռել մեր աչ­քե­րուն, որ­պէս­զի կա՛մ կուրց­նեն մեզ, կամ գո­նէ քնաց­նեն։

Հրաշ­քի ազ­դա­կը ան­հեր­քե­լի է մեր պատ­մու­թեան մէջ, եւ հակառակ սխալ մտայ­նու­թեան մը – որ մին­չեւ իսկ վե­րած­ուած է հռչա­կա­ւոր եր­գի -, Աստ­ուած միշտ ալ կանգ­նած եղած է մեր կողքին։

Սա­կայն հա­ւատ­քի նստակ­եաց եւ կրա­ւո­րա­կան հասկացողութեամբ մը չէ որ պի­տի կա­րո­ղա­նանք դէմ դնել մեր վրայ կու­տա­կուող բազ­մա­թիւ ու բազ­մա­տե­սակ սպառնալիքներուն, յաղ­թա­հա­րել զա­նոնք, եւ հաս­նիլ մեր նպա­տակ­նե­րուն։ Այլ՝ յստա­կա­տես գա­ղա­փա­րա­պաշ­տու­թեամբ, աշխա­տան­քով, նուի­րու­մով, յանձ­նա­ռու­թեամբ եւ գոր­ծով։

Յա­րա­տեւ կռիւի, մնա­յուն եւ ան­վե­րա­պահ պայ­քա­րի հրամայակա­նը աւե­լի ի զօ­րու է քան եր­բեք, այ­սօր։

Իսկ անոր ոչ-մար­տա­կան հաս­կա­ցո­ղու­թիւնը յա­տուկ կարեւորու­թիւն ու­նի այ­սօր, երբ նա­եւ ներ­քին վտանգ­ներ կրնան սպառ­նալ մե­զի…

Ար­ցա­խի մէջ չկայ տուն մը, չկայ ըն­տա­նիք մը, որ նուա­զա­գոյ­նը մէկ ան­դամ կորսն­ցու­ցած չըլ­լայ Ար­ցա­խի շար­ժու­մի եւ պատերազ­մի ըն­թաց­քին։ Չենք խօ­սիր միայն կռուի դաշ­տի վրայ ին­կող­նե­րու մա­սին, այլ նա­եւ ջար­դե­րու ըն­թաց­քին, աննկարագրե­լի չար­չա­րանք­նե­րու տակ մար­տի­րո­սա­ցած մեր քոյ­րե­րու, եղ­բայր­նե­րու, ծնող­նե­րու, տա­րեց­նե­րու եւ երե­խա­նե­րու մա­սին։

Եւ չկայ այդ­տեղ մէկ եր­դիք, որուն նուա­զա­գոյ­նը մէկ բնա­կի­չը իր մարմ­նին վրայ չկրէ ահա­ւոր սպի­ներ, մոր­թին եւ մի­սե­րուն մէջ յա­ւեր­ժա­պէս փո­րագր­ուած խորհր­դան­շա­կան քար­տէս­նե­րու նման։ Դեռ չխօ­սե­լու հա­մար հո­գե­կան վէր­քե­րու մա­սին…

Իսկ այժմ ո՞ւր ենք մենք, ո՞ւր է Սփիւռ­քը։

Ար­ցա­խի մեր ազ­գա­կից­նե­րը պէտք չու­նին մեր ողոր­մու­թեան, մեր խղճա­հա­րու­թեան, ոչ իսկ մեր կա­րեկ­ցու­թեան։

Ոչ միայն ազ­գա­յին, այլ մարդ­կա­յին մա­կար­դա­կի վրայ իսկ, մենք է որ երա­նի պէտք է տանք անոնց, եւ իրենք գթան մեր վրայ։

Կեան­քի ար­ժէ­քը չի չափ­ուիր նիւ­թով, կեան­քի իմաս­տը չ’արժեւոր­ուիր նիւ­թա­կան չա­փա­նիշ­նե­րով։

Այս ըսած, մենք սա­կայն պար­տա­ւոր ենք անոնց նկատ­մամբ։

Մենք պարտք ու­նինք, ան­սահ­ման պարտք ու­նինք մեր Ար­ցա­խի ազ­գա­կից­նե­րու հան­դէպ, եւ այն ինչ որ կը կար­ծենք տալ ու նուիրել անոնց, պար­զա­պէս չնչին վճա­րում մըն է միայն, ի հա­շիւ մեր այդ տար­րա­կան ու անս­պառ տուր­քին։

Որով­հե­տեւ մեր հա­յու­թեան գի­նը իրենց ծայ­րա­գոյն զոհաբերումն է, իրենց ան­մի­ջա­կան ու առօր­եայ տա­ռա­պանքն է, իրենց արիւնն է, ցաւն է, եւ ան­դար­մա­նե­լի կո­րուստ­ներն են։

Մեր խղճա­լի լու­ման ոչինչ է, անն­շան, մեր պարտ­քին հա­մե­մատ։
Իսկ երբ որ նկա­տի առ­նենք, լա­ւա­գոյն պա­րա­գա­յին՝ անգիտակցու­թեան կամ ան­տար­բե­րու­թեան վե­րա­բե­րող, կարգ մը երե­ւոյթ­ներ մեր շուրջ, փո­խա­նակ ի զուր շունչ վատ­նե­լու, թող մնաց­եա­լը թե­րա­ցող­նե­րու բա­ժինն ալ իր վրայ բեռց­նէ։

Այս իմաս­տով, անոնք որոնք ստանձ­նած են յիշ­եալ պարտ­քը քաւե­լու առա­քե­լու­թիւնը, ըլ­լան անոնք միու­թիւն­ներ կամ անհատ­ներ, ան­կա­խա­բար իրենց կա­րո­ղու­թե­նէն եւ ի հե­ճուկս իրենց կա­րիք­նե­րուն իսկ, կամ պար­զա­պէս՝ զեղ­չե­լով մսխումներէն եւ շռայ­լու­թե­նէն, պար­տա­ւոր թող ըլ­լան նա­եւ բազմա­պատ­կե­լու, տա­սը ան­գամ, հա­րիւր ան­գամ բազ­մա­պատ­կե­լու իրենց ջան­քե­րը, որ­պէս­զի նե­րազ­գա­յին այս հա­ւա­քա­կան պարտ­քը մի քիչ նուա­զի, մի քիչ մեղ­մա­նայ։

Որ­պէս­զի մենք իրա­ւուն­քը ու­նե­նանք ծուն­կի գա­լու ազատամարտի­կի շի­րի­մին առ­ջեւ։

Որ­պէս­զի մենք երես ու­նե­նանք նա­յե­լու Հայ­րե­նի­քի մու­րա­ցի­կին իսկ երե­սին, անոր կնճռո­տած, ճմռթկուած, պատ­կա­ռե­լի դէմ­քին։

Որ­պէս­զի մենք իրա­ւուն­քը ու­նե­նանք առանց ամօ­թի նա­յե­լու Արցա­խի որբ երե­խա­յի աչ­քե­րուն, որ­պէս­զի մենք առանձնաշնորհը ու­նե­նանք խո­նար­հե­լու անոր ինք­նավս­տահ եւ լու­սա­ւոր ժպի­տին առ­ջեւ, եւ յու­սա­լու որ ան կը նե­րէ մե­զի, եւ մենք ալ թե­րեւս կրնանք օր մը հաս­նիլ այդ­քան բարձ­րու­թեան ու զօ­րու­թեան, թէ մենք ալ թե­րեւս կրնանք փրկել մենք զմեզ, եւ Արցա­խի մեռ­եալ­նե­րու նուա­զա­գոյն ար­ժե­ւոր­ման հա­մա­զօր՝ ար­ժէք ու իմաստ տալ մեր կեան­քե­րուն։

Նշենք նա­եւ, որ Ար­ցա­խի պա­տե­րազ­մը տա­կա­ւին չէ վեր­ջա­ցած։ Զի­նա­դա­դար չի նշա­նա­կեր խա­ղա­ղու­թիւն։ Իսկ բա­խում­նե­րու վերսկս­ման հա­ւա­նա­կա­նու­թիւնը դժբախ­տա­բար շատ բարձր է։

Գրե­թէ ան­խու­սա­փե­լի է որ նոր բռնկում մը տե­ղի ու­նե­նայ, գո­նէ կարճ տե­ւո­ղու­թեամբ, որ­պէս­զի ան­կէ ետք կա­րե­լի ըլ­լայ հար­ցը վերջ­նա­կա­նա­պէս փա­կել։

Որ­քա­նո՞վ պատ­րաստ ենք այս իս­կա­կան հա­ւա­նա­կա­նու­թեան։

Այս ուղ­ղու­թեամբ անվ­տան­գու­թեան կեղծ զգա­ցում մը կը տիրապե­տէ հա­յոց աշ­խար­հին մէջ, եւ այս պատ­րան­քը խնդիր է, նկա­տի ու­նե­նա­լով այդ­տեղ ապ­րող ժո­ղո­վուր­դի վի­ճա­կը։

Ար­տա­կարգ ու­ժի տէր են սա­կայն, մեր Ար­ցա­խի հայրենակիցները։ Դի­մաց­կուն, հպարտ եւ ան­խոր­տա­կե­լի։

Այդ­տեղ ամէն մէկ տան մէջ կայ փոքր պատ­կեր մը, շուր­ջը սեւ ժա­պա­ւէ­նով։ Դուր­սը, ամէն քայ­լա­փո­խին, շար­ուած են գերեզման­ներ, որոնց վրայ պար­բե­րա­բար կը նո­րոգ­ուին չոր­ցած ծա­ղիկ­նե­րը։ Սա­կայն ամէն պա­հու նա­հա­տակ­նե­րը յի­շե­լով հանդերձ, Ար­ցա­խի բնա­կի­չը, մա­նա­ւանդ երի­տա­սարդ­ներն ու երե­խա­նե­րը, դէ­պի հե­ռա­ւոր լեռ­նե­րը կը նա­յին, երազ­կոտ ու փայլուն աչ­քե­րով, վստա­հու­թեամբ եւ ան­ծայ­րա­ծիր հպարտութեամբ։ Վճռա­կա­նօ­րէն դէ­պի կեանք դար­ձած է Արցախի ժո­ղո­վուր­դը, դէ­պի ապա­գայ։

Հա­կա­ռակ ան­հա­մար դժուա­րու­թիւն­նե­րու, Ար­ցա­խը կը շարունա­կէ բեր­դը պա­հել, եւ դեռ մնաց­եալ հա­մայն հա­յու­թեան ոյժ ներշն­չել՝ գա­լիք յաղ­թա­նակ­նե­րու, փա­ռա­ւոր­ման, նուաճումնե­րու հե­ռան­կա­րով։ Օրի­նակ հան­դի­սա­նալ՝ ազատագրա­կան յա­ռաջ­խա­ղաց­քի գա­լիք հանգր­ուան­նե­րուն համար։

Սահ­մա­նա­մերձ եւ ազա­տագր­ուած տա­րածք­նե­րու վերաբնակեցման աշ­խա­տանք­նե­րը – այ­սօր ոչ միայն ան­բա­ւա­րար կամ առ­կախ­ուած, այլ մին­չեւ իսկ ընկր­կու­մի մէջ – պէտք է ան­պայ­ման վե­րաշ­խու­ժաց­նել։ Բա­ռացի­օ­րէն կեն­սա­կան խնդիր է այս։ Իսկ եթէ պե­տու­թիւնը, ինչ-ինչ պատ­ճառ­նե­րով, բա­ւա­րար չա­փով պի­տի չստանձ­նէ այս պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւնը, Սփիւռքի հա­մար առաջ­նա­հեր­թու­թիւն պէտք է դառ­նայ այդ։ Մար­դա­սի­րա­կան գործ է ա՛յդ ալ, քա­նի որ կը խօ­սինք ընտանիքնե­րու նուա­զա­գոյն եր­դիք, ապ­րուստ եւ գործ հայթայթե­լու մա­սին։

Նա­եւ, տեղ­ւոյն բնակ­չու­թեան կող­քին անհ­րա­ժեշտ է մնաց­եալ հա­յու­թեան իս­կա­կան, յա­րա­տեւ ու մե­ծա­թիւ ներ­կա­յու­թիւնը։

Եթէ, շնոր­հիւ նիւ­թա­կան կա­նո­նա­ւոր ներդ­րու­մին եւ անոր կապուած յատ­կա­պէս շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րուն, եր­բեք մեր կող­մէ լքուած կամ մոռց­ուած ըլ­լա­լու զգա­ցու­մը պի­տի չունենան Ար­ցա­խի անն­ման բնա­կիչ­նե­րը, անոնց հա­մար նա­եւ եւ նոյն­քան կա­րե­ւոր է ու ար­ժէք ու­նի ան­մի­ջա­կան շփումն ու հաղոր­դու­մը մնաց­եալ հա­յու­թեան հետ։ Իսկ փո­խա­նակ­ման մեծա­գոյն նպաս­տէն՝ նախ եւ առաջ այ­ցե­լուն ինքն է որ պի­տի օգտ­ուի։

Մար­տահ­րա­ւէր­ները շատ են, այ­լա­զան իմաստ­նե­րով։ Բայց աւելի լաւ որ այդ­պէս է, քա­նի որ տա­կա­ւին իրա­ւա­զուրկ ու տարրա­կան պա­հանջք­ներ ու­նե­ցող ժո­ղո­վուր­դի հա­մար՝ վտանգ է խա­ղա­ղու­թիւնը, անըն­դու­նե­լի է կա­յու­նու­թիւնը, ցան­կա­լի չէ ամէն պա­րա­գա­յի խա­բու­սիկ եւ դիւ­րա­բեկ ապա­հո­վու­թիւնը։

Սա­կայն մտա­հոգ չըլ­լանք։

Բե­կոր Աշոտ, այժմ երկ­նա­յին դար­ձած իր փա­ռա­ւոր փա­ղան­գին հետ, կը հսկէ մեր վրայ։

Կը հսկէ, պաշտ­պա­նե­լու իմաս­տով։ Որ­պէս­զի Չա­րը հե­ռու մնայ, եւ մենք հնա­րա­ւո­րու­թիւնը ու­նե­նանք մեր ու­ժե­րը վերակազդուրե­լու, հա­մախմ­բե­լու եւ կեդ­րո­նաց­նե­լու։

Բե­կոր Աշոտ կը հսկէ մեր վրայ։

Ար­ցա­խի իւ­րա­յա­տուկ սպի­տակ ար­ծիւ­նե­րու նման, որոնք առանձ­նաշ­նորհ­եալ տե­սիլք­նե­րու պէս կը սա­ւառ­նին ժայ­ռե­րուն եւ ձո­րե­րուն վրայ, դրախ­տա­յին հո­վիտ­նե­րուն մէջ ու ընտր­եալ ժո­ղո­վուր­դի բարձ­րա­ճա­կատ գլուխ­նե­րու վե­րեւ, որոնք իրենց գերբ­նա­կան շու­քի շո­յան­քով դան­դա­ղօ­րէն կը փայ­փա­յեն ան­թիւ գե­րեզ­ման­նե­րու ան­տաշ շիր­մա­քա­րերն ու անոնց առ­ջեւ երե­խա­յի, այրիի եւ մօր դող­դո­ջուն ձեռ­քե­րով զե­տեղ­ուած ծա­ղիկ­ներն ու մո­մե­րը, այդ ար­ծիւ­նե­րուն նման, ան կը ծփայ մեր հո­գի­նե­րուն վե­րեւ, եւ հո­գի կու տայ մեր հո­գի­նե­րուն։

Բե­կոր Աշոտ կը հսկէ մեր վրայ, նա­եւ այլ իմաս­տով…

Մեզ փրկե­լու հա­մար՝ մեր կա­րե­լի ու պա­տա­հա­կան տատամսում­նե­րէն, տկա­րու­թե­նէն, մե­ղա­ւոր շե­ղում­նե­րէ, իր պայ­քա­րով եւ արիւ­նով ժայ­ռե­րու մէջ փոր­ուած հու­նէն դուրս իյնա­լու վտան­գէն։

Ան կը հսկէ խստօ­րէն, որ­պէս­զի մենք ար­ժա­նի մնանք զինք յիշելու, հպար­տու­թեամբ եւ եր­կիւ­ղա­ծու­թեամբ իր անու­նը ոգեկոչե­լու, զայն շշնչե­լու աղօթ­քի նման, զայն մռնչա­լու փրկարար ցա­ւի, զայ­րոյ­թի եւ ծայ­րա­գոյն կռուի ոռ­նո­ցի նման։

Ան մեր վրայ կը հսկէ մշտնջե­նա­պէս, որ­պէս­զի մենք իրա­ւուն­քը ու­նե­նանք իր գոր­ծը ար­ժե­ւո­րե­լու, իր գոր­ծը շա­րու­նա­կե­լու, իր կեան­քը յի­շա­տա­կե­լու եւ իր մա­հը տօ­նե­լու, այո, տօ­նե­լո՛ւ, հրճուան­քով տօ­նե­լու, որով­հե­տեւ իր նման հե­րոս­նե­րու մա­հը տօն է, «տօն է բազ­մաշ­խարհ», եւ մենք վա­ղուց սոր­ված ենք որ լա­ցի, սու­գի եւ ող­բի մեր բա­ժի­նը, հա­մայն մարդ­կու­թեան ի հաշիւ, ար­դէն ամ­բող­ջո­վին մա­տու­ցած ենք, եւ աս­կէ ետք թշնամի­ին ար­ցունքն է որ պի­տի հո­սի միայն, անոր աղի­ո­ղորմ հե­ծե­ծանքն ու աղա­չա­կան հեծկլ­տու­քը պի­տի լսուին միայն, իսկ մենք մեր ու­ղին պի­տի շա­րու­նա­կենք անայ­լայլ, մեր հայ­եաց­քը յա­ռած Ար­ցա­խի ազա­տագր­ուած երկն­քի աստ­ուա­ծա­յին կապոյտին մէջ սա­ւառ­նող այդ սպի­տակ ու ան­բիծ ստուեր­նե­րուն վրայ։

Եզ­րա­փա­կենք ու­րեմն դարձ­եալ Գա­րե­գին Նժդե­հի խօս­քե­րով, քա­նի որ ան կը խօ­սէր ար­դէն – ի մի­ջի այ­լոց – նա­եւ Բե­կոր Աշո­տի անու­նով՝

« …Որ­տեղ եւ երբ ել մեռ­նեմ, հա­ւա­տա՛, իմ ազիզ ժո­ղո­վուրդ, որ ար­տա­քին վտանգ­նե­րի ժա­մա­նակ իմ ան­հան­գիստ հո­գին այ­ցի եւ օգ­նու­թեան պի­տի փու­թայ իր հայ­րե­նի աշ­խար­հին, եւ աներեւութա­բար քո բա­նակ­նե­րը պի­տի առաջ­նոր­դէ»։

Հայդուկ Շամլեան

11 Նո­յեմ­բե­ր 2007

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ