Դեղագործին Աշկերտը (կամ՝ «Պուրճ-Համուտ 1979»…)

14 տարեկան էի, երբ որ գրեցի՝ ներքեւ տեղադրուած դպրոցական շարադրութիւններուս շարքը:

Արեւմտեան-Պէյրութ ծնած եմ, եւ այդտեղ ապրած եմ մօտաւորապէս կեանքիս առաջին տասնըվեց տարիները: زقاق البلاط թաղամաս (չգիտցած արաբերէնս ցուցադրելու համար չէ որ անունը այդպէս գրեցի, այլ քանի որ, հայերէն գիրերով… լաւ չի հոտիր… թէեւ այդ օրերուն, իրապէս ալ շատ գէշ կը հոտէր… փողոցներուն մէջ դիզուած, բլուրներու չափ աղբակոյտերուն պատճառով. զորս ատենը մէկ կը վառէին… իսկ այրող աղբի կպչուն ծուխին հոտը, որ ամբողջ գիշերը թանձր մշուշի պէս կ’ողողէ մութ փողոցները, տարբեր բան է… ղէյր շըքըլ…) :

Պատանեկութեանս օրերուն, քաղաքացիական պատերազմի պատճառով, ուրիշ աշխարհ էր քաղաքին այդ անջատուած բաժինը:

Ամառուայ արձակուրդներուս ընթացքին (անցած էին Պոլոնիայի սքանչելի ժամանակներ…), փախչելու համար այդ դժոխքէն, կ’երթայի ու կը մնայի Անթիլիաս, դեղագործ Վարուժ հօրեղբօրենցս տունը: Այդ շրջանին մէջ կեանքը, այդ օրերուն, գոնէ համեմատաբար, աւելի բնականոն էր:

Հօրեղբօրս դեղարանը կը գտնուէր Պուրճ-Համուտ, Մատօնա փողոց:

Շաբաթը վեց օր, ամէն առտու ժամը 7-ին ամենաուշը, միասին կը հասնէինք այդտեղ, եւ կը բանայինք դեղարանին դէպի վեր ոլորուող փեղկը (այդ  մետաղեայ, ծալքաւոր, բաց մոխրագոյն արտաքին վարագոյրը, տեղւոյն մաքուր հայերէնով՝ «տարապան»; որուն յատուկ աղմուկը, խռպոտ բայց ինքնավստահ շառաչիւնը թէ բացուելու եւ թէ գոցուելու պահին, Արեւելքի իմաստալից ձայներուն մաս կը կազմէ, ինքնին իմացական պատգամ մըն է, խորհրդաւոր կանչ մը; մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը այդտեղ ապրած անձի մը համար, որ անկէ ետք քառասուն տարիներ մեյ մըն ալ այդ կողմերը չէ այցելած, տարածաշրջանի լեզուներուն նման կոկորդային այդ ձայնին ոգեկոչումը, առաւօտն ու երեկոն յայտնող (երբեմն ալ՝ յանկարծակի վտանգներ ահազանգող…) այդ դղրդիւնին մտային յիշատակումը միայն՝ ներաշխարհը կը խառնէ, անգիտակից ընտրողականութեամբ կը պեղէ… մասնակի յուշեր կ’արտահանէ… եւ այսպէս, ժամանակի երկար հոսքի ընթացքով – ի միջի այլ, մինչդեռ պարզ եւ սովորական բաներու -, խանութներու այդ ելող եւ իջնող, աղմկոտ «տարապան», յաճախ մաշած ու ժանգոտած փեղկը, կը դառնայ՝  մաղուած վերապրումներու դարպաս) :

Լաւ… ո՞ւր հասած էինք… հա, ուրեմն, արեւածագին կ’արթննայինք,  առտու կանուխ կը հասնէինք Մատօնա փողոց, եւ կը բացուէր Դեղարանը (որուն փեղկը երբէ՛ք հինցած կամ ժանգոտած չէր, ի դէպ… հօրեղբայրս չէք ուզեր բարկացնել…) :

Ապա, մինչեւ երեկոյան ժամը 8-ը, 9-ը, կ’ապրէինք մէկ ուրիշ տիեզերքի մը մէջ: Այսինքն, քանի որ դեղարանը Պուրճ-Համուտի մէջ էր, մեր այդ միջավայրը՝ Twilight Zone-ը չէր, այլ Twilight Zoneին մէջ՝ դեռ ենթա՛-Twilight Zone մը: Անիրականութեան գերիրականութիւնը…

Եթէ չըլլային այդ արձակուրդներս, ես երբեք – այդպէս մօտէն եւ իսկապէս – պիտի չճանչնայի Պուրճ-Համուտը: Այդ առասպելական, հեքիաթային, իւրայատուկ եւ աննման վայրը՝ համայն Հայոց Աշխարհին մէջ :

( Հա, ըսեմ նաեւ որ, նկատի ունենալով՝  ընդհանրապէս «գրական շարադրութեան» նիշերու չափանիշները – նամանաւանդ այդ հեռաւոր, աւանդական ժամանակներուն -, առաւել՝ այս շարադրութիւններս սրբագրող ու դատող ուսուցիչիս յատկապէս խիստ եւ խստապահանջ մօտեցումները, ստացած այդ նիշերս հնարաւոր բարձրագոյնն են, տուեալ կարելիութեան՝ առաւելագոյնն են: Ասիկա կը հաստատեմ առ ի պատմագրական տեղեկութիւն միայն… ամենայն համեստութեամբ, անշուշտ… ) :

. Դեղագործին Աշկերտը՝
գլուխ 01 /  Ներածական
գլուխ 02 / Պուրճ-Համուտի «բարբառը» 
գլուխ 03 / Կոյրը
գլուխ 04 / Սինեմա Մատօնա 
գլուխ 05 / Կենդանագիրներ

Այդ օրերուն, դպրոցական շարադրութիւններու այս շարքը պիտի շարունակէի: Դեռ շատ պատմելիք կար:

Սակայն ժամանակէ մը ետք – հակառակ որ սկզբնապէս խանդավառուած էր -, ուսուցիչս թելադրեց որ այլեւս  ուրիշ նիւթերու անցնիմ:

Ըսի ձեզի, խիստ էր… ( Հիմա ասիկա կարդալով, իր Յաւերժական Լոյսերուն մէջ, ան նրբօրէն կը խնդայ կոր, վստահ եմ… Իր այդ զուսպ խնդուքով, որ աւելի՝ աչքերուն խորքը կը տեսնէիր, քան թէ դէմքին վրայ… որպէսզի յանկարծ, չշփանաս… )

Հայդուկ Շամլեան – 03 Մարտ 2021 –

Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք