« Il faut cultiver notre jardin » – Voltaire
* * *
Հետեւեալ առաքելութեան առնչութեամբ՝ https://www.facebook.com/AramManoukianJampar/ ;; https://www.facebook.com/AramManoukianJampar/videos/281197859159948 (video)
. Քանատայէն Հայաստան օդանաւային մեզի յարմարող թռիչքները, ամէն մէկ ճամբորդի իրաւունք կու տային՝ 1 ճամպրուկ տանելու իր հետ:
Յաւելեալ, երկրորդ ճամպրուկը՝ 100 տօլար էր: Անկէ ետք, երրորդը՝ 300 տօլար էր…
Անշուշտ ճամպրուկները ենթարկուած էին նաեւ ծանրութեան – ցած եւ խիստ – սահմանափակումի: Թէ ոչ՝ ատոր համար ալ, յաւելեալ խոշոր վճարում պիտի կատարես: Այտան բառացիօրէն գիշեր կը լուսցնէր, մեր տան կշիռքին առջեւ՝ ճամպրուկները մի քանի անգամ կշռելով, մէջի ապրանքները հանել-դնել-հանել-դնելով, մինչեւ որ ամէն մէկուն ծանրութիւնը յարմարէր արտօնուած կշիռին:
Շուշիի մէջ մեր վերոյիշեալ մանկա-պատանեկան Ճամբարին հարկաւոր ապրանքները փոխադրելու համար, հաշուի առնելով նոյնիսկ տեղւոյն վրայ կատարած մեր գնումները, մենք չորսս միասին՝ գոնէ քսան ճամպրուկներ պէտք է որ տանէինք մեր հետը – բոլորը, լեցուած Ճամբարի ապրանքներով… մէկ ամսուայ համար մեր հագուստները, տարրական իրերը, ձեռքի փոքր պայուսակներով կը փոխադրէինք – :
Ուրեմն, այդ յաւելեալ երկրորդ ճամպրուկի իրաւունք ալ կը գնէինք, ամէն մէկուս մէկ հատ, յաւելեալ 400 տօլար վճարելով: Սակայն եթէ երրորդ մըն ալ գնէինք, պիտի վճարէինք դեռ յաւելեալ 1200 տօլար:
Տարի մը, «Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միություն» (ՀՄԸՄ), մեր քաղաքէն, մեծաթիւ խումբ մը կը տանէր Երեւան:
Դիմեցինք իրենց հետեւեալ առաջարկով՝
(նայեցէք նամակին թուականին… այդ ալ, դիտումնաւոր էր… որ, թերեւս կը ներշնչուին… )
From: Haytoug and_or Ayda <haytougandaida@hotmail.com>
Sent: May 28, 2018 8:36 PM
To: mtlscouts.committee@gmail.com; homenetmenregionalscoutsco@gmail.com
Subject: Shoushi 2018 / Homenetmen
cf. namag, gtsyal
Մերժեցին:
Նոյնիսկ, ո՛րեւէ պատասխան չստացանք: Այսինքն, մերժեցին՝ լրիւ անտեսելով: Ոչ իսկ բացատրութիւն մը, թէ խի՞ են մերժում:
Անձնական նուաստացում մըն ալ կուլ տալով – ի սէր Շուշիի երեխաներուն -, բերանացի, դէմ առ դէմ ֆալօ-ափ մըն ալ փորձեցի:
Դիմացինս կտրականապէս նիւթը փոխեց – ջղայնացած կերպով… որ, այյա, մեզի ինչո՞ւ կը խանգարես կոր, քու հարցերովդ… – :
Բարձրացի՜ր, բարձրացո՜ւր…
Ի դէպ, այդ տարին – կ’ենթադրեմ որ Փաշինյանի թարմ դո՛ւխէն վարակուած – մօտ 200 ճամբորդներ կային, ՀՄԸՄի այդ խումբին մէջ: Որոնք ուրեմն 200 հատ յաւելեալ ճամպրուկներ կրնային տանիլ իրենց հետ, լրիւ անվճար:
Այսինքն, մեր Ճամբարին մի քանի ճամպրուկներէն զատ, կրնային նաեւ մի քանի հատ ալ լեցնել իրենց նուէրներով՝ Շուշիի երեխաներուն: Զորս, եթէ իրենք ժամանակ չունէին, մենք տեղ կը հասցնէինք – Երեւան-Շուշի փոխադրութեդան ծախսը, մենք հոգալով – ու կը բաշխէինք, մեծ սիրով, ՀՄԸՄի՛ անունով:
Բայց ահա… այդ օդանաւը Երեւան իջաւ, 200 դատարկ մնացած, տրամադրելի եւ ձրի տեղերով, soute à bagagesին մէջ…
Խորհրդանշական, բնորոշ դատարկութեան նուէր՝ Արցախին:
Այլ անիմաստ է խօսիլը այն մասին, որ այդ 200 ճամբորդներէն մի քանի հատը կրնային թերեւս այցելել Շուշին: Եւ քանի որ ժամանակ չունին կամաւոր աշխատանք կատարելու այդտեղ, գոնէ իրենք իրենց ձեռքերովը, տարազնին հագուած եւ փողկապնին կապած, իրենք ուղղակի բաշխէին իրենց այդ նուէրները, Արցախի իրենց տարեկիցներուն:
Բայց, չէ: Ոչ մէկ բան:
* * *
Իսկ երանի թէ այս տեսակի վարքագիծը, վերաբերէր միայն՝ ՀՄԸՄին…
Համակարգային էր այս դրութիւնը, գաղութի բոլոր Միութիւններուն պարագային:
Պատահական, տարրական աջակցութիւն մը – եւ հպանցիկ այցելութիւն՝ Շուշի – ստացած ենք միայն ՀՅԴ Պատանեկան Միութենէն, եւ այդ ալ՝ շնորհիւ այն իրողութեան որ խումբին ղեկավարը, անձնական մտերիմ ընկեր էր: Տասնըհինգ տարուայ մէջ, երեք անգամ տեղի ունեցաւ այդպիսի բան:
While I’m at it, տարի մը, մեր Ճամբարի ընթացքին, ՀՅԴ մեր քաղաքին ու երկրին, Գանատայի Երիտասարդանան Միութեան անդամներու խումբ մը, եկան Շուշի: Այդտեղ մնացին երկու օր: Գիշերեցին – խրախճանեցին – ՝ Ավան Շուշի Փլազա հիւրանոցին մէջ: Որ կը գտնուէր մեր ճամբարի վայրէն՝ վեց արիւր մեթր անդին: Իրենցէ ոչ մէկը եկաւ, ոչ թէ մի քանի ժամ ձերք մը տալու, բայց ոչ իսկ հէլօ մը ըսելու մեզի… Երեւի մենք, իրենց հակառակորդներն էինք այդտեղ:
Հա, կեցիր, նոյն նիւթին առնչութեամբ, Արցախի մէջ միակ եւ միմիակ պետական գործիչը որ, տասնըհինգ տարինրեի ընթացքում, կասկածներ արտայայտած է մեր մասին – որ, հմմմ, սրանց խի՞ են այստեղ գալիս, Քանատայից -, ՀՅԴի տեղացի անդամ մըն է… Այն անձը, որ պահ մը նախագահ եղաւ, Արթուր Մկրտչյանի մահէն ետք:
Մարդը ըսեր է՝ «with friends like that, who need enemies?»
Մ. Հայդուկ Շամլեան
06 Հոկտեմբեր 2023
[Նօթ՝ ներքեւի արխիւային նկարին տակը, Յ.Գ. մը կայ]
եւ քոյր Ցոլինէ (2019ին այս աշխարհէն մեկնած)
Յ.Գ. Տարուայ ընթացքին, կը ջանայինք ճամպրուկներ ուղարկել Երեւան գացող անձերու հետ: Այդ մէկն ալ տեղի ունեցաւ երեք անգամ միայն: Երեք ճամպրուկ, երեք տարբեր տարիներու: Մօտիկ, անձնական ծանօթներու հետ:
Մինչդեռ ամէն տարի, այս կամ այն Միութենէն բազմաթիւ անձեր, տարին բազմաթիւ անգամներ, կը «գործուղուէին» Երեւան: Ժողով, մողով: Անոնց տասը տոկոսը, եթէ մէկ անգամ, մէկ հատիկ Ճամպրուկ մը միայն իր հետը տանէր – օդակայանէն իսկ՝ յանձնէր մեր կողմէ այդտեղ զիրենք դիմաւորող անձի մը -, որպէսզի մենք ալ յետոյ այդ ապրանքը հասցնէինք Շուշի, մեր տարած տասնեակներով ճամպրուկներուն եւ պայուսակներուն հետ, երեւի քիչ մը աւելի կը կարողանայինք բան մը ընել, Արցախի համար:
Մէկ օրինակ մը տալու համար, միայն – որպէսզի լման մեղքը չփաթթուի միայն ՀՄԸՄի վիզին -՝
Շուշիի մէջ, ՀՕՄի – փոքրիկ -, մանկարպատէզը լման երկու ամսի կը փակուէր, որպէս ամառուայ արձակուրդ: Այդ երկու ամիսները երբ աշխատող ծնողները ամենաշատ կարիքը ունէին այդ մանկապարտէզին… Կարելի է կռահել որ իրենց այդ արձակուրդի ընթացքին, աշխատակազմի անդամները կը ստանային իրենց աշխատավարձը, ՀՕՄի Սփիւռքից հաւաքած փողերով:
Այդ ժամանակամիջոցին, մենք կը զբաղուէինք Շուշիի եւ անոր շրջակայքի հարիւրաւոր երեխաներով:
Այսինքն, «մրցակցութիւն» չկար, ՀՕՄի եւ մեր Ճամբարին միջեւ:
Հա, հա… մրցակցութիւն… Շուշիի մէջ… Ըսելու ձեւ չէ գրածս, ափսոս, վստահաբար այդ մտայնութեամբ հօմուհիներ կային: [Իսկ փաստացի կերպով, այդ էր` ԳԵՄի դիրքորոշումը եւ վարքագիծը, մեր կազմակերպած Ճամբարին նկատմամբ. այդ ալ ուրիշ առիթով կը բացայայտեմ. vous ne perdez rien pour attendre… ]
Սակայն 15 տարիների ընթացքին, ՀՕՄից որեւէ մէկը մեր Ճամբարին համար մէկ հատ ճամպրուկ չտարաւ մինչեւ Երեւան: Մեր լեցուցած, մեր ճամպրուկը, Շուշիի երեխաներուն համար: Զորս Երեւանէն Շուշի, մենք պիտի տանէինք: Եւ պիտի յայտնէինք որ ՀՕՄը մեզի օգնեց, այդ առումով, ե շնորհակալութիւն:
քաղաքականութեան հետ հէչ կապ չունի. պարզապէս տարրական ճշմարտութիւններու հետ. եւ որպէսզի վերջ դնենք նաեւ Սփիւռքի վերաբերող պատրանքներուն. որոնց պատճառով է նաեւ, որ հասանք այս վիճակին.
հհ կառավարութիւնը «իմ պարտէզս» չէ… ամէն մարդ նախ իր պարտէզին խոտերովը թող զբաղուի… առաւել, հհ կառավարութեան ուղղուած «պահանջատիրութենէն» պիտի չօգտուին Սփիւռքի միութիւնները, որպէսզի շարունակեն ծածկել իրենց թերացումները, սայթաքումները. ուրիշ աշխարհի մը մէջ ենք հիմա, Հրայր. կ’ուզես մնալ նախկինին մէջ, դուն գիտես, եթէ այդպէսով աւելի հանդուրժելի կը դառնայ քեզի համար այժմու վիճակին անասելի ցաւը. ինծի համար, ատիկա ապաստան չէ, ոչ այլեւս…
Շուշիի մէջ, ՀՕՄի – փոքրիկ -, մանկապարտէզը, լման երկու ամիս կը փակուէր: Ամառը: Որպէս ամառուայ արձակուրդ: Ուրեմն այն երկու ամիսները երբ աշխատող ծնողները ամենաշատ կարիքը ունէին այդ մանկապարտէզին, քանի որ դպրոցները փակ էին, եւ պէտք է որ մէկը պահէր իրենց երեխաները, որպէսզի իրենք կարենան երկու ղուրուշ շահիլ աշխտելով:
Կարելի է կռահել որ իրենց այդ արձակուրդի ընթացքին, այդ մանկապարտէզի աշխատակազմի անդամները կը շարունակէին ստանային իրենց աշխատավարձը: ՀՕՄի Սփիւռքից հաւաքած փողերով:
Այդ ժամանակամիջոցին, մենք կը զբաղուէինք Շուշիի եւ անոր շրջակայքի հարիւրաւոր երեխաներով:
Այսինքն, «մրցակցութիւն» չկար, ՀՕՄի եւ մեր Ճամբարին միջեւ: Շուշիի մէջ… Ըսելու ձեւ չէ գրածս, ափսոս, վստահաբար այդ մտայնութեամբ հօմուհիներ կային:
Սակայն 15 տարիների ընթացքին, մինչ ՀՕՄի անդամներէն ալ շատեր տեւաբար կ’երթային եւ կու գային Հայաստան – անոնցմէ գոնէ ոմանք, Սփիւռքի մէջ հաւաքուած փողերով -, սոյն ՀՕՄից որեւէ մէկը մեր Ճամբարին համար մէկ հատիկ իսկ ճամպրուկ չբարեհաճեցաւ, մինչեւ Երեւան միայն:
Մեր լեցուցած, մեր ճամպրուկը, Շուշիի երեխաներուն համար: Զորս Երեւանէն Շուշի, մենք պիտի տանէինք: Եւ անպայման պիտի յայտնէինք ու տարածէինք որ ՀՕՄը մեզի օգնեց այդ առումով, եւ իսկապէս շնորհակալութիւն:
* * *
Այն ուղղամիտ եւ հոյակապ Հօմուհիները որոնք կը կարդան այս բացայայտումներս, կը խնդրեմ եւ կ’աղաչեմ որ դուք՝ ձայն չհանէ՛ք: I mean it, please: Քանի որ դուք դեռ կրնաք օգտակար բաներ իրականացնել, այդ Միութեան ընդմէջէն: Անհուն համբերութիւն կը մաղթեմ միայն ձեզի:
Ի դէպ, Ցեղասպանութեան որբ՝ Մեծաս (մամայիս մաման), ԼՕԽի ամենաժրաջան ռահվիրաներէն մէկն էր… Մէկ հատ մը կուկըլեցէք՝ « ԼՕԽ-Բերկրուհի Առաքելեան »
Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց
Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն
Ենթա-գրացանկ/ Շուշի…