Մերկացած սուտը

Առաջին ցնցումը անցաւ, բայց դեռ շշմած ենք: Եւ ամէն անգամ որ նոր տեղեկութիւն մը  կը հաղորդուի, նոր տուեալ մը կը պարզուի, աւելի անհաւատալի կը թուի, ափսոս, եղելութիւնը:

Ուրեմն իրաւ է: Մօտ  երկու շաբաթ առաջ, Լ. Տ.-Պ., Հայաստանի նախագահ, երկրէն աքսորեց իր վարած յաճախ ինքնագլուխ քաղաքականութիւնը քննադատող հեղինակաւոր անձնաւորութիւն մը:

Ըստ էութեան արարքը անընդունելի է: Գալով ձեւին, բառերը կը պակսին նկարագրելու համար «նախագահ»-ի ելոյթին ներշնչած ամօթն ու զզուանքը:

Որոշ գրգռիչ վարմունքներ կան, դրդող յայտարարութիւններ, որոնք խորքին մէջ արժանի չէն պատասխանի: Լռութիւնը ամենէն ազդու եւ սոսկալի հակազդեցութիւնն է, այդպիսի պարագաներու:

Այդ դիտանկիւնէն, ցանկալի պիտի ըլլար պարզապէս անտեսել Լ.Տ.-Պ.-ի հանրային խայտառակութիւնը, մեծահոգի ներողամտութեամբ մը աչք գոցել  «նախագահ» – ի ցաւալի պոռթկումին վրայ, եւ թոյլ տալ որ լռութիւնը, խօսուն եւ սոսկալի լռութիւնը,պատասխանէ այս շեղած ղեկավարին զառանցանքներուն:

Սակայն, նկատի ունենալով հարցին անմիջականօրէն տագնապալից բնոյթը, դժբախտաբար կարելի չէ այդպէս ընել (կամ այդպէս` չընել…):

Որովհետեւ Լ.Տ.-Պ. ամէն պարագայի պիտի չըմբռնէ այդպիսի նուրբ կեցուածքի մը խորին նշանակութիւնը, եւ դեռ , ան պարզապէս առիթը պիտի օգտագործէ, նորէն պիտի շահագործէ, իր անպատասխանատու քաղաքականութիւնը աւելի վատթարացնելու համար:

Հետեւաբար, մերժելով հանդերձ պաշտպանողական դիրքի մը  վրայ կծկուիլ մի քանի  անհեթեթ զրպարտութիւններու հակազդելու համար, եւ խուսափելով այդպէս իյնալէ Լ. Տ.-Պ.-ի լարած խեղճ եւ նախնական ծուղակի մէջ, նորէն ալ անհրաժեշտ է սովորականօրէն հնչուն պատասխան մը տալ այս նախագահական գրգռումին:

Վերջին հաշուով, աւելի լաւ է  մելան հոսի, քան թէ արիւն: Աւելի լաւ է խօսքի շունչ վատնել, քան թէ բառացիօրէն շունչ վատնել: Նախընտրելի է քաղաքակիրթ մնալ – եթէ ոչ անպայման քաղաքավար, քանի դեռ մէկ-երկու գիտակցող ունկնդիր մնացած կրնան ըլլալ, դիմացը:

Ուրեմն, հիմա   «հանգիստ զրուցենք»  ….

Սակայն ահա, հարցը հոս չի վերջանար: Որովհետեւ , խնդրոյ առարկայ դէպքերու դրութեան մէջ, անհրաժեշտ է նաեւ Լ.Տ.-Պ.-ի լեզուն խօսիլ….

Այստեղ է մեծագոյն վնասը, զոհողութիւնը, յանձնարարութիւնը: Քանի որ Լ.Տ.-Պ. կրթեալ ու տաշուած արտայայտութեան, բարձրաստիճան հաղորդակցութեան, որակաւոր ու բազմերանգ հռետորութեան սկզբունքներուն ծանօթ ու վարժ չէ, հասկցուելու համար, իր խօսակիցը նոյնպէս ստիպուած է զրոյցին մակարդակը իջեցնելու, ցածացնելու:

Այն վայրկեանէն որ, ազգային հեռատեսիլէն,  Լ.Տ.- Պ. իր բաճկոնը հանեց եւ սկսաւ թոյն ու մաղձ թքել, ատելութիւն եւ սուտ սփռել, խափել, հայհոյել  ու նախատել, ան դադրեցաւ Հայաստանի նախագահ ըլլալէ: Եւ հետեւաբար դարձաւ անարժան`այդ պաշտօնին  կապուած պայմանաւոր յարգանքին ու պատիւին:

Նախագահի անունը բաւական չէ , այդ տիտղոսին իրաւունք ունենալու համար: Պէտք է դեռ շահիլ այդ  հանգամանքն ու հեղինակութիւնն: Լ.Տ.-Պ. արդէն մեծ  դրամագլուխ մը չունէր այս ուղղութեամբ, պարտքի եզրը շուտ սպառեց, իսկ հիմա ան ամբողջովին սնանկացաւ: Ահա իրեն նոր դաս մը դրամատիրութեան:

Արեւելքի եւ երրորդ աշխարհի ստրկացած ամբոխները, ներառեալ  ըստ երեւոյթին նախկին Խորհրդային Միութեան ճզմուած ժողովուրդներու մէկ մասը, սերունդէ սերունդ  անիրաւուած եւ ոտնակոխ, թերեւս անմիջապէս կուրնան պարզ տիտղոսներով, խաբուին պաշտօնական ծէսերով եւ ձեւակերպութիւններով, եւ երկիւղածութեամբ ծունկի գան ու հլու գլուխ ծռեն որեւէ էակի առջեւ որ «պետ» կը կոչուի, որքան որ ալ անպէտք ըլլայ ան  խորքին մէջ:

Արեւմուտքի պաշտպանած ժողովրդավարութեան եւ ազատ արտայայտութեան էական սկզբունքներու հիման վրայ, անհանդուրժելի է իշխանութիւններու հանդէպ կոյր պաշտամունքի այսպիսի յետամնաց երեւոյթ մը: Եւ այս, առանց ժխտելու տակաւին Արեւմուտքի մէջ տիրող շատ մը անարդարութիւններ եւ անուղղակի  բռնատիրութեան պարագաներ…

Եւ հիմա ի՛նչ ցաւ, ի՛նչ յուսախաբութիւն, տեսնելով այս զաւեշտը, անպատուութիւնն ու անկունը: Հայաստանի Նախագահը, որ Հարաւային Ամերիկայի 70-ական թուականներու ամենայետին վարչակարգի «պանանա- րիփապլիգ»ի մենատէր խամաճիկին նման, կը շաղակրատէ, կը բամբասէ, ափեղցփեղ կը յորդի ամբողջ ժողովուրդին առջեւ:

Կացութիւնը ծիծաղելի կ՛ըլլար, եթէ ողբերգական չըլլար:

Որովհետեւ,  այդ անիծեալ 29 յունիս 1992-ին, երբ հեռատեսիլէն Լ.Տ.-Պ. իր բաճկոնը հանեց, եւ ան այդպէս մերկացած, դիմակը վար, կը պատրաստուէր ժողովրդավարութիւնը բռնաբարելու, ազատութիւնը անպատուելու, համայն ազգի մը գաղափարն ու երազները վայրագօրէն կուսապղծելու: Ոճիրը տեւեց մէկ ու կէս ժամ:Երբ որ կրկին ցուցադրուեցաւ, փարատելով պատահական մոլորումի մը վարկածը, վերածուեցաւ արդէն եղեռնի:

Եւ  այսպէս, երկարօրէն, ուղղակի եւ կրկին սփռումներով նախագահական «երեկոյթ»ի մը ընդմէջէն ժողովուրդը առիթը ունեցաւ հաղորդուելու բացառիկ վերլուծումներով եւ ստեղծագործական լուսաբանութիւններով…

Ո՞ր մէկուն անդրադառնալ, ո՞ր մէկը սրբագրել, ջախջախել մէկ – երկու տարրական մատնանշումներով… Աւելի վեր ըսուեցաւ, պէտք է խուսափիլ կոշտ ծուղակէն: Թող նշուի սակայն որ Լ.Տ.-Պ.-ի ճառը օրինակելի նմոյշ մըն է Խորհրդային ամբողջատիրութեան ընթացքին զարգացած դիւրին սուտի, աժան նենգախօսութեան եւ ձրի խաբէութեան քաղաքականութեան:

«Նախագահ»-ը կը ճշտէ` իր չաստուածային ցասումը ուղղուած է ընդդիմադրութեան  «շարժիչ ուժերին»  դէմ, միայն: Արդեօք «շարժո՞ւն»  ըսել կ՛ուզէր  Լ.Տ.-Պ-ն…

Մինչեւ այն  ատեն որ ընդդիմադրութիւնը թէական է, ձեւական է, տեսական է, Լ.Տ.-Պ. համոզուած ժողովրդավար է: Պատահի որ մէ՛կը յանդգնի իրեն հետ համաձայն չըլլալ, եւ «նախագահ» ը կը դառնայ բացարձակ իշխանապետ, հրամանապետ, կատղած բռնակալ… Մտքի, խղճի եւ խօսքի ազատագրում, յետ-խորհրդային տարբերակ:

Եւ հո՛ս է, այստեղ է հիմնական հարցը: Այն ինչ կը վերաբերի Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան, առանձնաբար, Լ.Տ.Պ.-ի արարքը հազիւ կը համապատասխանէ անզօր մժեղի մը կակուղ խայթոցին:

Բայց թիրախն ու զոհը Հայ յեղափոխական  դաշնակցութիւնը չէ, այլ որեւէ կազմակերպութիւն, որեւէ անձ, որ ամենայն օրինականութեամբ եւ ժողովրդավարօրէն, կը ջանայ իսկապէս ազատ, արդիական, բարեշրջուած եւ բազմաւոր պետութիւն մը հաստատել Հայաստանի մէջ:

Հապա ի՞նչ ըսել մասսայական ձեռնավարութեան վերաբերող մանկական- սակայն ափսոս ազդու – մարտավարութեան մասին…

Ամբողջ  Արցախի հարցը վերածել դատարկ ստամոքսի մը ճռճռոցին (բայց Հայաստանի ժողովուրդը իրապէս կ՛ուզէ՞ 70 տարուան գերմարդկային գոյատեւումն ու դիմադրութիւնը վերջին պահուն ի դերեւ հանել, ջնջել, զեռոյէն վար իջեցնել, Արցախի  առուծախի անասելի նախատինքով), դերերը յեղաշրջել եւ նոյն սրբազան հարցը ներկայացնել որպէս «միւսներուն» կողմէ գործածուող քաղաքական խաղաքարտ (Լ.Տ.-Պ.-ի եւ իր կառավարութեան վերաբերմունքը , Արցախի գոյապայքարի նկատմամբ, անմարդկայնութեան անհասանելի խաւեր կը պեղէ), զոհը հրէշացնել զայն պիտակելով  ՊԱԿ-ի  գործակալ (ինչո՞ւ չէ CIA …. Անշուշտ որովհետեւ, այս մոլոր ժամանակներուն, ատիկա Հայաստանի մէջ դատապարտելի չէ, այլ մեծագոյն պատիւ, եւ լավագոյն երաշխիք` հանրային համակրանք շահելու համար… ), դրամական շեղումներու վերաբերեալ իբրեւ թէ թուաբանականօրէն պարզուած գարշելի զրպարտութիւններ (հիմնարկութիւններու հանդէպ վստահութեան սկզբունքով, ոչ ոք կասկածի ենթարկած է անգամ «նախագահ»-ին կազմակերպած միջազգային բազմամիլիոն հանգանակութիւններու արդիւնքի անթափանց գործածութիւնը,,,), ժողովուրդին նիւթապաշտ մոլութեան հակումներու  շահագործում ( «նախագահ»-ին ուզածը արդեօք միայն իր գործաթոշակին յաւելո՞ւմն է, այս ամէնով…), եւ պսակելու համար բոլորը` անգոյ դատարանի մը առջեւ անհնար ճակատումի մը դատարկ հրաւէր…

Բայց ինք, այս անկայուն «նախագահ»-ը, ի՞նչ հաւատալիութիւն կը վայելէ, իսկապէս:

Հազիւ 3-4 տարեկան այսպէս կոչուած  կուսակցութեան մը ղեկավար, իր առաջնորդած (ան) կազմակերպութեան նման կացութենապաշտ, պատեհապաշտ եւ կասկածելի, կառավարութեան գլուխը անցած շնորհիւ լայնօրէն խարդախուած քուէարկութեան մը եւ աւելի լայնօրէն խաբուած անվարժ քուէարկողներու, հայոց «սուրբ հողին»  ինքնահռչակ կալուածատէր, Լ.Տ.-Պ. ի՞նչ է, առանց իր ժողովրդավար ընդդիմադրութեան, առանց ինքնիշխան խորհրդարանի մը իր պաշտօնին ընծայած հաշուառու վաւերացումին…Եւ հիմա, ի՞նք  կ՛ուզէ խորհրդարանը լուծելու առանձնաշնորհին տիրանալ: Երբ ճիշդ հակառակը պէտք է որ ըլլայ, եւ ժողովուրդի պատգամաւորները իրե՛նք պէտք է որ կարողութիւնը ունենան կառավարութեան հրաժարականը պահանջելու եւ ստանալու, երբ որ հարկ է:

Փառք Տիրոջ, հազար անգամ փառք Տիրոջ, որ վերջին հաշուով խորապէս ժողովրդավար եւ ազատ հողի վրայ կ՛ապրի արեւմտեան Արտերկրի մեծ մասը: Արեւելեան «ժողովրդավարութիւն»-ը տակաւին առասպել մըն է, պատրանք մըն է, ծուխի վարագոյր մը` երկաթէ վարագոյրին վրայ, սուտ մը, թակարդ մը: Լ.Տ.-Պ.-ի մը վերաբերմունքի լոյսին տակ, որքան աննշան կը թուին արեւմտեան պետութիւններու որոշ սայթաքումները, պատահական շեղումներն ու յարաբերական գայթակղութիւնները:

Այս թափով, Լ.Տ.-Պ.- դէպի կործանում կը տանի Հայաստանը եւ հայութիւնը: Այս  վարքագիծով, գիտակցօրէն կան անգիտակցաբար,  դիտմամբ կամ սխալմամբ, հայոց «նախագահ»-ը հակահայ վերաբերմունք կ՛ունենայ, օտար շահերու կը ծառայէ, կը ներկայանայ որպէս դաւաճան, ուրացող, ( «ժողովուրդի թշնամի», իր եւ իրեն նմաններուն ծանօթ եւ իբրեւ թէ հին դարձուածք մը գործածելու համար…):

Լ.Տ.-Պ. եթէ չփոխուի, պէտք է որ փոխարինուի: Ան կամ իր կեցուածքը կը սրբագրէ, եւ կը դառնայ վերջապէս այդ անունին արժանի Հայաստանի նախագահ, եւ կամ իր պաշտօնը կը յանձնէ ատակ մէկուն:

Իսկ եթէ, եթէ, Լ.Տ.-Պ.-ի վերջին մոլորումը պէտք է վերագրել մութ ուժերու ճնշումներուն, զինք մանկլաւիկի պէս թելավարող պիղծ ձեռքերու, նորէն սխալ շարժած է «նախագահ»-ը:

Տարօրինակօրէն, դեռ նախընտրելի է այսպիսի վարկած մը: Հակահայ դաւադրութեան գաղափարը, ներքին ու արտաքին իմաստներով, միջազգային առումով իսկ, հալածախտի արդիւնք չէ, այլ բազմիցս փաստուած իրականութիւն:

Ուրեմն, իր բաճկոնը հանելով, Լ.Տ.-Պ.-ի նպատակը զայն անգամ մը եւս դարձնել չէր…. Կամ այս կանխամտածուած, կեղծօրէն ինքնաբուխ եւ մտերիմ շարժումով, «նախագահ»-ը չէր փորձեր իր եւ որոշ ժողովուրդի մը միջեւ յոռեբարոյ յարաբերութիւն մը սերտացնել: Կամ դեռ, փողոցային  մարտահրաւէրի արարք մը չէր, այս յատկանշական շարժումը:

Լ.Տ.-Պ., վերոյիշեալ ճնշումներու պատճառով վախի քրտնաթոր վիճակի մը մատնուած, պարզապէս կը տաքնար ու կը խեղդուէր, իր անվայել ու ամօթալի, պարտադրուած ելոյթի սեմին, եւ հետեւաբար հարկ զգաց իր բաճկոնը հանել, հովուիլ…

Եթէ այդ է պարագան, թող չվախնայ «նախագահ»-ը: Հանգիստ թող թեթեւնայ, օձիքն ալ թող թուլցնէ եթէ ուզէ, եւ խորունկ շունչ մը թող քաշէ:

Յետոյ, Լ.Տ.-Պ. թող սրբագրէ իր արարքը, եւ պաշտօնական յետս կոչումի մը ենթարկէ իր 29 յունիս 1992-ի յայտարարութիւնը, բառ առ բառ, ամբողջութեամբ:

Որովհետեւ, եթէ ո՛րեւէ թշնամի սպառնալիքի տակ կը պահէ Հայաստանի նախագահը, այս վերջինը պէտք է քաջ գիտնայ որ անխորտակելի եւ անվերապահ պաշտպան մը ունի մեր երկիրը եւ, հետեւաբար, ինքը: Հայոց շահերու այս գերագոյն պաշտպանը, անշուշտ, Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնն է, որ այս կամ այն ձեւով, ամէն գնով, պիտի փրկէ հայրենիքը ու զայն ամբողջացնէ:

Ատոր վստահ թող ըլլայ, Հայաստանի նախագահը:

Հայդուկ Շամլեան

27 Յուլիս 1992

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ