Մնալ արթուն

Փետրուար 2004-ին, ուրեմն ասկէ տասնըհինգ տարիներ առաջ, հայոց բանակի երիտասարդ սպայ՝ Գուրգեն Մարգարյանը սպաննուեցաւ, մինչ կը քնանար, ազրպէյճանական բանակի անդամ Ռամիլ Սաֆարովին կողմէ:

Երկուքը կը գտնուէին Պուտափեշթ, NATO-ի ուսումնական ծրագրի մը ծիրին մէջ:

Սպանութեան պահուն, հայ զինուորականը կը քնանար ուրեմն , իր սենեակին մէջ: Սաֆարովը զինք անակնկալի բերաւ այդպէս, քունին մէջ, եւ զինք սպանեց անկողինին մէջ, կացինի հարուածներով: Դիազննութիւնը հաստատեց որ Սաֆարովը տասնըվեց անգամ հարուածած է Մարգարյանի գլխուն, կացինով, մինչեւ որ հայ սպան գլխատուի:

Քանի որ ոճիրը գործադրուած էր Հունգարիոյ մէջ, մարդասպանը դատի ենթարկուեցաւ այդ երկրին մէջ, եւ 2006 թուին, դատապարտուեցաւ ցմահ բանտարկութեան, առանց վաղաժամ ազատագրման կարելիութեան, երեսուն տարիներէ առաջ:

2012 թուին սակայն, հունգարական իշխանութիւնները ընդունեցին Սաֆարովը ուղարկել Ազրպէյճան, այն պայմանով որ ան այնտեղ ամբողջացնէ իր մնացեալ պատիժը: Պաքու հասնելուն պէս սակայն, Սաֆարովը ստացաւ՝ նախագահական ներման շնորհում, ռազմական աստիճանի բարձրացում, եւ լայն նպաստներ ու վարձատրութիւններ: Մինչեւ այսօր, ան ազգային հերոս կը համարուի Ազրպէյճանի մէջ, ուր կը վայելէ շատ հանգստաւէտ կեանք մը, առաւել՝ յարգանք եւ պատիւներ:

Պէտք չէ որ միայն կեդրոնանաք այս ոճիրի մարմնային մանրամասնութիւններուն վրայ, որպէս այդ: Նոյնիսկ յաջորդող անարդարութիւնը էական նիւթը չէ, այս դէպքին մէջ:

Արդարեւ, սպանութիւնը գործադրուեցաւ ծայրագոյն վատութեամբ եւ վայրագութեամբ: Այո, ոճրագործի կանխահաս ազատագրումը ընդվզում եւ զայրոյթ կը յարուցանէ:

Սակայն այս նիւթերուն մէջ, եւ յատկապէս խնդրոյ առարկայ բախումի կապակցութեամբ, այստեղ նոր բան չկայ…

Այն ինչ որ պէտք է ըմբռնենք, մենք հայերս, այս դէպքի կապակցութեամբ, աւելի շուտ՝ այն իմաստալից պատգամն է որ Ազրպէյճանը ուզեց մեզի փոխանցել, այս առիթով, եւս: Անհաշտ վճռակամութեան եւ բացարձակ անգթութեան պատգամ մը, եւ նաեւ զօրութեան, տնտեսական եւ քաղաքական միջազգային ուժի ցուցադրութիւն: Մինչեւ ծայր, մինչեւ վերջ պատերազմի պատգամ մը:

Ցարդ նորագոյն հանդիպումէն ետք, Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարներու միջեւ, հետաքրքրութեամբ կարդացինք պաշտօնական հաղորդագրութիւն մը, ուր մեզի կը բարեհաճին տեղեկացնել թէ պիտի եւ պէտք է որ ժողովուրդները պատրաստեն խաղաղութեան, Արցախի կապակցութեամբ:

Ամէն անգամ որ այդ մասին խօսք տեղի ունենայ, մեր կողմը, ամէն անգամ որ մինչեւ իսկ Հայաստանի այժմու Առաջին Տիկինը մեզի խօսի խաղաղապաշտութեան մասին, հաւանաբար օգտակար կ’ըլլայ որ յիշենք գոնէ Գուրգեն Մարգարյանի սպանութիւնը, Պուտափեշթի մէջ, քունի ընթացքին, կացինով: Եւ մանաւանդ, նկատի ունենանք որ զայն այդպէս սպաննողը, մինչեւ օրս, ազգային հերոս է, իր երկրին մէջ:

Աւելի պարզ խօսելու համար, Գուրգեն Մարգարյանի սպանութիւնը մեզ կը յիշեցնէ հետեւանքները հայերու եւ ազերիներու գոյակցութեան, ինչպէս որ լաւապէս գիտենք արդէն, Արցախի խնդրի ծիրին մէջ: Ամէն դէպքում, օգտակար կ’ըլլայ որ երբեք յանկարծ քունի չանցնինք, այս նիւթին մէջ եւս: Ալ ուր մնաց երազելը…

Ի դէպ, որ մտածենք… այս ցուցադրական սպանութիւնը տեղի ունեցաւ Փետրուար  2004-ին: Փետրուար… հմմմ…, Սումկայիթի ջարդերու յիշատակումի մեր ամիսը… որոնք տեղի ունեցան Փետրուար 1988-ին: Երբ որ պատերազմը դեռ չէր սկսած իսկ:

Հայդուկ Շամլեան

19.02.2019