Ալեք Ենիգոմշեանը, հանրային կերպով խզուելէ ետք «Ազգային-Ժովովրդավարական Բեւեռ» անունով խմբակցութենէն, հետեւեալ հետաքրքրական յօդուածը հրատարակեց՝ «Ռազմավարական գործընթացներն ու միտումները Հայաստանը շրջապատող լայն տարածաշրջանում» :

Ահա, այդ առիթով, արձագանգ մը:

* * *

Յօդուածը տպաւորիչ է: Բարձր որակով եւ մակարդակով, լուրջ հիմնաւորումներով, իսկական խորք ունի:

Սակայն ամենակարեւոր մասը՝ պակաս է: Նուազագոյն, յստակ եզրակացութիւն մը, Հայաստանի կապակցութեամբ: Թէ, շատ լաւ, ուրեմն այդ ամէնուն լոյսին տակ՝ ի՞նչ պէտք է որ ընէ, Հայաստանը…

Վերջին մի քանի տողերն են միայն որ այդ մասին են, եւ որեւէ բան չեն նշանակում:

Կարելի է ենթադրել որ դեռ այդ մասին ալ պիտի գրէ, դիրքորոշում, կարծիք եւ խորհուրդ պիտի յայտնէ Ալեքը, այս յօդուածը շարունակող եւ ամբողջացնող գրութիւններով:

Մինչ այդ սակայն, դժուար է չառարկելը որ բաւական ուշացած է, այս քայլը:

* * *

Փաստօրէն, այս ամէնուն գիտակից չէր սիրելի Ալեքը, մինչեւ այսօր:

Վստահաբար ոչ, երբ որ նա անդամ էր – կամ գոնէ՝ համակիր, ջատագով եւ պաշտպան – այդ խմբակին, որուն նորագոյն տարբերակն է վերոյիշեալ այդ,  կոտրած կողմնացոյցով մը Հիւսիսի տեղ Արեւմուտքը ցոյց տուող՝  «Բեւեռը»:

Միացած էր անոնց, որոնք յատկապէս՝ զինեալ, բիրտ եւ արիւնալի գործողութեամբ մը, իրենց նշանակալից բաժինը բերին Հայաստանի ապակայունացման, ներքին քանդումին, պետական արդէն իսկ փխրուն հիմքերի վերջնական քայքայման, փլուզումին:

Այդ նոյն խմբակը, տարբեր անուններու տակ իր երկարատեւ գործունէութեամբ, լայնօրէն նպաստեց այժմու վարչակարգի գոյացման: Մինչ վերջինս, առաջին գիծի պատասխանատւութիւնն ու աններելի մեղքը կը կրէ՝ տեղի ունեցած – եւ դեռ ընթացիկ – Հայոց Մեծ Աղէտի առնչութեամբ:

Հայ Ազգին համար այս դժոխածին վարչակարգին գոյացման մեղսակիցը հանդիսանալէ ետք, երկար ժամանակ դեռ անոր զօրակցեցան այդ նոյն խմբակի հիմնական պարագլուխները: Մինչեւ որ վերջապէս անդրադարձան թէ իրենց շրջանակի կարկառուն դէմքերուն բանտէն դուրս ելլելը, կրնայ ժամանակաւոր ըլլլալ միայն… Բացի երկու միամիտ, զավալլը անձերէ, որոնք փաստօրէն որպէս քաւութեան նոխազ մնացեալ վոհմակին համար, արդէն հաստաուած է որ այլեւս կեանք չունին այս աշխարհի մէջ:

Հետեւաբար, նկատի ունենալով արդէն իսկ իրականացած – եւ դեռ չվերջացած -Աղէտը, որու նկատմամբ – ցանկին՝ բաւական վերեւները – խրոխտ յանցակիցներ են Ալեքին նախկին բարեկամները, այս պարագային, կարելի չէ ըսել՝ «լաւ է ուշ, քան երբէք»…

Ալեքը չարաչար շահագործեցին, Հայաստանի մէջ: Շատ ափսոս:

Բայց կարծես թէ նա դեռ առիթը ունի, իր խղճի պարտքը տալու:

* * *

Ալեք Ենիգոմշեանի վերոնշեալ յօդուածը, այլազան ձեւերով կը հասկնան, կը մեկնաբանեն զայն ընթերցողները:

Ես, այդտեղ կարդացի բանիմաց տեսանկիւն մը, որ կը ջանայ մանրամասնել, բացատրել – եւ մանաւանդ՝ այժմէականացնել – աշխարհաքաղաքականութեան նոր, այժմու կացութիւնը, արդի տուեալներն ու հեռանկարները: Եզրափակելով, թէ այդ  իրականութիւններու համեմատ է որ պէտք է կողմնորոշուի Հայաստանը: Սակայն նա չի ասում, թէ ինչպէս…

Հետաքրքրական է նաեւ իր յանկարծակի գիտակցումը, որ Արեւմուտքը, հնամաշ մօտեցումներով, այլեւս սխալ թիրախ է հետապնդում: Քանզի Արեւմուտքի, ՆԱՏՕի համար, ժամանակէ մը ի վեր արդէն, բուն ու իսկական, էական վտանգը Ռուսաստանը չէ, այլ՝ Չինաստանը:

Այստեղ, տողերուն միջեւ ես անգիր հառաչանք մը լսեցի: Որ՝ «պարապ տեղը եկաք, մեզ քանդեցիք Անդրկովկասում, Ռուսաստանի դէմ ձեր ժամանակավրէպ  մտասեւեռումի, այժմ իմաստազրկուած յաճախանքի պատճառով… քանի որ չտեսաք, տակաւին չէք տեսնում, թէ ուր է, ով է, ձեր իսկական հակառակորդը, ձեզի համար բուն ու հիմնական վտանգը, ներկայ ժամանակներուն եւ անմիջական ապագային…»:

Ընդգծենք որ Ալեքի խզումը վերոյիշեալ խմբակցութեան հետ, իր իսկ բացատրութեամբ, կապ ունի նաեւ անոր պարագլուխներու ծայրայեղ կեցուածքներուն հետ՝ Ռուսաստանի դէմ:

* * *

Ուրիշներու նման առեղծուածային խօսքերով, հանելուկներով չխօսելու համար, մի քանի տարրական ակնարկութիւններ ալ առաջարկեմ աստեղ:

Այս մասին գիտցածս, վստահաբար ամբողջական չէ: Եւ ինծի համար աւելի լա՛ւ – փառք Աստուծոյ – որ ամէն բան չեմ գիտեր, այս բնոյթի նիւթերու կապակցութեամբ:

Սակայն մասնակի, նուազագոյն գիտցածս գոնէ, արձանագրեմ: Թերեւս օգտակար կ’ըլլայ:

Հայկական համաշխարհային ահաբեկչութեան օրերուն (այդ բառը, էն վախտ, ոչ միայն վատ բառ մը չէր, այլ ընդհակառակը. պատմական, աւանդական, գաղափարական եւ վիպապաշտ իմաստով կը գործածուէր, Հայութեան համար ուժ կ’արտայայտէր, ուժ կը ներշնչէր), այդ խառնիճաղանճ ժամանակներուն, հիմնական ըմբռողութիւնը այն էր, թէ՝ ՀԱՀ Գաղտնի Բանակը սերտօրէն կապուած է պաղեստինեան ահաբեկչական շրջանակներուն: Որոնք իրենց կարգին, կապուած էին՝ Մոսկուայի: Այս ուղղութեամբ անշուշտ ակնյայտ նշաններ, շօշափելի իրականութիւններ ալ կային…

Այստեղ է թերեւս ակունքային պատճառներէն մէկը, որ Ալեքը չէր կրնար միանալ վերոյիշեալ այդ «Բեւեռ»ի թունդ ամերիկամոլ, հիւանդագին աստիճանի ռուսատեաց, քառակուսի դիրքորոշումներուն, բութ ու բթամիտ, զաւեշտալի կեցուածքներուն:

Նոյն դիտանկիւնէն եւ տրամաբանութեամբ, սակայն հակառակ ուղղութեամբ, ՀՑԱրդարութեան Մարտիկներու/ՀՅԲանակի շրջանակներէն սերած որոշ անձեր ալ իրենց գոյները դուրս տուին 2018-ին, Երեւանի «գունաւոր յեղափոխութեան» առիթով: Թերեւս նաեւ այդ կը նշանակէ՝ «գունաւոր» յեղափոխութիւն… Այդ առիթով է որ ամէն մարդ իր իսկական գոյնը կը յայտնաբերէ, դուրս կու տայ:

Իսկ ոմանք, իրենց այդպէս բացայայտուած գոյնի ներկը, իրենց խոշոր ֆրչայով գետինը քսելով, իրենք զիրենք է որ անկիւնաւորեցին, իրենց սենեակին անկիւնը: Այդ ալ՝ ոտնաբոպիկ: Այսինքն, այդ անկիւնէն հիմա ետ դուրս գալու համար, ոչ միայն ստիպուած են իրենց ներկած գետնին վրայէն քալելով զայն արատաւորելու, այլ նաեւ պիտի սահին ու իյնան:

Մինչ այդ ներկը, շուտով չի կրնար չորնալ: Քանի որ շատ, շատ, հայի յորդառատ արիւնը կայ հիմա, մէջը խառնուած…

* * *

Այս ալ անձնական վկայութիւն մը, մի քանի յիշատակներ ՝

Ալեքի հայրը, մեր ընտանեկան բժիշկն էր, Լիբանան: Նաեւ մօտիկ բարեկամը պապայիս:

Մեր երեխայ տարիքին, կը պատահէր որ ան իր տան մէջ կը խնամէր զիս, եղբայրս եւ այժմ լուսահոգի քոյրս: Մանաւանդ երբ որ գիւղն էինք, Պօլօնիա, ամառուայ դպրոցական արձակուրդին:

Միշտ ուրախ, կայտառ եւ կենսունակ մարդ էր: Լման դէմքը մնայուն ժպիտով մը լուսաւորուած էր, որուն աղբիւրը՝ աչքերուն մէջն էր, խորքը – այնքան զօրեղ, որ  կ’երեւնար, կը կայծկլտար, հակառակ իր հաստ ակնոցներուն -:

Այսօրուայ պէս կը յիշեմ այն պահը, երբ փօլիոյի պատուաստի այդ վարդագոյն, իբրեւ թէ ելակի համով հեղուկը կաթկթեցուց, դուրս հանել տուած լեզուիս վրայ: Յօնքերը վեր հանած, աաաաա՜ա ըսելով, որպէսզի ես ալ այդ կանչին միանամ, եւ այդպէսով բերանս բաց մնայ: (Անշուշտ պէտք եղածէն շատ աւելի բարձր ձայնով կը գոռայի ես այդ «ԱԱԱԱԱԱԱԱ՜»ն, եւ շարուկանեցի պոռալ, կաթիլները կլլելէս ետք ալ: Ինչ որ իր խնդուքը պատճառեց: )

Նաեւ կը յիշեմ այդ տափակ փայտիկները, որոնցմով նոյն – շատախօս – լեզուս մեղմօրէն վար կ’իջեցնէր, կոկորդս ստուգելու համար – միշտ կոկորդի բորբոքում ունէի – :

Երբ որ ուրիշ քննութիւն մը պիտի կատարէր, եւ անկարգ էի – միշտ անկարգ էի -, ձեռքս մէկ հատ այդ փայտիկներէն կու տար որպէսզի հետը խաղամ, քիչ մը հանդարտիմ, ու ինք ալ իր գործը կարենայ կատարել: Այդ մէկ հատը որ արագ մը կոտրէի, այդ քաջագործութիւնս պսակող յաղթական ճիչս դեռ չաւարտած, արդէն անմիջապէս նոր մը կը դնէր ձեռքիս մէջ:

Փոխանակ վախնալու որ բժիշկի պիտի եդթայինք, միշտ ուրախ էինք երբ որ մամաս կը յայտնէր թէ մեզ Տոքթոր Ենիքոմշեանին մօտ պիտի տանի:

* * *

Աւելի ուշ, Ալեքը անհետացաւ մեր սովորական աշխարհէն…

Անկէ ետք, հայրը «ինկաւ»:

Այդ միշտ ժպտուներես, խանդավառ եւ աշխոյժ մարդը, դարձաւ մռայլ ու ինքնամփոփ, լռակեաց:

Արկածէն ետք, Ալեքը պաղեստինեան քէմփերու մէջ տարին, պահեցին, ժամանակ մը: Չեմ գիտեր ինչու, չէին ուզեր որ այդտեղէն դուրս ելլէ: Ի միջի այլոց, հայրս ալ իր հօրը օգնեց, որ զինք տուն բերեն:

Եղբայրը դաշնակցական ազդու ղեկավար էր, Արեւմտեան Պէյրութի մեր թաղերուն մէջ, իմ պատանեկան օրերուս: Յետոյ կուսակցական մամուլի գործիչ դարձաւ, Փարիզի մէջ:

Ուրիշ ժամանակներ էին: Ուրիշ աշխարհ մը:

* * *

Ալեքը բնաւ պէտք չէ որ միանար այդ ինքնահաւան ու մեծամիտ, պոռոտախօս, դատարկաբան արարածներու վատառողջ շրջանակներուն: Որոնց համակիրները հիմա ծաղրում, հայհոյում են իրեն, աներեւակայելի յերիւրանքներ են շպրտում իր հասցէին:

Կարծեմ ծանօթ ասացուածք մը կայ, որ ես մօտաւորապէս հետեւեալ ձեւով կը պատկերացնեմ՝ երբ որ առիւծը կը սկսի ծերանալ, չախալները կը սկսին «հետը իյնալ», շուրջը դառնալով քրքչալ, առջեւը կապիկութիւններ ընել: Զգուշաւոր հեռաւորութիւն մը պահելով, սակայն…

Հա… լաւ կ’ընեն այժմու այդ չախխալներն ու կապիկները, այդպէս, շատ չմօտենալու Ալեքին: Ալեքներուն:

Ինք ու իր նմանները, Պատմութեան ժամանակակից հանգրուանի՝ Հայոց Փառքի խորհրդանիշներն են: Հայ Ազգի արժանապատւութեան վերականգնումին, Հայոց Պատիւի վերահաստատման ժամանակաշրջանը կը ներկայացնեն, կը խորհրդանշեն:

Այժմ, մեր վերջին Փառքի ժամանակաշրջանը: Հիմա որ Արցախը չունինք:

* * *

Մինչդեռ էն վախտ, Հայ Ազգի գոյութենական ճակատամարտը հայկական հողի վրայ իսկ չէր, պետական բանակ չունէինք: Այնուհանդերձ, ամբողջ հոգիով եւ էութեամբ, բոլոր հարկաւոր միջոցներով՝ Արդարութիւն կը պահանջէինք:

Արդարեւ, այդ ժամանակներուն… «Բանակը գաղտնի էր, եւ Արդարութեան մարտիկները՝ անյայտ»:

Բայց լսեցին մեզ:

Միայն այ՛ն ժամանակ, լսեցին…

Հայդուկ Շամլեան

26 Յունուար 2022

Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք 
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց 
Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն 
Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք