Այս կայքում հրատարակուած որեւէ յօդուած կամ գրութիւն արտատպելը, համացանցային այլ կայքէջի վրայ եւ/կամ տպագիր հրատարակութեան մէջ տեղադրելը՝ արտօնուած են, անվճար, այն պայմանով որ՝ այդ կատարուի տուեալ յօդուածի լրիւ ամբողջութեամբ, առանց որեւէ կրճատումի, ու նաեւ, նշելով նրա այս սկզբնաղբիւրը, համացանցային նախնական հասցէն: Այս արտօնութիւնը ենթակայ է չեղարկումի, եթէ այդ ուղղութեամբ հանդիսանան հիմնաւորուած պատճառներ:
Իսրայելի վրայ այսօրուայ, խեղճ պաղեստինցիներուն – թէկուզ տպաւորիչ, նոյնիսկ յուզիչ – յարձակումը, պարզապէս խոշոր տեսակի՝ suicide-attack մըն է:
Որուն գինը շատ ծանր կերպով պիտի վճարեն, անգամ մը եւս եւ ըստ սովորութեան, պաղեստինցի ժողովուրդը: Եւ դեռ քիչ մը ալ աւելին, քանի որ Նաթանյահուն վստահաբար առիթը պիտի օգտագործէ, առաւելագոյն «մաքրագործում» կատարելու համար:
Մինչ, որեւէ արաբական երկիր, ոչ ալ Պարսկաստանը, բան մըն ալ չըրին եւ բան մըն ալ պիտի չընեն՝ գետնի՛ վրայ, միանալու համար այդ յարձակումին:
Իսրայէլը թող յարձակի Իրանի վրայ, նոյն առիթով Ադրբեջանը թող մտնէ Իրան, եւ Իրանի վրայով թող բանան թրքական միջանցքը: Արդէն միլիոնաւոր ազերիներ կ’ապրին Իրանի ճիշդ այդ, Ադրբեջանի սահմանամերձ, հիւսիսային տարածքներում:
Հայաստանն ալ, շունչ մը կ’առնէ գոնէ…
—–
« Ադրբեջանն ամբողջությամբ վերադարձրել է իր տարածքները. այս մասին հայտարարել է Իրանի Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-մայոր Մոհամմադ Հոսեյն Բաղերին՝ մեկնաբանելով Արցախում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները, գրում է Mehr-ը։ »
«Այն, ինչ մինչ այժմ արել է Ադրբեջանը, դա իր տարածքային ամբողջականության վերականգնումն է։ Վերջին շաբաթների իրադարձությունների շնորհիվ նա կարողացավ վերականգնել լիարժեք ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը»,- ասել է իրանցի գեներալը։
Այս է ուրեմն, որոշ լիբանահայերու շատ սիրելի Հըզպալլայի տէրերուն դիրքը…
Եւ այն պետութիւնը, որուն վրայ դրած են հիմա իրենց յոյսերը, հայաստանցիները:
Կը յուսամ որ Իսրայէլի յայտարարած պատերազմը չ’ուղղուիր դէպի մեր խեղճ Լիբանանը, այլ յարձակումը կը կատարուի ուղղակի՝ Իրանի վրայ:
Նոյն առիթով, փոխանակ Հայաստանի վրայ յարձակելու, Ադրբեջանը թող մտնէ Իրան, եւ այդտեղէն թող բանան թրքական միջանցքը: Արդէն միլիոնաւոր ազերիներ կ’ապրին Իրանի ճիշդ այդ, հիւսիսային շրջանին մէջ:
Հա, մէյ մըն ալ՝ Իրանը շիիթ է, եղեր, մինչ Թուրքիան՝ սիւննիթ է…
Շատ բարի…
Սակայն երբ որ նիւթը կը վերաբերի հայերուս, այդ զանազանութիւնը որեւէ օգուտ չունի:
Շիիթներն ալ, սիւննիթներն ալ, սիւննէթնե՛րն ալ, նոյն… շի՛թն են, երբ որ այդ – խորքին մէջ յարգելի – վարդապետութիւնները կլման կ’անջատուին հոգեւորական ոլորտէն, եւ կը տեղափոխուին գաղափարաբանական, քաղաքական եւ մարտական դաշտ:
Իսկ մոլեռանդ բոլոր մահմետականներուն համար, նոյնիսկ եթէ իրենք իրարու դէմ կը կռուին, իրենց միշտ պիտի միացնէ իրենց միացեալ մոլեգին ատելութիւնը, բնազդային գազանութիւնը՝ քրիստոնեաներուն նկատմամբ:
Արաբական բոլոր երկիրներ, եւ Պարսկաստանը, իրենց տեղերը անշարժ նստած, կը դիտեն կոր միայն պաղեստինցիներուն յարձակումը Իսրայէլի դէմ: Անոնցմէ որեւէ մէկը չմիացաւ այդ մարտական գործողութեան:
Միայն Հըզպալլահ կոչեցեալ, լամպաները այրածների զզուելի հաւաքածոն, ԼԻԲԱՆԱՆԻ մէջէն, հրթիռներ կ’արձակէ Իսրայէլի դէմ:
Որպէսզի, անգամ մը եւս, Իսրայէլը մուխը մարէ Լիբանանին: Արդէն կարծես շատ մուխ մնացած է այդ խեղճ երկրին մէջ – ծննդեան հայրենիքս – :
Օր մը վերջապէս հանգիստ պիտի ձգե՞ն, սա Լիբանանը… ե՞րբ… երբ որ երկու հատ խճաքար մնայ միայն այդ երկրին մէջ:
Լիբանանի քաղաքացիութիւնը բնաւ չի նշանակեր որ Լիբանանի Հըզպալլայի ղեկավարները լիբանանցի են:
Պարզապէս, արտաքին հաշիւներով Լիբանանը քայքայողներու երկա՜ր ցանկին՝ ցարդ վերջին ու ամենացայտուն, քանդիչ ուժն է՝ նենգ ու վախկոտ Պարսկաստանին ծառայող, այդ վոհմակը:
Դիմացի՛ր Լիբանան: Ասոր ալ, դիմացիր: Ես քո ցաւը տանեմ…
Պաղեստինի «Ուեսթ Պէնք» շրջանին մէջ, ի տարբերութիւն Կազա-ին, նուազագոյն չափով միայն Իսրայէլը քօնթրօլ ունի – արբանեակներով եւ լրտեսներով միայն – :
Մինչ այդտեղ, որոշակի հեղինակութիւն եւ ներկայութիւն ունի՝ Իրանը, իր նշանաւոր Հըզպալլահին միջոցաւ:
Սակայն այդտեղէն ալ, Ուէսթ Պէնքէն, ոչ մէկ հրթիռ արձակուեցաւ Իսրայէելի վրայ, ոչ ալ – ծովային ճամբով եւ թիւնելներով – որեւէ ներխուժում չկատարուեցաւ՝ Իսրայէլի տարածք:
Կազա-ն է որ հիմա պիտի ստանայ միայն Յահվէական դժոխային պատիժը…
Խեղճ պաղեստինցիներ…
. յաւելում, 09 Հոկտեմբեր 2024 ՝
[Վերեւի այդ] գրառումէս ի վեր, մի քանի կրակոցներ եղան՝ այդ Սիսժօրտանի կոչուած հսկայական տարածքէն: Սակայն Կազայի վիճակին բաղդատած, Պաղեստինի այդ բաժինը կը մնայ հանգիստ ու խաղաղ…
Ի դէպ, Սիսժօրտանի կը կոչուի, քանի որ սահմանակից Յորդանանին մէկ մասնիկն է:
Մինչ, այդ ամբողջ Յորդանանը, իրականութեան մէջ՝ Պաղեստի՛ն է:
Եւ այդ պատճառով է որ այդ արաբական շինծու «թագաւորութիւն»ը ծպտուն չի հաներ, երբ որ Իսրայելը կը յարձակի պաղեստինցիներուն վրայ:
Այժմու պատերազմի ընթացքին, նոյնիսկ թոյլ չտուաւ որ իր վրայէն անցնին Իրանի արձակած հրթիռները դէպի Իսրայէլ:
Յորդանանին վախը այն է որ, պաղեստինցիները կրնան – դարձեալ – պահանջել իրենց հողերը, որուն վրայ կը գտնուի այդ երեւակայական երկիրը: Անապատային միրաժը:
Մէկ հատ դուք ձեզի գտէք տեղեկութիւնները, թէ ինչպէս Յորդանանի մէջ, այդ նախկին զզուելի, կիւչչիւկ «թագաւորը», ջարդի ենթարկեց պաղեստինցի ֆետայիները… կուկըլ ըրէն՝ Jordan Black September
Իրանի ռազմական ուղիղ յարձակումը՝ Իսրայէլի դէմ, սկսաւ:
Որոշ տեսանկիւնէ մը, թերեւս Իսրայէլի ուզածն էր, այս յարձակումը: Որպէսզի առիթը ունենայ Իրանը քանդելու:
Քանզի եթէ բախումը, տարողութեամբ եւ ժամանակի մէջ՝ չսահմանափակուի, հաւանական է որ Իրանը պարտուի: Որպէս պետութիւն, անէանայ, կամ ալ դառնայ խամաճիկը ԱՄՆին – ինչպէս որ էր արդէն, ոչ այդքան ալ հեռաւոր անցեալին, Շահի վախտ – :
Իսկ այդ պարագային, հենց որ Իրանը լման հաշիւէն դուրս ելլէ, թուրքերու լայնածաւալ յարձակումի շարունակութիւնը՝ Հայաստանի վրայ, չափազանց հաւանական է:
Յուսանք միայն որ այդ թրքական յարձակումի վերաբռնկումը չսկսիր, Իրան-Իսրայէլ պատերազմի ընթացքին իսկ արդէն: Այսինք, եկող օրերուն:
* * *
14 Ապրիլ 2024
Իրանի եւ Սուրիոյ սարսափը՝ Լիբանան Փիւնիկին վերակենդանացման անմիջական հնարաւորութեան դիմաց:
« Կը յուսամ որ Լիբանանս ալ՝ այդ առիթը կ’օգտագործէ, ազատագրուելու համար Իրանի լուծէն: Իր մէջէն մաքրելով այդ հըզպալլա ժահրը, քանսերը:
Ու անկէ ետք, եթէ սիւննիթներն ու մնացորդ քրիստոնեաները յաջողին իրարու հետ լեզու գտնել՝ Փիւնիկը դարձեալ կեանք կ’առնէ: »
Քիչ առաջ լսեցի հետեւեալ լուրը – հաւաստի աղբիւրներով ստուգուած – ՝
Հըզպալլան եւ իր դաշնակից սուրիական տարրերը Լիբանանի մէջ՝ առեւանգած, ապա դաժանօրէն սպանած են, Լիբանանի մնացորդ քրիստոնեաներու հիմնական կազմակերպութեան, «Լիբանանեան Ուժեր»ու, ղեկավար մը: Դիակը, Սուրիոյ մէջ գտնուած է:
Երեւի իրենք ալ լաւապէս հասկցած են, իրենց համար հետզհետէ յստակացուող վերոնշեալ վտանգը…
Եւ հետաքրքրական է որ, այնքան տկարացած են, որ կը վախնան նոյնիսկ՝ այդ կմախքային դարձած հակա-Իրան/հակա-Սուրիա լիբանանեան կազմակերպութենէն:
Ցաւալին այն է, միայն, որ հաւանաբար Թուրքիան ալ պիտի մասնակցի Լիբանանի ազատագրումին՝ Իրանի եւ Սուրիոյ ճիրաններէն:
Բայց, դեհ… Գոնէ նուազ ցաւալի է, քան թէ տեսնելը թէ ինչպէս, Հայաստան անունով երկիր մը, իյնալու վրայ է՝ նոյն Թուրքիոյ գիրկը:
Թերեւս – քի՜չ մը – օգտակար կրնայ ըլլալ, ոմանց… (բայց կրնայ նաեւ հակառակ ազդեցութիւնն ալ ունենալ…) ՝
Փորձել դիմանալու համար այս պահին, Լիբանանի պատերազմին ամենաահաւոր օրերու նկարները եւ վիտէօները կը դիտեմ կոր, Կուկըլ-Իմըճըզի եւ Եութուպի վրայ…
Անձնական քասէթ մըն ալ ունիմ, Արեւմտեան Պէյրութի մեր տունի պալքօնին վրայ, գիշերուան մէջ արձանագրուած, կրակոցներու եւ ռմբակոծումի ձայներուն: Բայց գործիքը չկայ, որ կարենամ մտիկ ընել… Եթէ ժապաւէնը փճացած չէ արդէն… (Տարօրինակ է, սակայն. այդ քասէթը եթէ մտիկ ընեմ, տիրապետող զգացումս… սփոփանք պիտի ըլլայ, ուրախութիւն. քանի որ այդ ժամանակներուն, եւ անկէ ետք դեռ մինչեւ մօտակայ անցեալին, քոյրս, մամաս եւ պապաս, ողջ էին… եւ շա՜տ ուրիշներ… շատ, շատ…)
Կը յուսամ միայն որ մնացած կեանքիս ընթացքին, նոյնանման կացութեան մը մէջ, Արցախի վերաբերող վերջին տարիներու եւ այս մանաւանդ այս պահի վիտէօները պիտի չդիտեմ…
Արաբական բոլոր երկիրներ, եւ Պարսկաստանը, իրենց տեղերը անշարժ նստած, կը դիտեն կոր միայն պաղեստինցիներուն յարձակումը Իսրայէլի դէմ: Անոնցմէ որեւէ մէկը չմիացաւ այդ մարտական գործողութեան:
Միայն Հըզպալլահ կոչեցեալ, լամպաները այրածների զզուելի հաւաքածոն, ԼԻԲԱՆԱՆԻ մէջէն, հրթիռներ կ’արձակէ Իսրայէլի դէմ:
Որպէսզի, անգամ մը եւս, Իսրայէլը մուխը մարէ Լիբանանին: Արդէն կարծես շատ մուխ մնացած է այդ խեղճ երկրին մէջ – ծննդեան հայրենիքս – :
Օր մը վերջապէս հանգիստ պիտի ձգե՞ն, սա Լիբանանը… ե՞րբ… երբ որ երկու հատ խճաքար մնայ միայն այդ երկրին մէջ:
Լիբանանի քաղաքացիութիւնը բնաւ չի նշանակեր որ Լիբանանի Հըզպալլայի ղեկավարները լիբանանցի են:
Պարզապէս, արտաքին հաշիւներով Լիբանանը քայքայողներու երկա՜ր ցանկին՝ ցարդ վերջին ու ամենացայտուն, քանդիչ ուժն է՝ նենգ ու վախկոտ Պարսկաստանին ծառայող, այդ վոհմակը:
Դիմացի՛ր Լիբանան: Ասոր ալ, դիմացիր: Ես քո ցաւը տանեմ..
Հ.Օ.Մ.-ը, համաշխարհային Ընդհանուր Ժողով գումարած է, Քանատայի մէջ: (Տարիներ առաջ կ’ըլլայ կոր, ասիկա…)
Ուրեմն, բազմաթիւ երկիրներէ, պատգամաւոր հօմուհիներ եկած են: Ներառեալ, Իսրայէլ-էն:
Հաւաքի սրահին բեմին վրայ, այդ բոլոր երկիրներուն դրօշակները կան:
Հրաւիրած են որ խօսք առնէ՝ Լիբանանի այդ օրերու նախագահին կինիկը: Այսօրուայ նախագահին պէս, իր աթոռին համար ինքզինք ու իր ազգը ծախած, անամօթ, անպատիւ, մարօնիթ նախագահին կինը:
Եւ այդ պատճառով, Իրանին ծառայող Լիբանանի նախագահին յիշեալ տիկինը երբ որ բեմ կ’ելլէ, պէտք է որ… ծածկենք Իսրայէլի դրօշակը !
Իր «Մեծն Սուրիոյ» երազանքով, Սուրիան ամէն ջանք կատարեց (ներառեալ՝ բնակչութեան խիտ թաղերու ռմբակոծումը, ռազմական օդանաւներով), ուղղակի բռնագրաւելու համար Լիբանանը:
Ձախողեցաւ: Չհասաւ իր այդ մուրազին:
Ուրեմն սպանեց՝ դեռ նոր նախագահ ընտրուած Պաշիր Ժըմայելը, որ կը մարմնաւորէր միակ ու վերջին յոյսը՝ որ Լիբանանը դարմանուէր, վերականգնէր, դառնար մարդավարի երկիր մը:
* * *
Յետոյ Իրանը, նոյն այդ Սուրիոյ գործնական օժանդակութեամբ, սպանեց՝ Րաֆիք Հարիրի վարչապետ: Որ վերջապէս կարողացած էր յուսադրիչ ընթացքի մը մէջ դնել Լիբանանի վերականգնումը:
Եւ արդէն քառորդ դարէ ի վեր, այդտեղէն դուրս հանելէ ետք հարազատ լիբանանցի զինեալ ուժերը, Իրանը բռնագրաւած է Լիբանանի հարաւը: Եւ իր քօնթրօլին տակ արած է Լիբանանի կոտրտուած, երեւութային ու ձեւական դարձած, մեռած պետութիւնը:
Այսօր, օրինապէս, ըստ իր Սահմանադրութեան՝ Լիբանանը չունի խորհրդարան, չունի կառավարութիւն, չունի նախագահ: Իսկ բանակի մասին խօսիլը արդէն ճօք մըն է:
Լիբանան չկայ: Կայ միայն՝ Իրանի ստեղծած յատուկ ռազմադաշտը, Իսրայէլի դէմ իր բախումին համար:
Իսկ հակա-իսրայէլ մի քանի արաբներուն եւ Իրանի ետեւը՝ Ռուսաստա՛նն է:
Որ արդէն մեր Արցախը ծախեց, եւ ՀՀի մնացորդն ալ պիտի խորտակէ, Թուրքիոյ հետ իր հաշիւներուն համար:
Վերեւ պարզուած տարրական բացատրութեան լոյսին տակ հետեւեցէք այժմու լուրերուն: Խօսքս ուղղուած է ուղղամիտ հայերուն, եւ ոչ թէ՝ այլազան հաշիւներ ունեցող «ղեկավարներուն» – ՀՀի եւ Սփիւռքի մէջ – :
Այսինքն այդ երկիրը, իմ ծննդեան հայրենիքս է: Ընդմիշտ եւ յաւիտեան:
Այդտեղ, մանկութեանս եւ պատանեկութեանս օրերուն, ճանչցած եմ՝ Հայ Ազգ մը, զորս մեյ մըն ալ չգտայ ու չեմ գտներ որեւէ այլ տեղ, այս աշխահին մէջ, ներառեալ Արցախ եւ ՀՀ (հետեւաբար չեմ գիտեր եթէ ատիկա բախտաւորութիւն մըն էր, թէ անէծք մը…)
Քաղաքացիական ներքին պատերազմին եւ անոր առնչուող միջազգային պատերազմներուն ընթացքին, որոնք սկզբնապէս տեղի ունեցան Լիբանանի մէջ, մէկ տարի ընդմիջումով, Լիբանանի մէջ ապրած եմ՝ 1975էն մինչեւ 1982 :
Այդ ալ, Արեւմտեան Պէյրութ: Այն ժամանակ կիսուած քաղաքին՝ մահմետական բաժինին մէջ:
Այդտեղ կը գտնուէի տակաւին, երբ որ Ցահալը առաջին անգամ ներխուժեց:
Մնացի այդտեղ, այդ յարձակումին եւ կռիւներուն ընթացքին՝ 06 Յունիսէն մինչեւ 15 Օգոստոս 1982 : 16 տարեկան էի:
Ի դէպ, նշեալ ժամանակամիջոցին, ի տարբերութիւն այդտեղ բռնուած, մեկնելու որեւէ այլընտրանք չունեցող՝ սուրիահայերուն եւ պարսկահայերուն, Լիբանանի եւ Ֆրանսայի անցագիրներիս գրպանիս մէջ, ես շատ հեշտօրէն կրնայի անցնիլ քաղաքին քրիստոնեայ կողը, ես ալ երթալ ու վայելել Ճիւնիի ծովեզերքը, սինեմաները, ճաշարանները… ինչպէս որ ըրին լիբանահայ տարեկիցներուս եւ ընդհանրապէս մեր այդ թաղերուն մէջ բնակող հայերուն՝ 95%ը… անոնք որոնք, տարինե՜ր առաջ, վերջնականապէս չէին տեղափոխուած արդէն գանատաները, ֆրանսաները, ԱՄՆները:
* * *
Այն լիբանահայը, որուն տարիքը այսօր 55էն պակաս է, ԵՒ որ չէ ապրած, գետնի վրայ, տեղւոյն վրայ, Լիբանանի սկզբնական պատերազմներուն գոնէ մի քանի տարիները՝ իր xՌէ՛ն-գլուխէն տեղեակ չէ, թէ ինչի մասին կը խօսի կոր:
Կարծես թէ իրապէս ուրիշ մոլորակի մը վրայ եմ, երբ որ կը հանդիպիմ քսաննոց, երեսուննոց լիբանանցիներու (ո՛չ միայն հա՛յ) տենդոտ «կարծիքներուն», Լիբանանի վերաբերեալ:
. Երկու օր առաջ, Իսրայէլը ռմբակոծեց Լիբանանի մէջ գիւղ մը, որ շատ հեռու է Լիբանանի այն տարածքներէն զորս, Հըզպալլայի միջոցաւ, Իրանը բռնագրաւած է ուղղակի հողային իմաստով:
Քրիստոնէական տարածաշրջան մըն էր, թիրախը:
. Լիբանանի բնիկ ժողովուրդ՝ քրիստոնեաները, դժբախտաբար միասնական չեն, Իսրայէելի նկատմամբ իրենց դիրքորոշումներով:
. Հետեւաբար, բացատրութիւն մը կրնայ ըլլայ այն, որ հըզպալլացի ղեկավարներ պահուըտած էին այդ քրիստոնէական գիւղին մէջ:
. Սակայն կրնայ ըլլալ որ հարուածը՝ ուղղակի այն
քրիստոնեայ ուժերուն դէմ էր, որոնք Իրանի եւ Սուրիոյ collaboratorներն են:
Այս պարագային, Իսրայէլի նպատակը կրնայ ըլլալ՝ խփել այն բնիկ լիբանանցիները որոնք կը համագործակցին Իրանի եւ Սուրիոյ հետ:
Որպէսզի ատկէ օգտուին՝ անոնց հակադրուող, Լիբանանի ազատագրումին տենչացող, հարազատ լիբանանցիները:
