Ներդաշնակութիւն

Անհանգստութեան գօտիէ մը կ’անցնի, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը:

Թէ որ, այս Կուսակցութեան երկարատեւ գոյութեան ընթացքին, եղած են նոյնանման դրուագներ, ոչինչ կը փոխէ պահի լրջութենէն: Քանզի այդ բոլոր նախադէպերը, ըստ սահմանումի, կը վերաբերին ուրիշ, անցած ժամանակներու, եւ ամէն մէկ ժամանակաշրջան ունի իր յատուկ տուեալներն ու պայմանները, այլազան առումներով, որոնց մասնայատուկ իրականութեան մէջ է որ ՀՅԴ-ն կը դիմագրաւէ իրեն վիճակուած դժուարութիւնները:

Իսկ թէ ի՞նչ է խնդիրը, պարզ է: Նախկին դաշնակցականներ, տեւական եւ անխնայ յարձակումներու թիրախը դարձուցած են այն Կուսակցութիւնը որու շարքային անդամներն էին նախապէս: Եւ այդ գիծի գրոհէն խանդավառուած, անկէ «ուժ առած», մեծաթիւ հայեր որոնք երբեք չեն եղած դաշնակցական, յաւելեալ եռանդով ու սաստկութեամբ կը մղեն իրենց հակա-դաշնակցական պայքարը:

Հարկաւոր է այստեղ իրարմէ զանազանել, վերեւ պարզուած երկու տեսակի յարձակումները:

Արդարեւ, այս յօդուածը կը վերաբերի բացառապէս՝ Դաշնակցութիւնը բուռն կերպով քննադատող նախկին դաշնակցականներուն: Միւսները, Դաշնակցութեան հետ երբեւիցէ կապ չունեցած հակա-դաշնակցականները, այստեղ լման նիւթէ դուրս են: Քանի որ իսկապէս անիմաստ է, ժամանակի մսխում է, ոչ թէ անոնց պատասխանելը, այլ նոյնիսկ՝ հասկնալ փորձելը:

* * * * *

Իրենց նախկին կուսակցութիւնը հարուածող անձերը, երկու տարիներէ ի վեր, շատ բաներ կը գրեն: Անոնցմէ ոմանք՝ գրական տաղանդ ալ ունին:

Սակայն այդ յորդառատ եւ երբեմն գեղգեղուն քննադատութիւններուն էական, խորքային բովանդակութիւնը, կ’ամփոփուի հազիւ երեք կէտերով՝

ա)  ՀՅԴաշնակցութեան ղեկավարութիւնը՝ լաւը չի: Շատ գէշ է: Շատ, շատ գէշ է: Գէշէն աւելի գէշ է: Այնքան գէշ է, որ երբեք բաւարար չէ բացատրելը թէ որքան գէշ է: Եւ դեռ աւելի գէշ է: Հա:

բ)   Դաշնակցականներու գոնէ մէկ մասը՝ դաշնակցական չեն: Մանաւանդ ղեկավարները: Որոնք գէշ են: Շատ գէշ են: Շատ, շա՛տ….. [կրկնել նախորդ պարբերութիւնը… մի քանի անգամ եւս…  ]

գ)  … ուալլա, երէք կէտեր ըսի, մտածելով որ հըլա շարունակեմ գրել, գոնէ այդքան նիւթ կը գտնեմ, բայց կարծես թէ հիմնական երրորդ կէտ, չկայ իսկ: Ինչ որ յատկապէս տպաւորիչ կը դարձնէ Դաշնակցութիւնը քննադատող նախկին դաշնակցականներէն ոմանց գեղարուեստական ձիրքերը:

* * * * *

Բայց իրապէս, ամենահիմնական մակարդակի վրայ, ուրիշ բան չկայ, որ մօտ երկու տարիներէ ի վեր կը լսենք ու կը լսենք, իրենց կուսակցութենէն նեղացած այդ անձերուն կողմէ:

Ըսածնին այն է թէ՝ Դաշնակցութեան ղեկավարութիւնը, 1998-էն ի վեր՝ զեռօ է – ի մասնաւորի Հայաստանի մէջ եւ Հայաստանի կապակցութեամբ -, եւ բոլոր այն դաշնակցականները որոնք համաձայն չեն այս տեսակէտին հետ, իսկական դաշնակցական չեն: Մինչ, իրենք են իսկական դաշնակցականները:

Դաշնակցութիւնը փրկել ուզող այդ նախկին դաշնակցականներուն պատասխանողներ շատ կան, հետեւաբար ջանանք այստեղ մենք ալ նոյն բաները չկրկնել: Եւ ամէն պարագայի, երկար-բարակ փաստարկներու ալ կարիքը չկայ,  չէզոքացնելու համար նիւթի առարկայ քննադատութիւնները:

Այդ նախկին դաշնակցականներուն մէջ բոլոր անոնք որոնք երեսուն տարեկանէն աւելի մեծ են, իրենք իսկ շատ լաւ գիտեն, գոնէ իրենց հակադարձողներուն չափ – եթէ ոչ աւելի լաւ – գիտեն, թէ որքան անհեթեթ է իրենց կեցուածքը: Ջղայնացած, վիրաւորուած մարդու խօսքեր են, պարզապէս: (Չշփոթել՝ Բացարձակ Ճշմարտութեան առանձնաշնորհեալ տէրը հանդիսանալու անսասան համոզումին հետ, զորս վերապահուած է ջահելներին – «ես բաւարար երիտասարդ չեմ, որ ամէն բան գիտնամ», ըսեր է մէկը… – : Այս յօդուածին մէջ, խօսքը՝ որոշ տարիքի մը հասած նախկին դաշնակցականներուն մասին է: Որոնք նաեւ, ի դէպ, երկար ժամանակ պաշտօններ ունեցած են Կուսակցութեան մէջ… )

* * * * *

Ուրեմն, իսկապէս տպաւորիչ է որ մարդիկ կրնան այդքան շատ գրել ու խօսիլ, ըսելու համար բան մը, որ չի դիմանար նուազագոյն քննարկման, անհերքելի իրողութիւններու հիման վրայ:

Դաշնակցութեան ղեկավարութիւնը՝ օդէն չ’իջնար:

Աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ, տեղական ընտրութիւններով, կ’ընտրուին շրջանային պատգամաւորներ, որոնք շրջանային ընտրութեամբ, կ’ընտրեն համաշխարհային պատգամաւորներ, որոնք կ’ընտրեն Բիւրօն:

Այս տուեալներու լոյսին տակ, անհասկնալի է որ ոմանք այս կուսակցութիւնը կ’ուզեն ներկայացնել որպէս սարսափելիօրէն հակա-ժողովրդավար կազմակերպութիւն… (Սակայն նամանաւանդ վերջին տասնամեակներուն, միայն Դաշնակցութեան չի վերաբերիր այդ դատարկաբանութիւնը: Ամէն մարդ սոսկալի, հաւատացեալ Ժողովրդավար է, մինչեւ այն պահը երբ, ժողովրդավարական կարգով՝ իր ուզածը չըլլայ, իր կողմը պարտուի: )

Հետեւաբար, եթէ դաշնակցական ղեկավարութիւնը՝ դաշնակցական չէ,  ուրեմն դաշնակցական չեն աշխարհի տարածքին բոլոր կոմիտէներու դաշնակցականները որոնք ժողովի ընդմէջէն կ’ընտրեն պատգամաւորներ, որոնք նաեւ դաշնակցական չեն, բայց կը գումարեն Դաշնակցութեան շրջանային ժողով, ուր կ’ընտրեն Դաշնակցութեան Ընդհանուր Ժողովի պագտամաւորներ, որոնք անոնք ալ, անշուշտ՝  դաշնակցական չեն, եւ որոնք կ’ընտրեն ուրեմն Դաշնակցութեան գերագոյն գործադիր մարմնի անդամները, որոնք նոյնպէս դաշնակցական չեն…

Այս որքան շատ ոչ-դաշնակցականներ կան, եղեր, Դաշնակցութեան մէջ:

Այս հաշուով, բոլոր դաշնակցականները՝ դաշնակցական չեն, եւ դաշնակցական են միայն այն դաշնակցականները, որոնք դաշնակցական չեն:

Ուրեմն եթէ լաւ հասկցանք, իսկական դաշնակցական ըլլալու միակ ձեւը, տառացի իմաստով՝ դաշնակցական չըլլալն է:

Այ քեզ բա՜ն…

* * * * *

Լաւ, եկէք նիւթին տարբեր կերպով մօտենանք:

Նախկին դաշնակցականներու դիւցազներգական ցասումը պայթելէն ետք, ՀՅԴաշնակցութիւնը, անոնց նկատմամբ, երեք զիջումներ կատարեց: Այո, նորէն եկանք երեքի, բայց այս անգամ, իսկապէս այդպէս է:

ա)  Անցած Ընդհանուր Ժողովին, Հրանտ Մարգարեանը չընտրուեցաւ Բիւրոյի անդամ: Ամէն մարդ շատ լաւ գիտէ որ կրնար նորէն ընտրուիլ: Չերկարենք:

բ)   Իրենց կուսակցութեան դէմ ծայրագոյն կատղանքով անպարագիծ յարձակումներու ձեռնարկած նախկին դաշնակցականներուն նկատմամբ, Դաշնակցութիւնը ցուցաբերեց՝ արտակարգ համբերութիւն, փափկանկատութիւն (պարապ բաներ չ’երեւակայուին, խօսքը անշուշտ բանավէճի, հանրային վիճաբանութեան մասին է, եւ մանաւանդ՝ բացայայտումներու) :

գ)   Համաներում:

Ասիկա կը կոչուի՝ «ձեռք երկարել»: Եւ այդ ալ, երեք անգամ:

Սակայն փոխանակ գնահատելու այս ջանքերը, երեւի խռոված պարոնները այդ քայլերը մեկնաբանեցին որպէս «տկարութեան» նշաններ, եւ այդ երազանքով, աւելի սաստկացուցին իրենց յերիւրանքները, բերանէն-ելածը-ականջը-չլսելով՝ զիլ պոռչտուքները:

Զարմանալի է որ այս մարդիկը այս աստիճան մոռցեր են, իրենց Կուսակցութեան էութիւնը…

Համաներումի գործընթացը աւարտելէ ետք, այս խնդիրը պէտք է փակել: Ու անկէ ետք, այլեւս այս լման դրուագը կը համարուի՝ բնական ինքնազտում:

Փաստացի կերպով այլեւս արձանագրուած է այս նիւթին մէջ Դաշնակցութեան վեհանձնութիւնը, մեծահոգիութիւնը, եւ իր ծոցէն ելած զինք քարկոծողներու ափսոսալի մակարդակը: Անոնցմէ ոմանց պարագային, աւելի ճիշդ՝ ցաւագին անկումը, նկատի ունենալով իրենց անցեալի որակն ու վաստակը:

* * * * *

Ստորագրեալը ՀՅԴաշնակցութեան շարքերէն հրաժարած է, Մարտ 2018 թուականին:

Դեռ աւելին՝ փոխանակ այդ հրաժարականը ընդունուի, պատկան մարմինը որոշեց հեռացման պատիժով զիս դուրս հանել շարքերէն (ինչպէս որ ֆիլմերու մէջ կը պատահի, մէկը կ’ըսէ՝ «I quit», միւսը՝ «no, you’re fired!!» lol… ) :

Սակայն այնպէս չէ, որ ես պէտք է որ հիմա ինքզինքս զսպեմ, որպէսզի Դաշնակցութիւնը չքննադատեմ: Չէ՜:

Ամենայն լրջութեամբ եւ անկեղծութեամբ, կ’ընդունիմ որ յանցանքը՝ իմս էր: Ես պէտք չէ որ երբեւիցէ դառնայի շարքային դաշնակցական: Իմ այդ նախնական սխալիս պատճառով է որ, վերջիվերջոյ՝ հրաժարեցայ, դուրս եկայ շարքերէն:

Եթէ այս կեցուածքս «դաշնակցականավայել» պիտի նկատուի (եւ իմ ըմբռնողութեամբս, այդպէս ալ՝ է), ապա ես այսպէս դաշնակցական դարձայ – եւ կը մնամ առ յաւերժ, թէկուզ շարքերէն դուրս -, շնորհիւ այն նոյն հնոցին որ, յատուկ ժամանակամիջոցի մը իրականութիւններուն մէջ, Դաշնակցութեան ամէնազուտ շունչով բռնկած գաղափարական բոցերուն ընդմէջէն, թրծած է նաեւ այն անձերէն ոմանք, որոնք մինչդեռ հիմա նախկին դաշնակցականներ դարձած, իրենք իրենց էութեան հակադրուելով, Դաշնակցութեան դէմ ճակատ բացած են:

Իրապէս, խորապէս կը ցաւիմ, որ անոնք այժմ այսպիսի հոգեվիճակի մէջ են: Կը մաղթեմ որ տակաւին օր մը, կը կարողանան յաղթահարել իրենց ժխտական, ինքնաքանդիչ զգացումները, եւ կը հաշտուին: Կը հաշտուին Դաշնակցութեան հետ, կը հաշտուին իրենց շարքային ընկերներուն հետ, սակայն նաեւ ու մանաւանդ՝ կը հաշտուին իրենք իրենց հետ:

* * * * *

Դաշնակցութեան շարքերէն դուրս ելլելը, չի նշանակեր որ Դաշնակցութիւնը քու էութենէդ դուրս կ’ելլէ: Նոյնիսկ երբեմն, ընդհակառակը:

Որպէս հրաժարած/հեռացուած նախկին շարքային դաշնակցական, ես միայն գուրգուրանք, յարգանք, եւ հիացմունք ունիմ աշխարհի բոլոր շարքային դաշնակցականներուն հանդէպ: Ըլլան անոնք այսպէս կոչուած «խոնարհ ընկերներ», կամ մարմիններու անդամ, ղեկավար: Եւ անոնք բոլորն են իսկական դաշնակցականները, այսինքն՝ ինձմէ աւելի դաշնակցականները: Ես է որ բաւարար կարողութիւն չունեցայ շարքային դաշնակցական ըլլալու, եւ ի մասնաւորի՝ ենթարկուելու Կանոնագրին:

ՀՅԴաշնակցութիւնը այլեւս – բարեբախտաբար – միակ կազմակերպութիւնը չէ, որ կը ծառայէ Հայ Ազգին: Սակայն ան վստահաբար ունի տակաւին – եւ ընդմիշտ – իր իւրայատուկ տեղն ու առաքելութիւնը՝ Հայութեան մէջ: Հայութեան համար: Եւ ունի դեռ շատ ընելիքներ:

Այս անհաճոյ օրերուն, համբերութիւն կը մաղթեմ ՀՅԴի բոլոր շարքային անդամներուն: Ներառեալ ղեկավարները. անցեալ, ներկայ եւ ապագայ ղեկավար մարմիններու բոլորը անդամները, անխտիր. եւ բնաւ կարեւոր չէ, թէ ով են կամ ով կ’ըլլան անոնք:

Նաեւ շնորհակալութիւն Կուսակցութեան, ընծայուած համաներման առիթին համար ալ: Սակայն ներեցէք, որ ես չօգտուիմ անկէ:

Մ. Հայդուկ Շամլեան

Քանատա, 08.09.2020

Յ.Գ.  Դաշնակցութեան մասին բազմաթիւ ու այլազան յօդուածներ կան, այս Պլոկիս վրայ: Անոնցմէ հետեւեալ երկու հատը հրատարակուած են Դրօշակի մէջ (այն տարիներուն, երբ անոր խմբագիրն էր այն անձը, որ հիմա որքան ծանր խօսքերով կը հարուածէ Դաշնակցութիւնը – վստահաբար ցաւ պատճառելով՝ նաեւ ինքն իրեն – : Կը յուսամ որ դեռ կը գտնէ հոգեկան անդորր: ) ՝

. Մինչեւ վերջ, եւ մանաւանդ՝ անկէ անդին  (1993) ; . Ուշացած հրաժեշտ (1999)

Յ.Գ.2 Այս մէկն ալ, Հայաստանի մէջ ՀՅԴ-ի…ճակատագրին մասին, մինչեւ այժմու հանգրուանը (ոչ, կանգառը )՝

ՀՅԴ-ն միայն ժողովուրդին կամքն է որ կատարեց Հայաստանի մէջ (2020)

Վերադարձ դէպի Գլխաւոր Մուտք