Ցտեսութիւն, Վաչիկ

Ողբացեալ Վաչագան Աբրահամյան/ Շուշիի «Ձյաձ Վաչիկ»ի  յիշատակին

Չափազանց դժուար է սիրելի անձի մը մահուան անմիջապէս յաջորդող օրերուն իր մասին գրել: Մի քանի տողը մէկ, մատներս պիտի դողդղան, աչքերս պիտի պղտորին ապա յորդին, մի քանի անգամ պիտի ստիպուիմ կանգ առնել եւ պահ մը ետք միայն պիտի կարենամ – թերեւս – շարունակել:

Սակայն պարտաւոր եմ այս երկտողը գոնէ գրելու: Արդէն շատ առիթներ եղան որ թերացայ, փախուստ տուի, ուժն ու քաջութիւնը չունեցայ բան մը գրելու՝ մեզմէ այս աշխարհէն  բաժնուած աննման անձերի մասին, սիրտ խորտակող, ահաւոր կորուստների մասին – թող ներեն զիս անոնց հարազատները (սակայն գոնէ ջահել ննջեցեալների ընտանիքները թող հասկանան՝ եթէ այսքան դժուար է գրել հոգեհարազատ մեծացած մարդու մահուան մասին, ո՞նց հնարաւոր է, եւ… ի՞նչ ասելու համար, երեխայի պարագային…) –  :

Շատ կը սիրէի Վաչիկը: Անշուշտ տակաւին կը սիրեմ, ընդմիշտ սիրելու եմ զինք, սակայն գիտենք որ նոյնը չէ… Եւ ո՞նց կարելի էր այդ մարդը չսիրել…

Ազնիւ ու բարի, աշխատասէր եւ պարտաճանաչ, բծախնդիր, խղճամիտ, պարկեշտ եւ ճշմարտախօս, անշահագրգիռ, նուիրուած եւ հաւատարիմ, բոլոր այն տարիների ընթացքին ուր առանձնաշնորհը ունեցայ իր մտերիմ ընկերը դառնալու, իր կողմէ ո՛չ մէկ սխալ խօսք, ո՛չ մէկ թերացում կամ նուազագոյն չափով իսկ սխալ մի արարք չեմ լսած կամ տեսած, ո՛չ մէկ: Այս աշխարհում, քանի՞ անձերի մասին կարող էք այսպիսի հաստատում կատարել…

Գիտենք թէ յատկապէս Շուշին, որպէս քաղաք եւ իր բնակչութեամբ, ըսենք… այլազան… դիմագիծներ ունի: Վաչիկը, որպէս ամենահին ժամանակներից բնիկ Շուշեցի (քաղաքում մի պատուական տոհմի անդամ, ներկայացուցիչ), ընդհանրապէս Հայութիւնը եւ ի մասնաւորի Շուշին բնորոշող էական բարիութեան զուտ մարմնաւորումն էր:  Ոչ թէ միամիտ կամ անմիտ բարիութեան, ոչ: Եթէ ան նկատէր – եւ շատ արագ կը նկատէր – որ դիմացինը իր նման լիովին հարազատ, մաքրամաքուր եւ անկեղծ չէ, անոր նկատմամբ նորէն ալ կը մնար քաղաքավար ու սիրալիր, որ պէտք լինէր՝ կ’օգնէր անոր ալ, սակայն… ոչ աւելի: Իմ հետս, չգիտեմ եթէ արժանի էի, սակայն Վաչիկը երբեք բաւարարուած չէր սովորական ծառայասիրութեամբ, թէկուզ իր պարագային այդ սովորականը արդէն իսկ անսովոր էր: Ան անվերջ կ’ուզէր աւելին ընել, առիթ կ’ուզէր, կը փնտռէր աւելին ընելու, միշտ մտահոգ՝ որ բաւարար չէր կատարածը, մինչ արդէն արտակարգ չափանիշներով ճարտար, կարող, հնարամիտ եւ օգտակար իմ ընկերս էր:

Պարտականութեան գիտակցութիւնն ու պարտաճանաչութիւնը կատարեալ էին: Միշտ առաջինը՝ դիրքի վրայ – միշտ լայն ժպիտը դէմքին կը ներկայանար իր պաշտօնին, կը ձեռնուէր ամէնին հետ, վստահ կ’ուզէր ըլլալ որ իր գիշերային բացակայութեան հարց չի գոյացել, ամէն բան նորմալ է ընթացել, լոխ լաւ ա եղել… – , կը մեկնէր միայն երբ որ վստահ էր թէ իր ներկայութեան եւ գործին կարիքը չկայ: Երբ որ, աշխատանքի երկար օրուայ աւարտին, քէֆի եւ հաճոյքի պահ ստեղծուէր, ինք ժպտելով, մեղմօրէն հրաժեշտ կ’առնէր, ներողութիւն խնդրելով որ պիտի չմնայ: Թէեւ այդ պահերուն անգամ, տուն կ’երթար միայն իր «պարտականութիւնը»  կատարելէ ետք, Արցախի ամէնաընտիր տնական արաղի առատաձեռն հայթայթումով (որմէ մէկ կաթիլ անգամ ինք չէր օգտագործեր, ինչպէս որեւէ այլ ոգելից ընպելիքէ, երբեք եւ որեւէ առիթով, որքան որ ալ պնդողներ լինէին պատահական սեղանի մը վրայ ուր կրնար գտնուիլ, ընդհանրապէս թիկունքս պահելու համար… Իր աննման ու տեւական, քաղցր ժպիտով մեղմօրէն կը մերժէր, ուրիշներու բաժակները կը լեցնէր) :

Ինքն իրմէ առաջ, միշտ ուրիշներին է որ կը մտածէր, կը հոգար, Վաչիկը: Ամէն անձ որ զինք կը ճանչնար, զինք կը յարգէր, կը սիրէր: Ամէն անգամ որ մէկը մի բանի կարիքը ունենար, իրեն կը դիմէր: Եւ ան բոլորին կը հասնէր, բոլորին խնդիրները – մեծ կամ տարրական – կը լուծէր անպայման: Ոչ մի բան «ականջի ետեւ չէր նետեր», կը լսէր, հոգ կ’ընէր, իր կարելին – եւ աւելի՛ն – կը կատարէր:

Մեր յարաբերութիւնը հասած էր մակարդակի մը, որ կարծես ան միտքս կը կարդար, առանց որ մի խօսք անգամ ըսած ըլլամ,արդէն կը գիտնար թէ ինչ եմ ուզում, եւ կը կատարէր: Դէմքիս հեռուներէն նայելով կը գիտնար նաեւ թէ ինչ տրամադրութեան մէջ եմ. երբ զիս ուրախ տեսներ, իր ալ դէմքը անմիջապէս կը լուսաւորուէր. թէ որ մի քիչ մտազբաղ տեսնէր, ինք ալ յանկարծ մտահոգ , յօնքերը կիտած կը մօտենար, ցած ձայնով հարց կու տար թէ խի՞ էդպէս եմ լի, էդ ի՞նչ է պատահել, ինք ի՞նչ կարող է անել որ խնդիրը լուծուի, տրամադրութիւնս բարելաւուի:

Անհրաժեշտ է նաեւ այստեղ յիշատակել Վաչիկի սրամտութիւնը: Շատ նուրբ, միշտ իմաստալից, իմաստուն, ինքնատիպ սրամտութիւն մը, զորս ան կ’արտայայտէր խնայողութեամբ, պատշաճ առիթներով եւ իր մտերիմ անձերի առջեւ միայն: Այս տեսակի սրամտութիւնը անսովոր խելացութեան նշան է, ինչպէս նաեւ ներքին ուժի: Եւ ան երբեք չկորսնցուց իր այդ իւրայատուկ յատկանիշը: Մինչ արդէն երեք տարիներէ ի վեր անդադար ցաւերու մէջ էր, ահաւոր ու անհասկնալիօրէն անդարմանելի վէրքեր ունէր, տեւապէս կը տառապէր, սակայն երբեք այդ մասին չէր խօսէր, յայտնի չէր ըներ: Կ’աշխատէր, եւ կ’օգնէր ուրիշներուն: Ժպիտը միշտ դէմքին, եւ առանց առիթ փախցնելու նուրբ սրամտութիւն մը ընելու, շրջապատի կորովը բարձրացնելով:

Կ’ասեն թէ անփոխարինելի մարդ չկայ, սակայն միշտ ել այդպէս չէ: Անձնական կորուստէն ետք, անոր մահը նաեւ շատ մեծ կորուստ է Հայութեան համար, Արցախի եւ Շուշիի համար, Նարեկացի Արուեստի Միութեան համար:

Մնալու համար մեր իրաւասութեան մէջ՝ ես, Այտան, Տեսիլն ու Պատրոյգը, ահաւոր կսկիծով ոչ միայն կը սգանք մեր ընտանիքի անդամ դարձած բացառիկ անձի մը մահը, այլ նաեւ գիտակցում ենք թէ կորսնցուցինք Շուշիի Արամ Մանուկեան Ճամբարի սիւներից մին:

Երկար ժամանակ առաւ մինչեւ որ կարողացայ այս գրութիւնը իր աւարտին հասցնել… Անշուշտ թէ անբաւարար է ներկայացնելու համար այս բացառիկ մարդը, որ այլեւս մեր հետ չի լինելու այս աշխարհում…

Վա՜յ Վաչիկ, վայ… Զիս, մեզ թողեցիր, գնացիր… Հիմա ես ո՞նց եմ վերադառնալու Շուշի, ուր ալ դուն չկաս… Կու գանք, անշուշտ… սակայն այլեւս մի բան պակաս է լինելու…  նոր ու յաւելեալ դատարկութիւն մը եւս, այդտեղ, տարիների ընթացքին անհետացած բազմաթիւ – արտակարգօրէն մեծ թիւով -, մեզանից հեռացած միւս բոլորի շարքին… Շուշիի նոր փլատակ մը եւս, սրտիս վրայ… բայց Շուշիի մէջ փլատակներն ալ կ’ապրին, կը շնչեն, բոյսերով եւ ծաղիկներով կը ծածկուին…

Իսկական, հարազատ, ընտիր ու բարի ընկերս էիր, եղբայրս էիր… Քեզ շատ, շատ, անվերջ պիտի կարօտնամ… Աստուած քեզ դիմաւորեց Յաւերժական Լոյսերու մէջ… այո, արցունքներուս ընդմէջէն, պայծառ երկնքին մէջ լաւապէս տեսայ ինծի ուղարկած քո սպիտակ նշանը… երեւի նորէն մտահոգ ես իմ տրամադրութեամբս….

Պիտի շարունակեմ ամէն ջանք թափել որ արժանի լինեմ որ ես ել, երբ որ պահը հասնի՝ այդտեղ, դրախտի այդ բարձրագոյն  ոլորտին մէջ, քու մօտդ հասնիմ: Բարով երթաս, եւ առ այժմ:

Հայդուկ Շամլեան

03 սեպտեմբեր 2016

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ