Հայաստանը արժանի չէ ՀՅԴ-ին

Այս պահին [Մարտ  2021] յայտարարուածը այն է թէ՝ ՀՅԴաշնակցութիւնը պիտի չմասնակցի Հայաստանի յաջորդ ընտրութիւններուն: Այսինքն՝ հակա-ազգային հոսանքներուն դէմ, նա իր յարատեւ պայքարը պիտի շարունակէ, սակայն դաշնակցական թեկնածուներ պիտի չներկայացնէ: Ասիկա շատ լաւ, առողջ, ողջունելի կեցուածք մըն է:

[ Այժմէականացում/Ապրիլ 2021 ՝ սփոփանքով կը նկատենք, որ ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն Ժողովի հրապարակած 18 Ապրիլ 2021 թուակիր յայտարարութիւնը, տակաւին չի հաստատում որ այս Կուսակցութիւնը, ուղղակի՝ իր դրօշին տակ, թեկնածուներ պիտի ներկայացնէ ընտրութիւններին: ]

1991-ի նախագահական ընտրութիւններու իր ստացած 4% ձայներէն ետք, արդէն, երանի թէ Դաշնակցութիւնը մէյ մըն ալ չմասնակցէր այդտեղ որեւէ ընտրութեան: ( Եւ այս կարծիքը այդ օրերէն ի վեր է, որ բազմիցս յայտնած է ստորագրեալը, եւ ոչ թէ միայն հիմա: )

* * * * *

Ի դէպ, անգամ մը եւս պարզաբանենք եւ որքան որ պէտք է կրկնենք, քանի որ էական նիւթ է, փաստարկը անհերքելի է, մինչ որոշ գլուխները՝ կամ դատարկ են, կամ ալ շատ, շատ հաստ:

1991-ին ոչ Քոչարյան կա՜ր, ոչ ալ Սերժ Սարգսյան… Ժամանակագրութեան հիման վրայ, առարկայական անկարելիութիւն մըն էր, որ Հայաստանի մէջ անոնց հետ համագործակցած ըլլար Դաշնակցութիւնը…

Ուրեմն, այն ատե՞ն, ինչու՝ Անդրկովկասի «յան» մականունով այդ տարօրինակ արարածները, չորս տոկոսէն աւելի քուէներ չտուին ՀՅԴ-ին…:

Յետագային, ՀՅԴ-ն մաս չէր կազմեր ղարաբաղցիներու իշխանութեանց, եթէ ՆԱԽԱՊԷՍ, եթէ անոնց Երեւան գալէն տարինե՜ր ԱՌԱՋ, զայն մերժած չըլլար Հայաստանի ժողովուրդը: Ապա, զայն այդտեղ չքայքայէր ԼիւնՏիւն Պէյը:

Ասիկա ժամանակագրական տուեալ է: Ժամանակի ընթացքին հիման վրայ՝ անժխտելի իրականութիւն է:

Վերոյիշեալ նախնական վիճակին մատնուելէն ետք, ՀՅԴ-ն ուրիշ այլընտրանք չունէր: Կամ՝ – որպէս կառոյց – ետ դուրս կ’ելլէր Հայաստանէն, կամ՝ կը համագործակցէր ղարաբաղցիների վարչակարգերուն հետ: ( Որոնք այդքան ալ գէշ չէին, btw, մանաւանդ Քոչարյանինը… Ամէն պարագայի, «իմքայլական» այս կատարեալ աւանակներէն աւելի լաւ էին: Ասիկա կ’ըսեմ, քանի որ wishy-washy լկտիութիւնները, «համ նալին, համ մեխին խփելու» վախկոտ մօտեցումները, զզուելի որձեւէգութիւնը, այլեւս  անտանելի դարձած են: Մարդ պէտք է որ գիտնայ դի՛րք բռնել, եւ զայն պահե՛լ: Խէլլիք ռըժժե՛լ, ինչպէս որ կ’ըսեն… Սակայն այդ չէ այստեղ, նիւթը: )

ՀՅԴի դէմ, Հարաւային Կովկասի մօտաւոր հայերուն արտակարգ աստիճանի բացասական կեցուածքը, հիւանդագին եւ անբուժելի հակադաշնակցականութիւնը, կապ չունի՝ Քոչարյանի եւ Սերժ Սարգսյանի իշխանութեանց եւ այդ կուսակցութեան միջեւ համագործակցութեան նիւթին հետ: Մինչ այդ կեցուածքն է որ արտադրեց, անխուսափելի դարձուց՝ այդ համագործակցութիւնը:

Պատճառն ու հետեւանքը կարելի չէ այդպէս յեղաշրջել: Չի կարելի, այս աստիճան: Ի դէմ՝ տարրական ժամանակագրութեան:

Եթէ վերանկախացած Հայաստանի ժողովուրդը, ԱՌԱՋԻՆ օրերէն սկսեալ, մի քիչ աւելի քուէներ տար ՀՅԴաշնակցութեան, ապա վերջինս, ոչ միայն՝ անցած վարչակարգների վախտ, այլ ոչ էլ՝ այ՛ժմ, ներկայ դրութեամբ, չէր ստիպուեր քաղաքական անհաճոյ դաշինքներ փորձել, որեւէ մէկուն հետ:

Իսկ եթէ – իրենց Ուխտին հաւատարիմ – աշխարհի համայն դաշնակցականները ընդունեցին նիւթի առարկայ համագործակցութիւնը նախորդ վարչակարգերի հետ, քաղաքական կենսական հարկադրանքի ազդակէն զատ, այդտեղ կար նաեւ այն էական ըմբռնողութիւնը որ, յանուն ազգային շահերի, ի սէր Հայութեան ե՛ւ Հայաստանին, գործնական գետնի վրայ պէտք է որ տեղի ունենային սկզբունքային տեղատւութիւններ:

Ռէալփոլիթիքը միայն արտաքին ճակատի վրայ չէ, որ տեղի կ’ունենայ: Այլ նաեւ՝ ներքաղաքական գետնի վրայ:

* * * * *

Անհնար է, հայաստանցիներու զանգուածային մեծամասնութեան պարագային, իրենց իսկ օգուտը իրենց հասկցնել:

Չես կրնար փրկել մէկը, որ չ’ուզեր փրկուիլ: Նոյնիսկ Աստուած չի կրնար ընել այդ («դուն քեզի օգնէ, եւ Երկինքը քեզի կ’օգնէ») :

Աւելի պարզ կերպով խօսելու համար, ասացուածք մը կայ, չէ՞ ՝ «էշը ի՞նչ գիտէ նուշը՜, կ’երթայ կ’ուտէ փուշը»: Կամ, նոյն պատկերաւոր թեմայով՝ «էշը կրնաս հասցնել մինչեւ գետը, սակայն չես կրնար ջուրը խմել տալ»: Այս պարագային, նոյնիսկ երբ որ ծարաւ է…

Դասական Սփիւռքի միւս աւանդական կուսակցութիւնները աւելի խոհեմ եղան, այս նիւթին մէջ: Անոնք երբեք չմտան, չխրեցան, հայաստանեան քաղաքականութեան յատկապէս գարշելի ճահիճին մէջ: Իրենց կարողութիւնները պարապի չտարին այդպէս, վրան ալ դեռ՝ վիրաւորանք կրելով: Չափաւոր բայց ոչ աննշան կերպով, իրենք իրենց օգտակար աշխատանքը կատարեցին այդտեղ:

* * * * *

Կարեւոր բան մըն  ալ արձանագրենք այստեղ՝ այժմու վարչակարգը լաւագո՛յն փաստն է, որ Դաշնակցութիւնը վերջին հաշւուով ճիշդ բան կատարեց, համագործակցելով նախկին վարչակարգերուն հետ: Այնպէս որ, այդ ուղղութեամբ «բարդոյթներ» թող չփորձեն սրսկել իսկական դաշնակցականներուն մէջ:

Սակայն յիշենք որ Դաշնակցութիւնը, որքան ատեն որ հնարաւոր էր, համագործակցեցաւ նոյնիսկ Փաշինյանին հետ: Եւ այդ ալ ըրաւ ոչ թէ «միւսներուն» պէս, տօտիներուն-մօտիներուն պէտս, ԱԱԾ-Մամածըյի այդ նախկին պետին նման, այլ՝ անկեղծօրէն եւ իսկապէս:

Ինք, Փաշինյանն է, որ չգիտցաւ օգտագործել այդ բացառիկ պատեհութիւնը որ իրեն շնորհեց Դաշնակցութիւնը: Որու շնորհիւ, թերեւս չէինք հասներ այս կէտին… Բայց նորէն եկանք էշուն եւ նուշին… գետին ծայրը, ջուրը մերժելուն… նախընտրելով անոր մէջը նետուիլ, մինչ լողալ չի գիտեր…

Միտքերու նոյն կարգով, նաեւ յիշենք եւ ընդգծենք, որ հակառակ Առաջին Նախագահի անասելի վերաբերմունքին ՀՅԴի դէմ, վերջինս անձնական որեւէ ոխ չպահեց նրա հանդէպ, եւ առիթներով, հանդիպումներ ունեցաւ իր հետ, տեսնելու համար եթէ, այդ ուղղութեամբ եւս, յանուն գերագոյն նկատողութիւններու, հնարաւոր է տակաւին իրարու հետ «լեզու գտնել»:

* * * * *

ՀՅԴաշնակցութիւնը, այս անգամ գոնէ, թող չմասնակցի ընտրութիւններուն:

Արցախազուրկ «Հայաստան» մը արժանի չէ այդ – ապարդիւն -զոհողութեան:

Ի զուր է:

Այս անգամ գոնէ, Դաշնակցութիւնը թող մնայ իր բարձրութեան վրայ:

Եւ մնացեալ բոլորը, թող հիմա երթա՜ն, եւ իրարու… ըհըմ… («իրարու հետ հասկցուին», ըսել կ’ուզեմ, անշուշտ… ի՞նչ մտածեցիք…)  :

Նալին եւ մեխին հետ կապ չունի այդ ըսածս, չէ… Այլ՝ կոտրուած յոյսերու, խորտակուած պատրաքներու: Այն դառն իրականութեան անակընկալ հաստատումին, որ եթէ Հայաստանի իբրեւ թէ ազգային համարուող ուժերը, իսկապէս ուժ ունենային, ապա այժմու անեծեալ վարչակարգը երբեք չէր կրնար գոյանալ: Մինչ, ոչ միայն մէջտեղ եկաւ, այլ մինչեւ իսկ Արցախի – եւ հազարաւոր երեխաներու կեանքերուն – կորուստէն ետք, լման երկիրը անդունդին մէջ իյնալէն ետք, տակաւին գոյատեւեց…

* * * * *

Եթէ համեմատաբար ազգային նկատուող ուժերը, այդտեղ, յաջողին նոր վարչակարգ մը կազմել, հաւանաբար արդէն տեղ կու տան Դաշնակցութեան: Ընտրուիլը անհրաժեշտ չէ, նախարար նշանակուելու համար, եւ անկէ զատ ալ ուրիշ շատ պաշտօններ կան, որոնց ընդմէջէն Դաշնակցութիւնը կրնայ ծառայել Հայ Ազգին – նոյնիսկ այդ երկրին մէջ… – :

Քանի որ ուրիշ ճառ չունին: Ազգային գաղափարներով եւ ըմբռնողութեամբ, վաստակով, գործունէութեամբ եւ հարազատ նուիրումով, միմիակ կուսակցութիւնն է, այդ այլապէս անյոյս «երկրին» մէջ: ( Այդ կոչումը արտայայտող միւս մի քանի խմբակները, կամ լրիւ կեղծ եւ շինծու են, կամ՝ լամպաները այրած չաթլախներու հաւաքածոներ են, կամ ալ ափսոս, լուսանցքային բաներ մը: )

Դաշնակցութիւնը նաեւ, շնորհքով եւ ատակ, արհեստավարժ գործիչներու պակասը չունի: Իսկ Սփիւռքի մէջ ալ, անշրջանցելի կազմակերպութիւն մըն է:

Ուրեմն ուզէ-չուզէ՝ էշը ջուրը պիտի խմէ: Նուշն ալ թող չուտէ, եալլա… աւելի լաւ… :

* * * * *

Երանի թէ վերԱնկախութենէն ետք, Դաշնակցութիւնը այդքան արագ կերպով չվերադառնար – իր հիմնած – Հայաստան, ամբողջական կառոյց չստեղծէր այդտեղ:

Կը շարունակէր կատարել իր գործը այդտեղ – ինչպէս որ անում էր նոյնիսկ Սովետի վախտ, ի դէպ … յատկապէս Արցախի կապակցութեամբ… – : Սակայն կը յետաձգէր՝ իր գրանցումը, որպէս հայաստանեան քաղաքական կուսակցութիւն:

Այդ ձեւով, պարապ տեղը իր ուժն ու կարողութիւնները չէր վատներ, ի հեճուկս Սփիւռքին եւ Հայ Ազգի վեհագոյն ձգտումներուն:

Եւ այդ ընթացքով, հաւանական է որ, աւելի ուշ, նրա հանդէպ բացարձակ ատելութեամբ լեցուած հայաստանցիներից շատերը անգամ, իրե՛նք պիտի աղաչէին որ նա գայ Հայաստան, ու այդտեղ դառնայ տեղական կուսակցութիւն:

Ամէն պարագայի, յաջորդ ընտրութիւններուն, նոյնիսկ եթէ այժմու դժոխածին վոհմակէն թերեւս քիչ մը աւելի ազգային հասկացողութիւն ունեցող անձեր տիրանան իշխանութեան, եւ մի քանի պաշտօններ յանձնեն Դաշնակութեան (մերսի, մերսի…), խորքին մէջ, նորէն պիտի շահագործեն ու մէկդի պիտի դնեն այս Կազմակերպութիւնը: Բայց դաշնակցականները նորէն պիտի ընդունին այդ վերաբերմունքը, յանուն Գաղափարի, ի սէր Հայ Ազգին: Եւ նաեւ ու դարձեալ, «Մահ իմացեալ՝ Անմահութիւն է» ըմբռնողութեամբ:

* * * * *

Պատմական իրողութիւն այն է, որ ռուսական եւ օսմանեան կայսրութիւնները, ապա Թուրքիան եւ Խորհրդային Միութիւնը, ոչ միայն զատ-զատ այլ երբեմն նոյնիսկ միասնաբար, չկարողացան տկարացնել Դաշնակցութիւնը:

Սակայն Հայաստանը, յաջողեցաւ ընել այդ:

Շնորհաւոր ըլլայ:

Մ. Հայդուկ Շամլեան

19 Մարտ  2021

Ենթա-գրացանկ / Հըդահի՜ւն

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք