Մեր երիտասարդները կը քալեն (1995)

Ապրիլ 1995

 –  Այստեղէն, այսօր, ցուցարար երիտասարդներ անցա՞ն։

–  Այո՛, այո՛, անցան… Այս առտու կանուխ ժամը ութին ան­ցան… դէպի այս կողմը գացին, – կը պատասխանէ 148 Արեւ­մուտք ճամբուն եզերքի այս փոքրիկ ճաշարանին գանատացի տէրը, խանդավառ եւ աչքերը լայն-լայն բացած, տակաւին յստակօրէն տպաւորուած՝ ժամեր առաջ իր տեսած արտասովոր տեսարանով։ Միւս բնիկ պաշտօնեաները եւս կ’ընկե­րակցին իրենց գործատիրոջ, եւ բոլորն ալ թեւի շարժումներով ցոյց կու տան ցուցարարներուն հետեւած ուղղութիւնը, կարծէք բոլորն ալ հպարտ՝ այդպիսի դէպ­քի մը ականատես ըլլալով, բոլորն ալ նախանձախնդիր՝ անպայման յայտնելու որ տեսան, այո, տեսան, իրենք ալ տեսան ցուցարար երիտասարդներու այդ խումբը, որ դէ­պի արեւմուտք կ’երթար։

Կը վերադառնամ ինքնա­շարժ, տեղեկութիւնը կը փոխան­ցեմ ուղեկիցներուս, եւ հապճեպով կը շարունակենք հետապնդել եր­կու օր առաջ Մոնթրէալէն ճամբայ ելած մեր երիտասարդները։

Մոնթրէալ-Օթթաուա քայլարշաւ, Մեծ Եղեռնի 80-ամեակի առիթով, կազմակերպուած եւ գործադրուած գանատահայ երի­տասարդութեան կողմէ,մասնակցութեամբ Մոնթրէալէն եւ Թորոնթոյէն երիտասարդներու։ Գոնէ եր­կու հարիւր քիլոմեթր ճամբայ մը, մօտ 80 հոգիներէ բաղկացած այս արտակարգ փաղանգին համար, քովընտի ճամբաներու վրայ, ցրուած ու փոքր գիւղերու ընդմէջէն, ուր հայութեան գոյութիւնը իսկ անծանօթ է շատ մը բնա­կիչներու համար, դեռ չխօսելու համար Եղեռնի մասին…

            Ո՞ւր կ’երթան մեր երիտասարդները:

 Տակաւին ժամ մը պէտք է որ սրընթաց քշենք, մինչեւ որ վերջապէս կը հասնինք ցուցարարներու խմբակին:

Տեսարանը իսկապէս անսո­վոր է։ Իրենք են, մեր երիտասարդ­ները, տղաք ու աղջիկներ, այս կիրակի օրուան պայծառ բայց ցուրտ իրիկնա­մուտին, այս կորսուած ճամբուն վրայ, դրօշակներն ու պաստառները շալկած, սեւ տարազներ հագուած, որոնց վրայ կը կարդացուի Եղեռնի յիշատակումը։ Առջեւէն, կազմակերպիչներու ինքնաշարժը, դարձող նարնջագոյն լոյս մը տա­նիքին վրայ։ Ետեւէն, նոյնպէս, աւելի մեծ կէս-բեռնատար ինքնա­շարժ մը, վրան երկու բարձրախօսներ: Կարինէն կ’երգէ, «Հայ երգե­րով է լեցուն, իմ հո­գին»։ Ամենէն ետեւէն ոստիկանական ինքնաշարժ մը կը հետեւի, շրջադարձող լոյսերը վառած։ Աւելի ուշ, պիտի նկատենք նաեւ մեծ զբօսանքի ինքնաշարժ մը, «շարժուն տուն» տեսակի, որ պարբերաբար կ’ընկերակ­ցի խմբակին, երէց ու վարժ վարիչի մը զուսպ եւ ամբողջա­կան հսկողութիւնը ապահովելով ընդհանուր գործողութեան:

Խմբակին կը մօտենանք ինքնաշարժով, կը դանդա­ղինք, պատուհանները կ’իջեցնենք ու թե­րեւս քիչ մը դողդղացող ձայնով մի քանի քաջալերա­կան խօսքեր կ’ուղղենք իրենց։ Պա­տասխանը անմիջապէս կու գայ, կը թնդայ, յաղթական կանչերու, գոչիւններու ձեւին տակ։ Իրենք է որ մեզ կը խրախուսեն, մեր յուզումը կը փարատեն։

Կ’անցնինք, աւելի առջեւ ինք­նաշարժը կը շարենք եւ կը սպասենք իրենց։ Բլուրի մը կողքին կ’անցնի այդտեղ ճամբան։ Շուքերը սկսած են երկարիլ, մութը հեռու չէ, եւ օդը աւելի պաղած է։ Ցան­ցառ տուներ, երկու ուղղութեամբ սուրացող անտարբեր ինքնաշարժ ներ, պատահական թռչուն մը մօ­տակայ ծառերուն վրայ… Կանուխ գարնան շաբաթավերջի սովորա­կան աւարտում մը, 148 Արեւմուտք ճամբուն վրայ։

Այդպէս, մինչեւ որ արդէն ճամբուն ծայրը նորէն երեւնան մեր երիտասարդները։ Անոնք կը քալեն, կարծէք տասը վայրկեան առաջ սկսած է միայն իրենց շուտով երեք օրուան արշաւը։ Գլուխները բարձր, քայլերը հաստատ ու խրոխտ, ընդհանուր ընթացքը կանոնա­ւոր եւ տոկուն, դէմքերն ու նայուածքնե­րը հանդարտ ու վճռակամ, 80 հոգինոց բանակ մըն է, զօրագունդ մըն է որ կ’անցնի այդտեղէն, կը տողանցէ այդ­տեղ, կարծէք առաս­պելական կռիւի մը կ’երթայ, բացառիկ ճակատումի մը կ’երթայ որ արդէն յաղթած է առաջուընէ, ի սկզբանէ, որ կրնայ միայն յաղթել, եւ կը հեգնէ արդէն զայն հիմա, որպէս անցած միջադէպ, հին ձեռքբերում, անմիջապէս դիմագրաւելով արդէն յաջորդը, եւ անոր յաջորդը, նորը, միշտ նորը, իր անընկճելի ընթացքին վրայ։

            Ո՞ւր կ’երթան այսպէս, մեր երիտասարդները։ 

Պահ մը միացանք իրենց, խառնուեցանք իրենց, քալեցինք իրենց հետ։ Լսեցինք կատակները, կէս-ձեւական «կռնակս վերջացաւ» կամ «ոտքերս չեմ զգար կոր»ները։ Խնդացինք իրենց հետ, խօսակցեցանք իրենց հետ, ոյժ առինք իրենցմէ։ Տրամադրութիւնները բարձր են, կորովը անվնաս, կամքերը աւելի հաստատ քան եր­բեք։ Հոգ չէ թէ բոլորին ոտքերը իս­կական վէրքի վերածուած են, դէմքերը այրած են եւ գլուխները արե­ւահար, աչքերը արեան գոյն, մկանները կծկուած, թէ երկու օր է, ոչ բաւարար կերած են, ոչ բաւա­րար քնացած, ոչ բաւարար լուացուած. թէ երկու օրուան մէջ, անա­սելի հոլովոյթով մը, սովորական անձի վիճակէն անցած են տիպարի, խորհրդանիշի, հերոսի մակարդակի։ Իրենք գիտակից չեն իրենց կացութեան բացառիկ տա­րողութեան։ Ոչ մէկ յաւակնութիւն, ոչ մէկ ինքնահաճ տրամադրու­թիւն կայ իրենց կեցուածքին մէջ։ Եւ այդտեղ է խորքին մէջ իրենց առաքինութիւնը, իրենց հարազատ ազնուականութիւնը։ Այս սերուն­դին համար ամէն բան պարզ է։ Ասոնց բնազդային խելացութիւնը, յստակատեսութիւնը աննախըն­թաց է, անմրցելի, անխորտակելի։

Իրիկուան հասան հանգստավայր։ Սպառած բայց աչալուրջ, անոնք կանոնաւոր ու անթերի կարգով տեղաւորուեցան, աոանց ոչ մէկ աւելորդ խօսքի, առանց ոչ մէկ անպատշաճութեան, ինքնա­բուխ ու կատարեալ կարգապահութեամբ։ Իւրաքանչիւրը իր գոր­գը վերցուց, իր անկիւնը գտաւ, նստաւ, կօշիկները հանեց, սկսաւ խնամել իր վէրքերը։ Ճաշի պա­տասխանատուները անցան իրենց գործին։

Եւ արդէն խնդուքներն ու կատակները, ընկերային բացագանչութիւնները կը սկսին ժայթքիլ հոս եւ հոն։ Եղանակներ կը լսուին։ Թմբուկ մը իր հանդարտ ու անվարան կշռոյթին կը սկսի։ Երկու-երեք հոգի ուս-ուսի քիչ մը կը պարեն։ Հանգիստի եւ զուարճութեան պահն է։ Խումբին ընկերակցող միակ տարիքոտ հայրենակիցը, որ հայրական գուրգուրանքով սկիզ­բէն ի վեր կ’օգնէ երիտասարդնե­րուն, անկիւն մը քաշուած է, չխան­գարելու համար… Վաղը արշաւը վերջ կը գտնէ, Օթթաուայի Խորհրդարանային բլուրին վրայ։ 

Դէպի փրկութիւն, դէպի ճառագայթող ապագայ, դէպի յաղթա­կան ու փառապանծ ճակատագիր կ’երթան մեր երիտասարդները։ Դէպի արեւմուտք այս քայլարշաւը ծայրագոյն գրաւ մըն է, մարտահրաւէր մըն է, արե՛ւը իսկ յեղաշրջելու, որպէսզի ան ոչ թէ ննջէ այլ ծագի այդտեղ, մեր անզուգական երիտասարդնե­րուն առջեւ, անոնց հաստատ ոտքերուն տակ, ա՛յն ուղղութեամբ որ իրենք ուզեն, այն կողմը որ իրենք որոշեն եւ վճռեն։ 

Այն պահուն երբ իրենց տարեկիցներու մեծամասնութիւնը, մոլորած ու անղեկ, կոտրուած, լքուած ու ինքզինք լքած, կը յանձնուի մակերեսային հաճոյքներու, ընդունուած զեխութեանց, այլա­զան մոլութիւններու, նիւթապաշտ պատրանքներու եւ անցաւոր, կեղծ ու սին արժէքներու, այս երիտա­սարդները, որպէս ապառաժեայ կորիզը իրենց վտանգուած սե­րունդին, որպէս ոչ միայն ջահա­կիրներ այլ ջահե՛րը իսկ մեր հա­ւաքական հաւատքին եւ յոյսերուն, ներքնապէս բռնկած, բոցավառ, մշտակէզ՝ այն սրբազան կրակով որուն հետ գրկախառնուելու առանձնաշնորհը կը պատկանի միայն վեհագոյն էակներու, այս երիտասարդները, մեր երիտա­սարդները, 148 Արեւմուտք քովըն­տի ճամբուն վրայ կ’երթան արեւներ ցանելու, արեւներ հնձելու, արեւներ ցնցելու, եւ այդ ճամբուն վրայ անոնք մե՛ր ճամբան է որ կը բանան, մե՛ր ճամբան է որ ցոյց կու տան, ու անվախօրէն մեզ կ’առաջնորդեն արդէն դէպի անխուսափելի յաղթանակներ, դէպի ապահով նուաճումը մեր իսկ վա­խերուն եւ կասկածներուն, դէպի գերագոյն իրագործումը մեր էա­կան ձգտումներուն։

Մեր երիտասարդները կը քալեն ազատութեան ճամբուն վրայ, եւ իրե՛նք կ’ազատագրեն զայն, այդ իսկ ճամբան, իրենց ի ծնէ վեհանձնութեամբ եւ վճռակամութեամբ, իրենց անվեհեր ընթացքով եւ աննուաճ կամքով, իրենց անշեղ քայլերով եւ յանդգնութեամբ։ Որպէս անվիճելի երաշ­խիքն ու փաստը մեր մնալուն բարեշրջումին ու յաջո­ղութեան, որպէս անմար խոստումը մեր յաւերժական ու գործօն, շինիչ գոյատեւման, մեր երի­տասարդները,  148-Արեւմուտք այս ճամբուն վրայ, հան­դարտօրէն կ’երթան հորիզոնը գրաւելու, երկինքը գրկելու եւ Արեւը արթնցնելու։ 

Ապրիլ 24, 1995, Եղեռնի 80-ամեակի ոգեկոչման նուիրուած Մոնթրէալ-Օթթաուա քայլարշաւը վերջ գտաւ, Գանատայի Խորհրդարա­նին առջեւ։ Երիտասարդներու փաղան­գը հասաւ ու միա­ցաւ այդտեղ հաւաքուած ժողովուրդին, անոր հետ մասնակ­ցելու համար ընդ­հանուր ցոյցին։ Ծափահարութիւններ եղան։ Օդը արեւոտ էր։ Այդտեղ, վերը, միլիոնաւոր նահատակնե­րու հառաչանքը տարբեր կը հնչէր այդ օր:

Մեր երիտասարդները գի­տեն, թէ ուր կ’երթան։

Հայդուկ Շամլեան

Ապրիլ 1995