Տակաւին – լաւ – չհասկցողներուն համար է, այս (իսկապէս շատ հեշտօրէն հասկնալի, հակիրճ) յօդուածը:
* * *
. Երէկ (22.10.2021), հայաստանեան Մամուլին մէջ տեղի ունեցաւ ուշագրաւ «հոսում» մը:
. Սոյն լրատուական արտահոսքը հաւանաբար դիտումնաւոր է, միտումնաւոր է:
Բայց չգիտենք թէ որքան ճշգրիտ է տեղեկութիւնը: Ոչ էլ, թէ՝ ո՞վ է զայն այդպէս հանրութեան մէջ սփռողը, եւ ի՞նչ նպատակով:
* * *
. Վերոնշեալ «խորհրդաւոր» լուրին մէջ, կ’ըսուի թէ (մէջբերումէն դուրս կը թողեմ լրագրողների չափազանցեալ ճարպիկութիւնները, ու կը ներկայացնեմ զուտ հիմնականը…) ՝
«Նոյեմբերի 9-ին Հայաստանը եւ Ադրբեջանը Մոսկվայում երկու նոր փաստաթուղթ են ստորագրելու:
Առաջին փաստաթուղթը վերաբերում է Հայաստան-Ադրբեջան պետական սահմանների սահմանազատմանը եւ սահմանագծմանը:
Երկրորդ փաստաթուղթը վերաբերում է տարածաշրջանում հաղորդակցությունների ապաշրջափակմանը, մասնավորապես ճանապարհ-միջանցքների, այդ թվում՝ Ադրբեջանի եւ Նախիջեւանի միջեւ հաղորդակցության հաստատման մանրամասներին: »
* * *
. Շատեր, կարծես թէ… յուզուած են, այս թէական լուրով:
Ասիկա կը նշանակէ որ շատեր, դեռ նուազագոյն չափո՛վ իսկ չեն ըմբռնած՝ կացութիւնը:
Թոյլ տուէք ուրեմն, որ պարզաբանեմ: Շատ պարզ ու յստակ, անհերքելի կերպով:
* * *
. Նիւթի առարկայ այդ երկու փաստաթուղթերու պաշտօնական ստորագրութիւնը, ոչ միայն բնաւ զարմանալի չէ, այս պահին բնաւ ցնցիչ չէ, այլ, այժմու ընթացքով՝ ան-խու-սա-փե-լի է: Կարելի է ըսել՝ բնական է:
. Արդարեւ, այդ գալիք փաստաթղթերում, այն կերպով որ ներկայացուած են վերոյիշեալ լրատուական արտահոսքին մէջ, չկայ՝ որեւէ նորութիւն: Որեւէ նոր բան: Որեւէ, նշոյլ մը իսկ անակնկալ:
Այդտեղ չկայ որեւէ բան, ոչինչ, որ արդէն չկայ, ակնյայտօրէն լռելեայն կամ ուղղակի տառացի կերպով՝ 9 նոյեմբեր 2020ին ստորագրուած համաձայնագրին մէջ:
Թէ որ այդ հիման վրայ, յառաջիկային, վերոնշեալ լրատուական հոսումին համապատասխանող՝ պաշտօնական նոր փաստաթուղթեր կը ստորագրուին, դա նշո՛յլ մը իսկ զարմանալու բան չէ:
Թէ որ դա կը լինի գալի՞ք օրերին, կամ աւելի ուշ, բնաւ կարեւոր չէ: Այժմու դրութեամբ, այս ընթացքով, ուշ կամ կանուխ, 9 նոյեմբեր 2020ին ստորագրուած համաձայնագրին յաջորդող փաստաթուղթեր՝ անպայմա՛ն որ պիտի ստորագրուին:
* * *
. Իսկ այդ վերոնշեալ, արդէն 9 նոյեմբեր 2020ին ստորագրուած համաձայնագիրը, նաեւ վաւերացուեցաւ՝ Հայաստանի ժողովուրդին կողմէ:
9 նոյեմբեր 2020ին, Հայկական միակ պետութեան գերագոյն ներկայացուցիչի ձեռքով ստրորագրուած, յաջորդ օրուընէ սկսեալ յայտնի ու բացայայտ, հանրածանօթ այդ համաձայնագիրը վաւերացուեցաւ, եօթը ամիսներ եւ տասը օր ետք՝ Հայաստանի բնակչութեան կողմէ: 20 Յունիս 2021ին:
Խորհրդարանական ընտրութիւններու գործընթացով:
Ժողովրդային այդ կնիքով:
Տամղայով:
Զորս հաստատեց, ի միջի այլոց եւ որպէս վերջին հանգրուան՝ երկրի Սահմանադրական Դատարանը:
Արա՛, ջոկում ե՞՞ս (ուշադրութիւն, վրիպակ չէ, հարցման – կրկնակի, երկարաձիգ – հնչիւնը, պէտք է որ ըլլայ՝ «ես» ին վրայ… եւ ոչ թէ՝ «ջոկո՞ւմ ես»; իսկ սա Արան ո՞վ է, եահօ… շատ կարեւոր մարդ ըլլալու է… քանզի անվերջ զինք կ’ոգեկոչեն, Հայաստան…)
* * *
. 09 Նոյեմբեր 2020ին Հայաստանի պաշտօնական ստորագրութիւնը կրող, եւ վերջին ընտրութիւններուն, Հայաստանում ժողովրդային վաւերացում ստացած համաձայնագրի բովանդակութեան մէջ, սեւ-սպիտակի վրայ, կը կարդանք հետեւեալը (ակնոց դրէք, եթէ պէտք է, բայց խոշորացոյցի կարիքը վստահաբար չկայ, ոչ ալ բառարանի) ՝
« 6. Հայաստանի Հանրապետությունը մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի 15-ը Ադրբեջանին է վերադարձնում Քարվաճառի (Քելբաջարի) շրջանը, իսկ մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ը՝ Բերձորի (Լաչինի) շրջանը: »
Այս պայմանագրային յօդուածին տարրական գործադրութիւնն է՝ «սահմանազտում ու սահմանագծում» ըսուածը: Հայաստանի արեւելեան սահմանին, այդ նոր գոյացացած սահմանագծին՝ պաշտօնական հաստատումը:
* * *
. Իսկ սոյն, շուտով մէկ տարիէ ի վեր ստրորագրուած, ապա ընտրութիւններու միջոցաւ վաւերացուած համաձայնագրի հետեւեալ այս յօդուածը, արդէն որեւէ բացատրութեան չի կարօտիր՝
«9. Տարածաշրջանում բացվում են բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը։
Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Ադրբեջանի Հանրապետության և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության արևմտյան շրջանների միջև տրանսպորտային հաղորդակցության անվտանգությունը՝ երկու ուղղություններով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների անարգել երթևեկություն կազմակերպելու նպատակով:
Տրանսպորտային հաղորդակցության վերահսկողությունն իրականացնում են Ռուսաստանի ԱԴԾ Սահմանապահ ծառայության մարմինները: »
. Երեկուայ նախա-յայտնուած, գալիք երկրորդ փաստաթուղթն ալ, այս յօդուածին գործադրութիւնն է, պարզապէս:
* * *
Ահա վերոյիշեալ փաստաթուղթի հայերէն տարբերակը [սեղմել այս տողին վրայ. ջահելները թող ներեն այս ցուցմունքը, տարեց ընթերցողներ ալ ունիմ…]
Այս ալ՝ բնագիր, ռուսերէն տարբերակը: Բնագիրն է, քանզի այդ միակ լեզուն է, որ համաձայնագրի երեք ստորագրեալներն ալ գիտեն կարդալ – :
* * *
Այո, կարելի է առարկել թէ՝, ստորագրուած համաձայնագրին, վերեւ պարզուած 6. եւ 9. յօդուածներու յաջորդական քայլերուն անցնելէ առաջ, անհրաժեշտ է որ նախ Ադրբեջանի կողմէ ալ կիրառուի անոր հետեւեալ, թիւ 8 յօդուածը:
«8. Իրականացվում է ռազմագերիների և պատանդների, ինչպես նաև զոհվածների դիակների փոխանակում: »
Փոխադարձ պարտաւորութիւն մը, որ անմիջապէ՛ս ու շատ սիրով կատարուեցաւ, գործադրուեցաւ: Բայց… միայն Հայաստանի կողմէ:
Վրան ալ դեռ, ռազմագերիների և պատանդներէն զատ ու աւելի, նախապէս, վերջին պատարազմէն շատ առաջ, զինդադարի ընթացքին բռնուած եւ բանտարկութեան դատապարտուած թուրք դիվերսանտներ, խափանարարներ: Որոնք նոյնպէս վերադարձուցինք իրենց տուները:
Սրանց փոխադրութիւնն ալ, արդեօք մեր հաշւո՞յն կատարուեցաւ: Չենք գիտեր նաեւ եթէ սուրճ եւ թխուածք չհրամցուեցաւ իրենց, օդանաւին մէջ…
Մինչ, ՀՀ Արտգործ Նախարարը իսկ վերջերս խոստովանեցաւ, որ դեռ ստոյգ չէ իսկ՝ մեր գերիներուն թուաքանակը: (Իմա՝ հաստատ չէ թէ «անյայտ կորածներից» որո՞նք արդէն մահացած են, եւ որոնք տակաւին՝ գերի: )
Երեւի արդէն փոփոխակի թիւ մըն է, այդ…
Քանի որ մեր գերիներուն վիճակուած անասելի խոշտանգումները, բաւական յայտնի են արդէն: Եւ ի դէպ, ատենը մէկ, յանուն բարի հարեւանութեան եւ – վերջին պատերազմէն ետք – Փաշինյանի բազմիցս հռչակած «Խաղաղութեան Դարաշրջան»ին, թուրքերը՝ հայ դիակներ կը փոխանցեն մեզի:
Թէ՝ այդ փոխանցուած դիակները կու գան ռազմադաշտէ՞ն, թէ թրքական չարչարանքի խուցերէն, յստակ չէ… Անոնցմէ գոնէ մէկ հատը սակայն, գլխատուած էր: Չգիտենք եթէ գլուխն ալ վերադարձուցին: Նկատի ունենալով որ, դարձեալ ըստ Փաշինյանի – պատերազմէն առաջ արտայայտած- տառացի խօսքերուն, Ալիեւին հետ՝ «քաղաքակիրթ զրույց է եղել, կրթված մարդու տպավորություն թողեց»:
Ուրեմն, հա, կարելի է առարկել, այս ամէնը:
Բայց, ինչպէս որ կը յայտնէ մեր իմաստուն ասացուածքը՝ «եթէ եղունգ ունիս, գլուխդ քերէ»:
Քերէ՛, արրա՜:
Ով որ ես նէ, Պարոն Արա: Քերէ:
* * *
. Վերեւ պարզուած տուեալներուն, հաստատ ու հաստատուած իրականութիւնների դէմ է՝ Հայ Ազգի այժմու պայքարը: Դիմադրութիւնը: Ինչ որ կայ: Եթէ կայ:
Սոյն ազգային Պայքարի եւ Դիմադրութեան այժմու համակիրներն ու մասնակիցները, թերեւս հիմա մի քիչ աւելի լաւ պիտի հասկնան վիճակը 19րդ դարի Հայոց Ազատագրական Շարժումի մասնակիցներուն, գործիչներուն:
Բայց այդ ժամանակները արդէն անցա՜ծ, վերջացած են:
Սոյն Ազգային Նուազագոյն Արժանապատւութեան Շարժումին առաջին, միմիակ էական, նշանակալից, շօշափելի իրագործումը՝ այս Հայաստանի գոյացումն էր: Որ հիմա, կը գտնուի… իր այս վիճակին մէջ. նախընտրելի է աւիլին չըսել:
Իսկ անոր վերջին իրագործումը՝ Արցախի ազատագրումը պիտի ըլլար: Եթէ կարողանայինք զայն պահել:
* * *
. Եթէ Փաշինյանը, գոնէ խելքը ունենար չմասնակցելու վերջին ընտրութիւններուն, դեռ շա՜տ ուրիշ բաներ կ’արտայայտէր, ստորագրեալը: Ի նպաստ, իրեն:
Բայց այդպէս ուզեց, ուրեմն՝ tant pis pour lui, too bad for him.
Հիմա ուրեմն ինք մինչեւ ծայր թող ուտէ, իր, իր… արտադրածը:
Ի դէպ, իր – սկզբնակա՛ն եւ ներկայի – համակիրները, իրմէ հազար անգամ աւելի յանցաւոր եւ մեղաւոր են:
Մէկ ու կէս միլիո՛ն անգամ, աւելի:
Մ. Հայդուկ Շամլեան
23 Հոկտեմբեր 2021
Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...