Diffusé sur les ondes de Radio Lyon/ Arménie – version texte en arménien, en bas
. AUDIO : en arménien ; en français
Au mois de février 2004, il y a donc 15 ans de cela, l’officier de l’Armée arménienne Kourken Markaryan était assassiné, alors qu’il dormait paisiblement, par l’officier de l’Armée azéri Ramil Safarov
Les deux hommes se trouvaient à Budapest, dans le cadre d’un programme de formation de l’Organisation du traité de l’Atlantique nord, l’OTAN.
Au moment de l’assassinat, l’officier arménien dormait donc, dans sa chambre. Safarov l’a surpris dans son sommeil, et l’a ainsi tué dans son lit, à coups de hache. L’autopsie a établi que Safarov a frappé Markaryan a seize reprises, à la tête avec sa hache, jusqu’à ce que l’officier arménien soit décapité.
Le crime ayant été commis en Hongrie, le meurtrier a été jugé dans ce pays, et en 2006, il a été condamné à l’emprisonnement à perpétuité, sans possibilité de libération conditionnelle avant 30 ans.
En 2012, cependant, les autorités hongroises acceptent d’extrader Safarov vers l’Azerbaïdjan. Sous la condition d’y purger le reste de sa peine. Dès son arrivée à Bakou, cependant, Safarov reçoit la grâce présidentielle, une promotion militaire, ainsi que de vastes bénéfices et récompenses. À ce jour, il est considéré comme un héros national en Azerbaïdjan, où il mène une vie plus que confortable, avec tous les honneurs, en prime.
Vous savez, on aurait tort de focaliser seulement sur les détails physiques de ce crime, en tant que tel. Même l’injustice subséquente n’est pas le sujet fondamental, dans cet événement.
Le meurtre a certes été commis avec une lâcheté et une sauvagerie extrêmes. Oui, la libération précoce du meurtrier suscite l’indignation et la colère.
Mais dans ces matières, et spécifiquement dans le conflit en question, il n’y a vraiment rien de nouveau…
Ce qu’il nous faudrait retenir, dans cette affaire, c’est plutôt le message que l’Azerbaïdjan a voulu exprimer, en cette occasion aussi. Un message de détermination implacable, de cruauté absolue, et une démonstration de force, de puissance financière et politique internationale. Un message de guerre à finir.
Suite aux dernières rencontres en date entre les ministres des affaires étrangères de l’Arménie et de l’Azerbaïdjan, nous avons tous lu un certain communiqué officiel, où on nous apprend que l’on va et que l’on doit préparer les populations pour la paix, dans le conflit de l’Artsakh, du Gharapagh.
À chaque fois qu’il en sera question, à chaque fois que même la Première Dame actuelle de l’Arménie parlera de pacifisme, il serait probablement utile de se rappeler le meurtre de Gurgen Margaryan, à Budapest, dans son sommeil ! À coups de hache. Et aussi, voire surtout, de nous rappeler que son meurtrier est un héros national dans son pays, jusqu’à ce jour.
Pour parler beaucoup plus simplement, l’assassinat de Gurgen Margarian nous rappelle les conséquences de la cohabitation des Arméniens avec les Azéris, telle que nous les avons bien connues aussi, dans le cadre même du conflit de l’Artsakh. En tout état de cause, nous serions bien avisés de ne pas nous endormir, dans ce sujet aussi. Et encore moins, de rêver.
Au fait, quand on y pense… Cet assassinat spectaculaire a été commis au mois de février 2004. Février… hmmm…, c’est aussi notre mois de commémoration des massacres de Soumgaït, en février 1988… Alors que la guerre n’avait même pas encore commencé.
Haytoug Chamlian
pour Radio Lyon/Arménie, émission du 19 février 2019
* * * * *
Մնալ արթուն
Ձայնային սփռուած տարբերակ
Փետրուար 2004-ին, ուրեմն ասկէ 15 տարիներ առաջ, հայոց բանակի երիտասարդ սպայ՝ Գուրգեն Մարգարյանը սպաննուեցաւ, մինչ կը քնանար, ազրպէյճանական բանակի անդամ Ռամիլ Սաֆարովին կողմէ:
Երկուքը կը գտնուէին Պուտափեշթ, ՕԹԱՆԻ/ՆԱՏՕյի ուսումնական ծրագրի մը ծիրին մէջ:
Սպանութեան պահուն, հայ զինուորականը կը քնանար ուրեմն , իր սենեակին մէջ: Սաֆարովը զինք անակնկալի բերաւ այդպէս, քունին մէջ, եւ զինք սպանեց անկողինին մէջ, կացինի հարուածներով: Դիազննութիւնը հաստատեց որ Սաֆարովը տասնըվեց անգամ հարուածած է Մարգարյանի գլխուն, կացինով, մինչեւ որ հայ սպան գլխատուի:
Քանի որ ոճիրը գործադրուած էր Հունքարիոյ/Հունգարիայի մէջ, մարդասպանը դատի ենթարկուեցաւ այդ երկրին մէջ, եւ 2006 թուին, դատապարտուեցաւ ցմահ բանտարկութեան, առանց վաղաժամ ազատագրման կարելիութեան, երեսուն տարիներէ առաջ:
2012 թուին սակայն, հունգարական իշխանութիւնները ընդունեցին Սաֆարովը ուղարկել Ազրպէյճան, այն պայմանով որ ան այնտեղ ամբողջացնէ իր մնացեալ պատիժը: Պաքու հասնելուն պէս սակայն, Սաֆարովը ստացաւ՝ նախագահական ներման շնորհում, ռազմական աստիճանի բարձրացում, եւ լայն նպաստներ ու վարձատրութիւններ: Մինչեւ այսօր, ան ազգային հերոս կը համարուի Ազրպէյճանի մէջ, ուր կը վայելէ շատ հանգստաւէտ կեանք մը, առաւել՝ յարգանք եւ պատիւներ:
Պէտք չէ որ միայն կեդրոնանաք այս ոճիրի մարմնային մանրամասնութիւններուն վրայ, որպէս այդ: Նոյնիսկ յաջորդող անարդարութիւնը էական նիւթը չէ, այս դէպքին մէջ:
Արդարեւ, սպանութիւնը գործադրուեցաւ ծայրագոյն վատութեամբ եւ վայրագութեամբ: Այո, ոճրագործի կանխահաս ազատագրումը ընդվզում եւ զայրոյթ կը յարուցանէ:
Սակայն այս նիւթերուն մէջ, եւ յատկապէս խնդրոյ առարկայ բախումի կապակցութեամբ, այստեղ նոր բան չկայ…
Այն ինչ որ պէտք է որ ըմբռնենք, մենք հայերս, այս դէպքի կապակցութեամբ, աւելի շուտ՝ այն իմաստալից պատգամն է որ Ազրպէյճանի ուզեց մեզի փոխանցել, այս առիթով, եւս: Անհաշտ վճռակամութեան եւ բացարձակ անգթութեան պատգամ մը, եւ նաեւ զօրութեան, տնտեսական եւ քաղաքական միջազգային ուժի ցուցադրութիւն: Մինչեւ ծայր, մինչեւ վերջ պատերազմի պատգամ մը:
Ցարդ նորագոյն հանդիպումէն ետք, Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարներու միջեւ, հետաքրքրութեամբ կարդացինք պաշտոօնական հաղորդագրութիւն մը, ուր մեզի կը բարեհաճին տեղեկացնել թէ պիտի եւ պէտք է որ ժողովուրդները պատրաստեն խաղաղութեան, Արցախի կապակցութեամբ:
Ամէն անգամ որ այդ մասին խօսք տեղի ունենայ, մեր կողմը, ամէն անգամ որ մինչեւ իսկ Հայաստանի այժմու Առաջին Տիկինը մեզի խօսի խաղաղապաշտութեան մասին, հաւանաբար օգտակար կ’ըլլայ որ յիշենք գոնէ Գուրգեն Մարգարյանի սպանութիւնը, Պուտափեշթի մէջ, քունի ընթացքին, կացինով: Եւ մանաւանդ, նկատի ունենանք որ զայն այդպէս սպաննողը, մինչեւ օրս, ազգային հերոս է, իր երկիրն մէջ:
Աւելի պարզ խօսելու համար, Գուրգեն Մարգարյանի սպանութիւնը մեզ կը յիշեցնէ հետեւանքները հայերու եւ ազերիներու գոյակցութեան, ինչպէս որ լաւապէս գիտենք արդէն, Արցախի խնդրի ծիրին մէջ: Ամէն դէպքում, օգտակար կ’ըլլայ որ երբեք յանկարծ քունի չանցնինք, այս նիւթին մէջ եւս: Ալ ուր մնաց երազելը…
Ի դէպ, որ մտածենք… այս ցուցադրական սպանութիւնը տեղի ունեցաւ Փետրուար 2004-ին: Փետրուար… հմմմ…, Սումկայիթի ջարդերու յիշատակումի մեր ամիսը… որոնք տեղի ունեցան Փետրուար 1988-ին: Երբ որ պատերազմը դեռ չէր սկսած իսկ:
Հայդուկ Շամլեան
19.02.2019