Նորէն մէկը մեռաւ…

Դարձեալ՝ մահուան լուր մը: [ Որեւէ կապ չունի այս օրերու համաշխարհային համաճարակին հետ: Բացի՝ յուղարկաւորութեան համեստութիւնը, ընտանեկան եւ ազգային վաստակին համեմատ. որ սակայն լաւապէս կը համապատասխանէ ողբացեալին հարազատ խառնուածքին եւ բնաւորութեան: ]

Այս մէկն ալ, համեմատաբար վաղաժամ մահ է:

Բայց մեկնողին հարազատներուն համար, ո՞րմէկ մահը վաղաժամ չէ: Իսկ գացողին համար, վստահաբար դեռ քիչ մըն ալ աւելի կանխահաս է մեկնումը…

Սիրելի անձ էր, թէկուզ զինք տեսած եմ հազիւ մի քանի անգամներ, երբ որ տակաւին պատանի էի: Մօտ քառասուն տարիներ առաջ…

Ժամանակի մէջ հեռաւոր, աշխարհագրականօրէն հեռու, մէկը նորէն մահացաւ: Եւ այդ պատճառներով, իր մեկնումը ա՛լ աւելի մօտ ու վաղաժամ հանդիսացաւ, ժամանակի եւ տարածքի մէջ:

Երբ որ սիրելի անձը չես տեսած քառասուն տարիներէ ի վեր, հեռաւո՜ր վայր մը, եւ կը կարծէիր թէ օր մը նորէն զինք կը տեսնես, երբ որ մեռնի՝ քառասուն տարի առաջ, այդ հեռաւոր վայրը կը զետեղուի այդ մեկնումը:

Եւ քանի որ կարօտի առումով, սուգի ցաւը յարատեւ է, մահուան պահին, քառասուն տարիներու կուտակուած կարօտի ցաւն է որ, միանգամից, կը հարուածէ քեզ:

Նորէն մէկը գնաց…

Քանի՞ երրորդն է, այս մէկը եւս… Տեհ, տարիքիդ նայէ, եւ կը հասկնաս որ անշուշտ բնական է: Այդ ցանկը հետզհետէ պիտի երկարի, պիտի ծանրանայ:

Ոմանք իրենց զիրենք բախտաւոր կը համարեն որ տակաւին նոյն ցանկին վրայ չեն: Կը մնայ ճշդելը թէ այդպէս կը զգան, իրենք իրե՞նց համար, թէ իրենց սիրելիներուն համար: Փառք Աստուծոյ, ես վիճակի մը մէջ չեմ, որ երկրորդ կարգին մաս կազմեմ: Բայց ունիմ մօտիկներ, որ հաւանաբար միւս կարգին մէջ են…

Այս առիթով՝ ողջերո՛ւն յարգը գիտցիր, կ’ըսեն:

Հա, լաւ, այդ ալ ճիշդ է:

Բայց, ողջերը տակաւին – այս աշխարհում -, նոյնիսկ եթէ բաւարար չափով չես տեսներ – եւ միշտ այդպէս է, որքան որ ալ զիրենք փնտռես ու տեսնես -, դեռ իրենց մարմնապէս հանդիպելու, տակաւին դէմ առ դէմ զիրենք տեսնելու եւ վայելելու, իրենց աչքերուն մէջ նայելու, առիթը կայ: Նոյնիսկ աշխարհագրականօրէն հեռաւոր սիրելի ողջերու պարագային՝ միշտ յոյսը կայ, բանական ակնկալութիւնը կայ,  որ տակաւին, օր մը, կը տեսնես զանոնք: Գոնէ մէկ անգամ: Շատ բան չէ ուզուածը:

Նորէն մէկը մեռաւ:

Եւ քառասուն տարիներու իր կորուստի զգացումն է որ ծանրացաւ սրտիս վրայ:

Մի քանի պահերով, պատկերներով կը յիշեմ – եւ ընդմիշտ պիտի յիշատակեմ – զինք:

Անոնցմէ երկու հատը այժմ յատկապէս միտքս կու գան՝

. Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ամէնաթէժ օրերուն, բառացիօրէն ռումբերուն տակ, յատուկ դիպուկահարներ հեռուներէն կը կրակէին նաեւ փողոցէն անցնող քաղաքացիներուն վրայ:

Անոնցմէ փամփուշտներէն խուսափելու համար, փողոցին երկու կողմերը, պարբերական հեռաւորութեամբ, աւազէ կոշտ տոպրակներով կառուցուած՝ «պատեր» կային:

Հօրս հետ այդպիսի շրջան մըն էինք, ուր կը բնակէր կամ կ’աշխատէր ողորմածը: Ուզեց անպայման  մեզի ընկերակցիլ, մինչեւ որ դուրս գանք այդտեղէն:

Լաւապէս կը յիշեմ, այսօրուայ պէս աչքերուս առջեւն է, թէ ինչպէս ան կը վազէր մէկ աւազաթումբէն միւսը, այդտեղէն ձեռքի աշխոյժ շարժումներով մեզի նշան տալու համար որ իրեն միանանք, եւ այդպէս շարունակենք առաջանալ մինչեւ յաջորդ, համեմատաբար աւելի ապահով թաղամասը:

Կը յիշեմ որ այդ ժամանակներու նորոյթով լայն տաբատ հագուած էր, եւ  ոտքին կաշիէ բարձրորակ կօշիկներ ունէր, ինչ որ չէր հեշտացնէր վազելը, հետեւաբար յաւելեալ ճիգ կը թափէր հասնելու համար մէկ տեղէն միւսը:

Նաեւ, սպիտակ շապիկին կուրծքի գրպանը, ծխախոտի տուփ ունէր, եւ որպէսզի գետին չիյնայ, վազած ատենը մէկ ձեռքը սրտին վրայ կը պահէր:

Այդ ազնիւ, հեւքոտ ու անվախ սիրտն է, որ հիմա կանգ առաւ:

. Երկորդ պատկերը՝ իր շքեղ խանութն է, առեւտրական բանուկ փողոցի վրայ, Համրա:

Ակումբէն ուղարկած էին, որպէսզի քաղաքական բնոյթի, խոշոր եւ բաւական  անճոռնի որմազդներ փակցնենք հայ առեւտրականներու խանութներուն ցուցափեղկերուն մէջ:

Երբ որ իր փառաւոր խանութը հասանք, ինք մեզ դիմաւորեց, իր անթերի հագուածքով եւ կեցուածքով, ի ծնէ քաղաքավարութեամբ: Ներսը նոյնպէս, գոնէ մեր վիճակին բաղդատած՝ ընկերային բարձր մակարդակի կերպարով, բազմաթիւ յաճախորդ տիկիններ կային – դեռ այդ օրերը, գործ կար … – :

Քանի որ ինծի հարազատ անձ էր, ես քիչ մը ամօթ կը զգայի որ իրեն կը դիմենք, այդ լայն ու տգեղ ծանուցումը իր այդ որակի խանութին առջեւ փակցնելու համար:

Ինք, ճիշդ ընդհակառակն:

Անկեղծ խանդավառութեամբ, շնորհակալութիւն յայտնեց որ իրեն չենք մոռցած, այդ գործին համար: Եւ մինչ մենք մէկ հատ որմազդ պիտի տեղաւորէինք իր խանութի ցուցափեղկին մէջ, ինք պնդեց որ անպայման իրեն երկու հատ շնորհենք, եւ երկրորդն ալ, իր իսկ ձեռքերով, ուղղակի խանութիւն մէջտեղը, գորգածածկ սիւնի մը վրայ տեղաւորեց:

Լաւ: Այս մէկն ալ գնաց, ուրեմն:

Մեկնեցաւ ու միացաւ այդ բոլոր, բոլոր միւսներուն:

Իրարու լաւ տէր կը կանգնին, անկասկած:

Սակայն մեզի համար, ամէն անգամ որ նոր մօտիկ անձ մը կը մեկնի այս աշխարհէն, միայն իր այստեղէն վերջնական կորուստի վիշտը չէ որ կ’ապրինք: Այլ մեր իրականութենէն ընդմիշտ հեռացած, նաեւ մեր բոլոր միւս սիրելիներու բացակայութեան գումարուած ցաւն է որ կը զգանք: Կուտակուող ու տեւաբար աճող, մնայուն կսկիծն է որ կը վերանորոգուի, կ’այժմէանայ, կը խորանայ:

Բարով երթաս, Ժիրայր: Դուն ալ բարով երթաս:

Կարօտալի բարեւներ՝ քեզի եւ միւս բոլոր, բոլորին:

Հայդուկ Շամլեան

Քանատա, 09.04.2020

Վերադարձ դէպի գլխաւոր էջ