Հոկտեմբերյան-Թրակիա հայկական Միջանցքը

. Այսօր [29.07.2021], Հայաստանի գործադիր իշխանութեան պետը պաշտօնական յայտարարութիւն մը կատարեց, որու մէջ ըսաւ յատկապէս հետեւեալը՝ «իմաստ ունի դիտարկել հայ-ադրբեջանական սահմանի ողջ երկայնքով ռուս սահմանապահների հենակետերի տեղակայման հարցը (…) այս թեման պատրաստվում ենք քննարկել մեր ռուսաստանցի գործընկերների հետ» :

Այս խօսքերով, Փաշինյանը այլեւս բացէ ի բաց կը յայտնէ որ անդրադարձած է, թէ՝ ինք պարզապէս արեւմտեան ուժերու խամաճիկն էր: Թէ՝ իր վարչակարգը չարաչար շահագործեցին միայն Եւրոպան եւ ԱՄՆ-ն, ապա զինք լքեցին, իրենց ՆԱՏՕի գազան շունին դունչին մէջ: Ուրեմն հիմա, նա իր յոյսը կտրած է, անոնցմէ:

Յանցանքը կը մնայ անշուշտ աններելի: Արցախը եւ հազարաւոր կեանքեր կորնսցուցինք, թուրք զօրքերը ներխուժած են Հայաստան: «Ոհ, հիմա հասկցա՜յ… oups… sorry» ով մը, չի կրնար սրբուիլ ամէն բան:

Բայց դեռ Հայաստանի մէջ կան՝ «արեւմտամետ» հայեր, խմբակներ… Անշուշտ թէ սփիւռքի մէջ ալ կան հայ ծագումով օտարներ, որոնք կ’երազեն թէ Հայաստանի պիտի անջատուի Ռուսաստանէն եւ միանայ Արեւմուտքին, սակայն դա այդքան ալ կարեւոր չէ: Եւ գոնէ, աւելի բնական է, քան թէ հայաստանցիներու – եւ թերեւս նոյնիսկ որոշ արցախցիներու… – արեւմտապաշտ ցնորքին:

Ուրեմն, տեղի ունեցած Հայոց Մեծ Աղէտէն ետք իսկ, դեռ՝ կարիքը կայ խօսելու այս մասին… Բացատրութիւններ տալու… Ամենատարրական, ակնյայտ, անվիճելի իրականութիւնը՝ տակաւին, հիմնաւորումներով եւ փաստարկներով պարզաբանելու:

Լաւ… Եալլա, ուրեմն:

. Այն խօսքը թէ, չգիտեմ ինչ պատճառներով, թրքական յարձակումի սկիզբէն ի վեր Ռուսաստանը «չի ուզում» միջամտել ի նպաստ Հայաստանին, էական մակարդակի մը վրայ՝ անտրամաբանական է:

Քանզի դա նշանակում է, թէ Ռուսաստանը յարմարած է ՆԱՏՕի վերջնական յաղթանակին՝ ի՛ր դէմ: Ռուսաստանի դէմ: Իր հայաթում:

Այս հիմնական տրամաբանութեան հիման վրայ, խնդիրը այն չէ ուրեմն, որ Ռուսաստանը «չի ուզում» Հարաւային Կովկասի մէջ Թուրքիոյ միջոցաւ ՆԱՏՕի վճռական առաջխաղացքը կասեցնել:

Այլ՝ չի կարո՛ղանում:

Մինչ, առաջին հերթին մեզի համար, այս ճակատագրական նիւթին մէջ ծայրագոյն մղձաւանջը, լրիւ աղէտալի տուեալը՝  Ռուսաստանին ուզելը կամ չուզելը չէ. այլ՝ չկարողանալը:

. Թուրքերը՝ Ադրբեջան-Նախիջեվան միջանցք են պահանջում:

Իսկ Փանթուրանիզմի հետ խնդիր չունի՞՝ Ռուսաստանը:

Մէկդի դնելով Հայաստանը, բացառապէս ի՛ր, Ռուսաստանի ազգային շահերի տեսանկիւնից, Փանթուրքիզմը ծայրագոյն սպառնալիք չէ՞՝ Ռուսաստանի համար:

Իսկ արդի իրականութեան մէջ, Փանթուրքիզը՝ ռուսական կայսրութեան դէմ հեռաւոր բախումի մը փառաւոր օսմանեան յաղթանակն չէ, միայն: Այլ նաեւ, Արեւմուտքի որոշիչ ներթափանցումն է, ՆԱՏՕի վճռական առաջխաաղցքը, ռուսատեաց քաղաքակրթութեանց անդառնալի տեղաւորումը՝ այլեւս ուղղակի, Ռուսաստանի դրան առջեւ: Իր առաջապահ վերջին դաշնակիցը, ծայրագոյն պոստը, ռազմական դիրքը հանդիսացող՝ Հայաստանի արդէն իսկ անկումով: Իսկ հիմա, լրջօրէն ուրուագծուող՝ դրա անէացումով:

Բախումը ՆԱՏՕի եւ Ռուսաստանի միջեւ է:

Ադրբեջանը, ինչպէս որ Հայաստանը, ոչինչ են այլեւս, աշխարհա-քաղաքական  պատերազմի այս վերջին փուլին մէջ:

Այդ միջանցքի բացումը, Արեւմուտքի coup de grâceը կը հանդիսանայ Ռուսաստանի համար:

Ի դէպ, նոյնպէս, Պարսկաստանը բան չունի՞ ասելիք: Բան չունի՞՝ անելի՛ք: Կանխելու համար թրքական այդ ծրագրի իրականացումը:

Նոյն Թուրքիան, որ ի միջի այլոց Սուրիոյ մէջ, որպէս ՆԱՏՕի գործօն անդամ, Իրանի ռազմական ուժերու դէմ բախումի մէջ է:

Աւելի էական մակարդակի մը վրայ, Իսլամական աշխարհի երկու թշնամի բեւեռներու ծայրագոյն բաղադրիչներուն՝ Շիա Իրանը, խնդիր չունի՞ որ իր հիւսիսային լրիւ սահմանին ամենամօտը, այդպէս տեղաւորուի Սուննի աշխարհի ամենազօրեղ պետութիւնը (անցամ մը եւս, վերջին պատերազմէն սկսեա, այժմ ու այսուհետեւ հիմնական նիւթը, ուղղակի՝ Թուրքիան է…) :

Մինչ արդէն Արցախի հարաւային ամբողջ հատուածին լրիւ վերատիրանալով, թուրքերը Պարսկաստանի հետ ուղղակի սահման մը, երկա՜ր ճակատ մը բացին, արդէն իսկ: եւ Պարսկաստան ալ այդտեղ պարտուեցաւ, դեռ աւելի տկարացաւ, աւելի խոցելի դարձաւ:

Անշուշտ այս բոլոր բացատրութիւններուն լոյսին տակ, պարզապէս զուգադիպութիւն մըն է միայն, չէ՞, որ այդքան կատարելագործուած իսրայելեան զինամթերք գործածեցին թուրքերը, Արցախը գրաւելու համար…

. Իսկ հայերն ալ, այս ամէնուն մէջ, պէտք է որ պարզապէս, լաւ հասկանան՝

Այո՛, կարող է որ դեռ գոյանայ իրավիճակ մը, ուր Արեւմուտքը օգնէ Հայաստանին: Մէյ մը որ Ռուսաստանի հաշիւը մաքրէ: Եւ Պարսկաստանն ալ լրիւ ծունկի բերէ, ինչպէս որ ըրաւ բազմաթիւ այլ երկիրներու պարագային,  Միջին եւ Մերձաւոր Արեւելքի եւ հիւսիսային Ափրիկէի մէջ:

Այն ատեն ի՛նչ լաւ կ’ըլլայ, չէ՞, արեւմտեան Սփիւռքի հայեր: Իմ ախպարներս: Ա՜խ-պարներ…

We would get the best of both worlds, չէ՞ մը !

Սակայն ատիկա կը նշանակէ, թէ՝ Ռուսաստանի տեղ, անոր փոխարինող, Հայաստանի նոր դաշնակիցը պիտի ըլլայ… Թուրքիան:

Ասիկա, հաճիք, բոլոր հայ գլուխներուն մէջ՝ թող մտնէ: Ամենահաստ ղաֆաներուն մէջ իսկ՝ թող այլեւս տեղաւորուի:

Հայաստանի Եւրոպան՝ Թուրքիա՛ն է:

Յատկապէս Անդրկովկասի կապակցութեամբ, Արեւմուտքի ներկայացուցիչը՝ Թուրքիան է:

Միակ ու բացառեալ, բառին բոլոր իմաստներով՝ անշրջանցելի կապը, Եւրոպա/ ԱՄՆի եւ Հայաստանի միջեւ՝ Թուրքիան է:

Այժմ արդէն, կարելի է նոյնիսկ հաստատել որ, թրքական շրջանային բաղադրիչ Ադրբեջանի շնորհիւ՝ Անդրկովկասի մէ՛ջ, արդէն իսկ տեղաւորուած Արեւմուտքը, Թուրքիա՛ն է:

* * *

Եւ ոմանք, դեռ կ’երեւակայեն թէ Հայաստանը կրնայ Եւրոպական Միութեան անդամ դառնալ:

Լաւ, անոնց համար այլեւս ուրեմն պէտք է գծագրութիւններ կատարել, «leur faire un dessin» ինչպէս կ’ըսեն: Որպէսզի – թերեւս -հասկնան..

Ուրեմն, այդ հայերը թող բարեհաճին նայիլ, մէկ հատ միայն, նայիլ՝ քարտէզի մը:

Այս յօդուածին ամենավարը՝ մէկ հատ մը կայ, իրենց տրամադրութեան տակ: Ակնոց գործածողը, կրնայ նոյնիսկ ակնոցը հանել եւ նայիլ, եւ պէտք է որ յստակ ըլլայ թէ ինչ կ’ըսուի այստեղ…

Եւրոպայի եւ Հայաստանի միջեւ, քարտէզի վրայ կարծես թէ… բաւական խոշո՜ր բան մը կայ, չէ՞:

Ոմանք զայն կը բաղդատեն շան գլուխի ձեւին հետ: Հա… Բայց պէտք է որ հսկայան շուն մը պատկերացնել…  Չիհուահուայի գլխու մասին չենք խօսիր կոր…

Հա, բա՛յց… պիտի ըսեն ոմանք… Եւրոպան միայն աշխարհագրութիւն չէ, այլ… ինչ-որ վերացական վեհ բաներ… (այդ խոշո՜ր-խոշոր, զգլխիչ բառերն ալ՝ շատ մեծ են, ինծի համար… ես այդքան բարձրներէ՜ն թռչողը չեմ… իրաւասու չեմ զգար զանոնք արտայայտելու… հայ ծագումով ֆըղղանսացինեղուն հարցուցէք, անոնք յատկապէս լաւ գիտեն գործածել այդ ֆախֆախալը բառամթերքը…)

Լաւ, թէկուզ – գոնէ տեսականօրէն – Եւրոպան զուտ աշխարհագրական իրականութիւն մը կրնայ չըլլալ, եւ ոմանք  կ’ուզեն զայն սահմանել քաղաքակրթութեան – կամ պատմական –չափանիշներով, սակայն շօշափելի իրականութեան մէջ, սահման մը կայ՝ աշխարհագրութիւնը անտեսելու:

Այդ ըմբռնողութեամբ, Հայաստանը ուրեմն պիտի միանայ Եւրոպական Միութեան, հսկայական Թուրքիոյ… «վրայէ՞ն  ցատկելով»: Արտայայտութեան փոխաբերական ե՛ւ տառացի իմաստներով, դա ակնյայտ անկարելիութիւն մըն է:

Այդպիսի մէկ հատիկ անդամ կա՞յ, այդպէս կոչուած «Եւրոպական Միութեան» մէջ… Խօսքը ծովի, ջուրերու մասին չէ, հա՞… Այլ Հայաստանի եւ ամենամօտ եւրոպական երկրին միջեւ՝ արեւելեան ցամաքամասի խոշոր, քարտէզին վրայ՝ մաստիֆ շունի մը գլխուն ձեւով, ուրիշ երկիր մը կայ, երեւի: (Որ, ի դէպ, սոսկալի ակռաներ ալ ունի… Եւ կը սիրէ զանոնք գործածել… Իր արեւմտեան տէրերն են, որ առաւելաբար կը հաջեն միայն… Իր դերը՝ խածնել է: Բզկտել:)

Գոնէ աշխարհագրական խոչընդոտը վերացնելու համար, պէտք է որ ուրեմն Հայաստանն ալ միջանցք մը ուզէ, անյապաղ պահանջէ՝ Արմաւիրի արեւմտեան ծայրամասէն մինչե՜ւ Արեւելեան Թրակիայի սահմանը Յունաստանի հետ:

Թուրքիոյ լրիւ հորիզոնական լայնքին երկարող այդ հայկական Միջանցքին անունն ալ կը դնենք՝ Դէպի Եւրոպա՜:

Բայց լրջօրէն, Եւրոպական Միութիւնը ինչպէ՞ս պիտի մերժէ, որ՝ Թուրքիան դառնայ նրա անդամ, բայց ընդունի Հայաստանի անդամակցութիւնը իր այդ ինքնահաւան – եւ արդէն լայնօրէն ձախողած, քայքայուած – ակումբին մէջ:

Աւելցնենք որ Հայաստանի բնիկ հայերի համար, իրենք իրենց որեւէ առումով «եւրոպացի» համարելը, մասնաւորապէս խղճալի խաբկանք մըն է: 

Ստորակայութեան բարդոյթ մը, այն աստիճանի՝ ծանր, որ համազօր է մարդուս համար ինքն իր ինքնութիւնը ժխտելու, ինքն իր էութիւնը դրժելու, ինքզինք ուրանալու: Ինքզինք ատելու:

Խոշոր, հաստ շարֆ մը իրենց վիզերուն շուրջ փաթաթելով, երեւանցիները նոյնքան եւրոպացի կը դառնան, որքան եւրոպացի դարձան՝ թուրքերը, երբ որ Աթաթուրքը նրանց արգիլեց ֆես կրելը, պարտադրելով նրա փոխարէն՝ béret գործածել…

* * *

Ոչ ԱՄՆ-ն, ոչ ալ Եւրոպան, կրնան ուղղակի տիրապետող ներկայութիւն դառնալ Հայաստանի անմիջապէս շուրջ, Հայաստանի մէջ:

Անոնք այդտեղ կրնան միջամտել, տեղաւորուիլ, իշխել, միմիայն՝ Թուրքիոյ միջոցաւ: Թուրքիոյ ընդմէջէն: Թուրքիոյ շնորհիւ:

ՆԱՏՕի անդամ, բոլոր մակարդակներու վրայ շրջանային գերհզօրութիւնն, ԱՄՆի եւ Եւրոպայի պաշտօնական ու միակ ներկայութիւնը այդ ամբողջ տարածաշրջանին մէջ, Կասպից Ծովէն մինչե՜ւ Պոսֆօրի եւրոպական ափը՝ Թուրքիա՛ն է, Հայաստանի  Արեւմուտքը: Բառին քաղաքական, աշխարհա-քաղաքական, ռազմական  եւ տնտեսական իմաստներով: Նաեւ, տառացի իմաստով:

Հայաստանի համար, Եւրոպա = Թուրքիայ:

* * *

Ուրեմն Հայաստանի համար, ընտրութիւնը՝ Թուրքիոյ եւ Ռուսաստանի միջեւ է:

«Երկու թելի վրայ խաղալը»՝ այլընտրանք չէ: Պարապ ու անիմաստ խօսք է: անկարելի ու անհնար է, այս պարագային:

Համաշխարհային ծայրագոյն բախումի հիմնական կողմերի, մոլորակին երկու թշնամի բեւեռների մասի՛ն ենք խօսում:

Այսօր, օրինակի համար՝ Քանատա՛ն իսկ չի կրնար այդպիսի լարախաղացութիւն կատարել:

Հայաստա՞նը պիտի կարողանայ…

. Նոյնպէս՝ «ո՛չ մէկը, ո՛չ միւսը» կեցուածքն ալ, այլեւս կատարեալ խելագարութիւն է: Այդ ալ դատարկաբանութիւն է: Հիւանդագին անգիտակցութեան կը վերաբերի միայն: Գործնական գետնի վրայ, նշո՛յլ մը իսկ իմաստ չունի: Կախաղանի արարողութեան ամենավերջին պահին, կախուողին վերջին ճիչն է:

Այսօր, օրինակի համար՝ Քանատա՛ն իսկ չի կրնար ձգտիլ այդպիսի ինքնագլուխութեան, բացարձակ ինքնիշխանութեան:

Հայաստա՞նը պիտի կարողանայ…

Օգտակար կ’ըլլայ նաեւ յիշելը որ այս պահուն, տարրական չափով բաւարար բանակ մը իսկ չունի, կարծեցեալ դարձած այս երկիրը:

. Վերեւ պարզուած տարրական ըմբռնողութեան հիման վրայ է, որ ամէն հայ պիտի դիրքորոշուի:

Բայց արդէն, ներկայ դրութեամբ, մեր խնդիրը շատ աւելի անմիջական, ծանր եւ մտահոգիչ է…

Այժմու կացութեամբ, ընտրութի՛ւն իսկ չէ մնացած:

Կամ Թուրքիոյ ծոցի պիտի մտնենք, կամ… ունայնութիւն:

.  Արդարեւ, 2018-ի «Հայաստանի Գարունէն» ի վեր, այժմու մեր վիճակին մէջ, այլեւս նոր, էական, արդարացի մտահոգութիւն մը կայ:

Այն, որ Ռուսաստանը ԱՆԿԱՐՈՂ է, անզօր է՝ կասեցնելու ՆԱՏՕի ռազմական առաջխաղացքը, Հարաւային Կովկասի մէջ:

Ինչ որ կը նշանակէ Հայաստանի յանձնումը՝ Թուրքիոյ:

Հա, այսինքն՝ Եւրոպային…

 . Հայաստանի վրայով միջ-թրքական որեւէ «միջանցք»ի մասին՝ ո՛րեւէ ստորագրուած փաստաթուղթ գոյութիւն չունի: Ոչ մէկ:

Կայ, բայց, գաղտնի՞ է…

Անգամ մը եւս, գոնէ նշոյլ մը տրամաբանութիւն անհրաժեշտ է, նոյ՛նիսկ դաւադրական տեսութիւնների պարագային: Տրամաբանական նուազագոյն հիմք մը:

Եթէ այդպիսի փաստաթուղթ մը գոյութիւն ունենար, ինչո՞ւ զայն մէջտեղ պիտի չհանէին թուրքերը !!

Հա, չէ… Կայ համաձայնութիւն, բայց ոչ գրաւոր…

«Բանավոր պայմանավորվածություն»ներու վերաբերեալ, որեւէ պարագայի,

ո՛րեւէ վարկած կարելի է երեւակայել:

Այս նիւթին մէջ սակայն, դա էլ՝ կը հակադրուի տարրական իսկ տրամաբանութեան:

Այո, վստահաբար այդ վարկածը գործածելու են, թուրքերը… Դա, հաստատ:

Բայց ինչո՞ւ 09 Նոյեմբեր 2020-ին ստորագրուած, հրադադարի գրաւոր փաստաթուղթին մէջ պիտի չներառէին, չգրէին՝ այդ: Ինչո՞ւ թուրքերը պիտի չպնդէին որ՝ գրուի, այդքան հիմնական կէտ մը…

Երբ որ, եթէ այդ փաստաթուղթը չստորագրուէր, իրենք պիտի արդէն հեշտօրէն անհետացնէին լրիւ Արցախը: Եւ ՆԱՏՕն պիտի կանխէր ռուսական ռազմաբազայի մը տեղաւորումը, Ադրբեջանի մէջ:

Մի բան էլ ասեմ, զո՛ւտ մասնագիտական՝ ամենահիմնական օրինական կանոնն է որ՝ բանաւոր համաձայնութիւն մը չեղեալ է, դրա մասին վկայութիւն մը իսկ, անգոյ կը համարուի, երբ որ դա հակադրւում է գրաւոր համաձայնագրի մը: Իսկ այստեղ, փաստաթութղի բովանդակութիւնը ջինջ վճիտ է՝ խնդրոյ առարկայ նիւթի մասին Ադրբեջան-նախիչեւան «միջանցք», նոր կառուցուելիք ճանապարհ՝ ՉԸ-ԿԱՅ:

Աւելցենք որ 09 Նոյեմբեր 2020-ի հրադարարի համաձայնութեան հիման վրայ, 11 Յունուար 2021-ին՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի գերագոյն ներկայացուցիչները համատեղ պաշտօնական յայտարարութիւն մը ստորագրեցին եւ հրատարակեցին:

Անոր մէջ, նոյնպէս, Ադրբեջան-Նախիջեվան «միջանցք»՝ չկայ:

Առ ի տեղեկութիւն/յիշեցում՝ Փաշինյանը, մի քանի անգամ, հաստատեց որ որեւէ այդպիսի «միջանցք», նիւթէ դուրս է: Այսօր իսկ, նա կրկնեց եւ վերահաստատեց այդ դիրքը:

Կը մնայ սակայն որ Ռուսաստանն ալ, հրապարակային կըրպով, նոյն հաստատումը բարեհաճի կատարել… Թէ ոչ, թող չզարմանայ ուրեմն որ հակա-ռուսական հակումներ կը զարգանան, Հայութեան մէջ…

. Վերոյեշեալ,  09 Նոյեմբեր 2020-ի հրադադարի փաստաթուղթին հիման վրայ,  ուրեմն՝ միջանցք չի լինելու:

Եւ հետեւաբար, լինելու է՝ նորից – լայնածաւալ – պատերազմ:

Կայ սակայն – թէական – կարելիութիւն մը, որ գոյանայ համաձայնութիւն՝ այդ միջանցքի կապակցութեամբ:

Այդ,  լինելու է միայն այն պարագային, որ վերադառնանք խաղաղութեան դաղնագրի «Քի Ուէսթ»ի տարբերակի: Զոր ընդունած էր Ռոբերտ Քոչարայնը, բայց մերժած էր՝ այժմու Ալիեւին հայրը:

Այս մէկը, եթէ դարձեալ դառնայ հնարաւորութիւն, ամենայն հաւանականութեամբ՝ կը ստորագրէ Փաշինյանը: Եւ մեծաթիւ ու բազմատեսակ հայեր, այլեւս խնդիր չեն ունենար դրա հետ:

Այսինքն՝ ԼՂԻՄ-ի սահմաններով, թուրքերի կողմէ ընդունուած՝ Արցախ; կը հրաժարինք մնացեալ Արցախէն;  խաղաղութեան դաշինք կը կնքուի; եւ կ’ունենան իրենց այդ միջանցքը:

Եւ այդպէսով… իրօք «պարապ տեղ» է որ, անցեալ տարուայ աշնան, բազմահազար նոր զոհեր տուած կ’ըլլանք:

* * *

Այսօր, 29 Յուլիս 2021ին, այդ յօդուածին սկիզբը նշուած Հայաստանի կառավարութեան պաշտօնական  յայտարարութեան մէջ, հաստատուած է հետեւեալը՝  «ո՛չ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության 9-րդ վերաբերելի կետում, ո՛չ  հունվարի 11-ի հայտարարության մեջ չկա որևէ «միջանցք» արտահայտություն կամ սահմանում. (…) Նախկինում բազմիցս ասել եմ, որ Հայաստանը չի քննարկել, չի քննարկում և չի քննարկելու միջանցքային տրամաբանության որևէ հարց: »

Այս մասնայատուկ նիւթին կապակցութեամբ, կուլ տալով զզուանքի եւ գարշանքի – արդարացի – զգացումները Հայաստանի այժմու դժոխածին վարչակարգին նկատմամբ, Ընդդիմութիւնը պէտք է որ պաշտօնապէս իր զօրակցութիւնը յայտնէ՝ օրուայ կառավարութեան: Նորընտիր Ազգային Ժողովի միաձայն բանաձեւի մը որդեգրումով եւ հրապարակումով:

Այս պատգամը ուղղուած կ’ըլլայ՝… բոլորին: Ներառեալ, Ռուսաստանը:

Հայոց ազգային ուժերը, ցարդ, չկարողացան ձերբազատուիլ այս անիծեալ վարչակարգէն: Հետեւաբար՝ այս պահին գոնէ, այս նիւթին կապակցութեամբ, նրանք ստիպուած են այս ճիգը կատարելու: Որքան որ ալ ցաւագին լինի: Նոյնիսկ, գերմարդկային: Այդպէս է, Հայ Ազգի նկատմամբ վեհագոյն Հաւատքը:

Մեր ներքին, ընթացիկ պատերազմին վերաբերող նկատառումներով, չանէացնենք՝ այդ նուազագոյնը իսկ, որ դեռ մնաց: Առանց որուն, որեւէ հիմք չի մնար՝ որեւէ յոյսի:

Մ. Հայդուկ Շամլեան

29 Յուլիս 2021

Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք 
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց 
Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն 
Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք