Մեղաւոր է Ընդդիմութիւն

«Յիշելու Պարտաւորութիւն»… Այդ յղացքին կ’առնչուի Հայոց Ցեղասպանութիւնը:

Սակայն հայերը՝ յիշողութեան շատ լուրջ խնդիր մը ունին: Հաւաքական chronic amnesia-է կը տառապին:

Խօսքը այստեղ, այս գրութեան մէջ, Պատմութեան մասին իսկ չէ: Այլ կը վերաբերի՝ ոչ իսկ մէկ տարի, այլ կէս տարի առաջ տեղի ունեցած ներազգային իրադարձութիւններու:

* * *

Արդարեւ, հակա-փաշինյանական որոշ հատուածի մը մօտ, հետզհետէ կը սաստկանայ հակում մը՝ այժմու խորհրդարանային Ընդդիմութիւնը… այպանելու: Դե բա, նա սխալ բաներ է անում, պէտք եղածը չի անում, եւայլն. եւայլն.

Ամէն առիթով եւ ամէն կողմ մթին դաւադրութիւններ երեւակայողներն ալ, անշուշտ արդէն կը խօսին նոյնիսկ Քոչարյան-Փաշինյան մեղսակցութեան մասին… Հապա՜…

Այդ երկու տարին որ մարդը բանտ նստաւ, իրիկունները Փաշինյանը քովը կ’երթար, սիրուն ժպիտ մը դէմքին, քոնյաքի շիշ մը թեւին տակ: Միասին, թավլի կը խաղային…

Իշխան Սաղաթելեանն ալ երբեմն կը միանար իրենց, այդ խուցին մէջ, հա՞… Ան ալ իր հետը գոյնզգոյն կոնֆետներ կը բերէր…  ու բանտային մահճակալին վրայ նստած, ուրախ-ուրախ խաղը կը դիտէր. մէյ մը մէկուն ծափահերելով, մէյ մը միւսին, որպէսզի ոչ մէկին չնեղացնէ… իքի պի՛ր, դաւայ ամմօ Ռոբե՜րտտուշե՜շ, եալլա Պարոն Փաշինյան ջա՛ն

Քոչարյանը, անշուշտ միշտ կը խարդախէր: Սակայն Փաշինյանը, դա լաւապէս տեսնելով, յայտնի չէր ըներ, աչք կը փակէր… Իսկ Իշխանը, արդէն բան չէր նկատեր:

* * *

Ուրեմն հիմա, իսկական աշխարհի մէջ, դէպքերու տարրական վերաքաղ մը կատարենք:

Այս Ընդդիմութիւնը փորձեց այս վարչակարգէն ազատել, ձերբազատել Հայաստանն ու Հայութիւնը, փողոցի ուժով:

Ու այդ շարժումը, ձախողեցաւ:

Ոմանք կարող ենք անշուշտ, նոյնպէս աժանագին կերպով, ասել թէ, հա,՛ բայց ատիկա ձախողեցաւ, քանի որ լաւ կերպով չղեկավարուեցաւ… Սակայն խորքին մէջ, որեւէ լուրջ անձ գիտէ, որ այդպէս չէ: Իսկ այդպէս ըսողներէն շատեր արդէն, իրենք իսկ, այդ փողոցին մէջ չէին… Կամ բնաւ այդտեղ չեղան, կամ ալ՝ ոչ բաւարար չափով. ինչ որ նոյնն է, քանի որ այդ տեսակի շարժում մը տեղ չի կրնար հասնիլ, եթէ երկարատեւ, յարատեւ չըլլայ:

Բաւարար ժողովուրդ չհաւաքուեցաւ, կամ բաւարար տեւողութեամբ չմնաց, փողոցում:

Իսկ որպէսզի այդ հաւաքական թերացումը տեղի չունենար, դեռ յաւելեալ մղումի կարի՞քը կար, տեղի ունեցած ծայրագոյն Աղէտէն ետք ! Դեռ ոեւէ հայ կարիքը ունէր խրախուսանքի՞, խթանմա՞ն, բացառիկ փաստարկներու եւ յատուկ քաջալերանքի՞, որպէսզի իր ազգային նուազագոյն արժանապատւութիւնը ջանայ դեռ պաշտպանել, փրկել…

Չնայած, այնուհանդերձ, բան չմնա՛ց որ չբացատրեցին այդ շարժումի ղեկավարները՝ տեղի ունեցած ծայրագոյն Աղէտին եւ գոյացած օրհասական պահին, ընթացիկ Ճգնաժամին, դեռ գալիք վնասների մասին: Ի զուր:

Եթէ այդ պահուն,  մէկուկէս ամիս յաղթանակ յայտնած անծայր սուտերուն յաջորդող՝ գաղտնի ստորագրուած պարտութեան փաստաթուղթի յանկարծակի բացայայտումէն ետք,  Արցախի եւ հազարաւոր կեանքերի կորուստէն ետք,  թուրք ասկեարների ներխուժումէն ետք ուղղակի Հայաստանի տարածք,  հայկական փողոցը պիտի չողողուէր բողոքի կատաղի ցոյցերով, ժողովրդային արդարացի եւ անհուն ցասումով, անհրաժեշտ եւ անյապաղ իշխանափոխութեան աննկուն պահանջով, ապա, ե՞րբ է որ, ե՞րբ, դեռ ի՞նչ պատճառով, այդպէս էր լինելու…

Հա… բայց ես ալ, մոռցեր եմ…

Հայաստանի մէջ այդպիսի բան կրնար պատահիլ միայն, ոչ թէ վերոնշեալ դէպքերէն ետք, այլ երբ որ… Սերժ Սարգսյանը վարչապետ դառնար:

Պարզ է:

Բանակն ալ չուզեց որեւէ գործնական բան անել: Այսինքն, բանակի մնացորդը արդէն…

Այսպէս կոչուած՝ ուժայիններն ալ, արտակարգ եռանդով ու ախորժակով, գազանային վայրագութեամբ, պաշտպանեցին վարչակարգը – այսինքն, աւելի ճիշդ՝ պահպանեցին իրենց անկուշտ շունի ճարպոտ լափամանները – :

* * *

Այդ ամէնէն ետք է որ ուրեմն, ՀԱՐԿԱԴՐԱԲԱՐ, այս Ընդդիմութիւնը ստիպուեցաւ փոխել իր մօտեցումը: Ու դարձաւ այն, ինչ որ հիմա տեսնում ենք:

Բայց դեռ մինչեւ հիմա իսկ, երբ որ ոեւէ մէկը – Ընդդիմութեան հետ կապ ունեցող, կամ ոչ – փորձ կատարէ փողոցի շարժում ստեղծելու, դարձեալ չի ստացվում: Միացողներ չկան: Դեռ ձեւ չառած, փուչիկը շնչահեղձ է լինում, վերածւում է լխկած ցելոֆանի: Մայօնեզը չի բռնում, էլի…

Ֆը՜սսսսս…

Ահածըյական օրանգուդաններն ու ոստիկանական փնթի շուները, նոյնիսկ յուսախաբ են: Բաւարար առիթ չունին՝ տարեցներ եւ կիներ ծեծելու, զանոնք գետին նետելու, քաշկռտելու: Եթէ այսպէս շարունակուի, խեղճերը պիտի զրկուին իրենց պարգեւավճարներէն:

Բարեբախտաբար, Խորհրդարանին մէջ մարմնային խոշտանգումներու ենթարկուող  ընդդիմադիրներ կան, եւ սոյն տարազաւոր անասունները գոնէ շահաբեր առիթը ունին այդտեղ միջամտելու, որպէսզի յանկարծ իշխանաւորներն ալ համաչափ հակադարձութիւն չստանան…

* * *

«Ժողովուրդ»ը կամ լրիւ կոտրուած է, սիրտ չունի շարժելու, կամ ալ հանգիստ է ընթացիկ կացութեամբ:

Երբ որ տեղի ունեցած ծայրագոյն Աղէտէն ետք, չի բաւեր որ մարդիկ փողոց չիջան, այլ բնակչութեան կէսը իր տեղիցը չշարժեցաւ, նոյնիսկ պարզապէս երթալ իրենց քուէն տուփիկի մը մէջ զետեղելու համար,  ինչպէ՞ս ակնկալել որ այժմ բաւարար չափով եւ վճռակամութեամբ զանգուած մը շարժուի, փողոց իջնէ, պոռայ-կանչէ: Ծեծ ուտէ: Եւ շարունակէ պայքարիլ:

Այդ ծեծն ալ ուրեմն թող ստանան միայն, ի պաշտօնէ, ուղղակի ԱԺի մէջ, ընդդիմադիր պատգանաւորները…

* * *

Ի դէպ, այս Ընդդիմութեան յանցա՞նքն է նաեւ, որ երկու տասնեակ այլ խմբակներ մասնակցեցան ընտրութիւններին: Մինչդեռ – գոնէ ոմանց պարագային, իսկապէս -, անոնք իրենք զիրենք կը համարէին հակափաշինյանական:

Նահատակուած զինուորներու ծնողները անգա՛մ չկարողացան համաձայնիլ, ազգային մէկ ճակատ կազմել… Լաւ որ իրենց զաւակները իրենց պէս չէին, ռազմաճակատում…

Հազարաւոր հայեր, ձեռքերնուն վրայ ամուր նստած, դեռ մինչեւ հիմա իսկ սպասում են… «երրորդ ուժ»ին:

Հա՜… Այդ նշանաւոր, վարկածային, երեւակայական, անգոյ՝ երրորդ ուժը: Նոր Փրկիչը…

Չենէ մը, «երրորդ ուժ» ըսելով, նկատի ունին՝ «երրորդ տեսակի մօտիկ հանդիպման», միջ-մոլորակային շփումների յղացքը, Ufology-ական տեսութիւնը: Այն, որ կը վերաբերի այլամոլորակային էակների յայտնաբերումին…

Էհ ուրեմն, այդպէս, տունիմ մէջ իրենց նստած տեղէն, թող սկսին պատուհանէն՝ դէպի երկինք, նուագային հնչիւններ արձակել: Թերեւս այդ արարածները Անջրպետէն կու գան – Սփիլպըրկի ֆիլմին պէս -: Եւ որպէս իրենց առաջին ու առաջնահերթ գործը այս մոլորակին վրայ՝ Հայաստանը կը փրկեն:

* * *

Դարձեալ յիշենք ու ընդգծենք ուրեմն՝ հազիւ մէկ տարի առաջուայ անցեալը: Երբ այժմու Ընդդիմութիւնը, որուն այն ատեն միացած էին նոյնիսկ երկու տասնեակէ աւելի քաղաքական խմբաւորումներ, պատերազմի աւարտէն անմիջապէս ետք, ձեռնարկեց փողոցի երկարատեւ շարժումի: Եւ բաւարար մարդիկ չհաւաքուեցան:

Մինչ այն ժամանակ ալ արդէն, շատ մը հակա-փաշինյանիսթներ, փոխանակ միանալու այդ շարժումին, քննադատեցին եւ նոյնիսկ հեգնեցին զայն կազմակերպողները:

Այն հայերը որոնք մերժում են թէ՛ այս դժոխածին վարչակարգը, եւ թէ՛ այն ազգային ըննդիմադիր ուժերը որոնք գոնէ մի քանի տոկոսից աւելի շատ ժողովրդական զօրակցութիւն ունին, դեռ շա՜տ կը սպասեն այդ անգոյ, աներեւոյթ, այլամոլորակային «Երրորդ Ուժ»ին:

Հեսա, կը հասնի, այդ նոփ-նոր, մաքրամաքուր, կատարեալ, բացառիկ ու սքանչելի, սպիտակ-ասպետական՝ «Երրորդ Ուժը»… կը հասնի, անպայմա՛ն կը հասնի… շուտով կը հասնի…

Գոդոյին հետ միասին… ձեռք-ձեռքի…

* * *

Իրողութիւնը այն է որ, շշմեցուցիչ թիւով հայերի համար, Արցախի կորուստը նուազ խանգարիչ է, նուազ յուզիչ է, քան թէ՝ «նախկին»ների որեւէ վերադարձ որեւէ իշխանութեան մէջ:

Թուրքերի կողմէ Հայութեան վիճակուած ջախջախիչ պարտութիւնը, լրիւ խայտառակութիւնը, ծայրագոյն նուաստացումները՝ ոչի՛նչ են… վնաս չունի… մինչեւ այն ատեն որ այս վարչակարգը յաղթե՛ց՝ «ղարաբաղցիների կլան»ին:

Այս տիպի – Հայաստանէն ներս, բայց նաեւ դուրս գտնուող – հայերուն համար, բուն բախումը, էական պատերազմը, թուրքերուն դէմ չէ, ոչ: Այլ՝ հայերու միջեւ: Եւ Արցախը, բա՛հ, այդ ի՞նչ է որ…  Արցախէ մը շատ աւելի կարեւոր, այլապէ՛ս հիմնական եւ իմաստալից խնդիր է, որ՝ ոեւէ «նախկին» քաղաքական անձաւորութիւն յաւերժապէս դուրս մնայ Հայաստանի իշխանութիւններէն:

Ի դէպ, «նախկին» կը համարուին նաեւ այժմու վարչակարգին ընդդիմացող, դիմադրող ոեւէ նոր, երիտասարդ քաղաքական գործիչ անգամ, եթէ նա կապ ունի «հիներուն» հետ:

Այս «նոր հին»երէն  օրինակ մը կրնաք տեսնել, ներքեւի պատկերին մէջ… Այդ անձը, խորհրդարանի մէջ, նիստի ընթացքին, բազմիցս, յատուկ թիրախը հանդիսաւ բիրտ յարձակումներու: Եւ տակաւին կը սպասենք որ Հայաստանում այդ «նախկիններուն» դէմ տարիներով պայքար մղած, սօռոսավճար խրոխտ ֆեմինիսթները, գոնէ նշոյլ մը բողոք արտայայտէին, այս ուղղութեամբ… Բայց… [crickets]… Նախկիններուն հետ կապ ունեցող կիները, փաստօրէն կին չեն: (Բնաւ զարմանալի չէ սակայն այս ըմբռնողութիւնը, քանզի woke ամբոխների համար, մարդկային էակի մը սեռը՝ կենսաբանական իրականութիւն չէ, ի ծնէ ալ չի ճշդուիր, այլ՝ ընտրութեան հարց է, որեւէ ժամանակ նրա կեանքի ընթացքին: Ենթակայական, փոփոխակի, նախընտրութիւն: Ու այս պարագային, ոչ թէ նիւթի առարկայ անձը, այլ Հայաստանի այդ իրաւապաշտպաններն են որ ուրեմն, իր տեղը, կատարում են այդ ընտրութիւնը… Բայց նա թող չմտահոգուի, կարող է որ նա մի օր դարձեալ կին դառնայ, եթէ դուրս գայ Ընդդիմութենէն… Հայաստանեան Յառաջդիմութիւնը՝ ուրիշ բան է, եահօ…  ղէյր շըքըլ…)

 * * *

Դեռ մինչեւ այստեղ, չխօսեցանք իսկ անոնց մասին, որոնք որեւէ դէպքում խնդիր չունին Արցախի կորուստին հետ: Ասոնք, նոյնիսկ այդ կորուստը… լաւ բան կը համարեն, Հայաստանի համար:

Զանոնք ալ նշենք ուրեմն:

Այդ տեսակները, այս վարչակարգը վերընտրեցին – կամ Սփիւռքի մէջ, ծափահարեցին նրա վերարտադրումը -, ոչ թէ անոր ներելով, ներում շնորհելով, տեղի ունեցած Աղէտին կապակցութեամբ, չէ: Այլ ընդհակառակը, որպէս… շնորհակալութի՛ւն: Որպէս գնահատանք, երախտագիտութեան արտայայտութիւն, վարձատրութիւն, նրա կատարած հոյակապ գործին համար:

Այդ հայանուն, տարօրինակ արարածները հիմա ուղղակի կը հաւատան որ՝ շնորհիւ Արցախի կորուստին, Հայաստանը պիտի դառնայ սքանչելի երկիր մը:

Անոնք համոզուած են որ, շնորհիւ տեղի ունեցած Հայոց Աղէտին, հիմա Հայաստանի համար, վերջապէ՛ս, ո՛ւֆ, բախտը բացուեցաւ:

Այդ նախնական Ելք դաշինքին անունը, ուրեմն, ճի՛շդ էր: Իրականութի՛ւն դարձաւ:

Ու հիմա այլեւս, Հայաստաի համար, փրկութիւն կայ: Բացառիկ պատեհութիւններ կան, լուսաւոր հեռանկար կայ, յոյս կայ:

Ելքը կար, եղաւ… իսկ հիմա ալ՝ «Ապագա՛ կա»…

* * *

Շատ ճիշդ է, Փաշինյանը, երբ որ մեզի կը բացատրէ թէ՝ իսկական, վերջնական Պարտութիւնը, գլուխներուն մէջ է:

Եւ այդ պատճառով ալ, այո, ճիշդ այդպէս, հայերուն այս Պարտութիւնը՝ կատարեալ է: Լրացուցիչ, ամբողջական եւ անդառնալի:

Իսկ «զոմպի»ներն ալ՝ վարչակարգի համակիրները չեն, չէ՜: Այլ աւելի շուտ՝ միւսները: Մանաւանդ անոնք, որոնք հիմա, ատենը մէկ կ’արթննան, բայց կը քննադատեն… Ընդդիմութիւնը:

Փաշինյանը, որքան լա՛ւ հասկցեր է՝ հայուն ինչ ըլլալը: Ու յատկապէս Անդրկովկասի բնիկների պարագային, նա որքան լաւ գիտէ, լաւ կը ճանչնայ իր ապրանքը: Իր ցեղը:

Իրապէս որ պարապ տեղը ժամանակ կորնսցուցինք, քսան տարիներ:

Ինչպէս որ յետ-սովետական ժամանակաշրջանի ամենասկիզբը, այս Հայաստանը վերջապէս գտաւ, նորից գտաւ, վերագտաւ՝ իր արժանի ու  վաւերական առաջնորդը, իր հարազատ ղեկավարը: Իր բնական տէրերը:

Հայդուկ Շամլեան

10 Հոկտեմբեր 2021

(Յօդուածին վերնագիրը կ’արձագանգէ «Մեղաւոր է Դաշնակցութիւն» երգին… ան որ ծանօթ չէ նրան, յութումի վրայ կը գնտէ)

Հայաստանի Հանրապետութեան Խորհրդարանում, ընդդիմադիր պատգամաւոր մը, 2021 թ.
Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք 
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց 
Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն 
Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք